Sponsorlu Bağlantılar

Besin Zehirlenmeleri

Gıda Zehirlenmeleri kategorisinde açılmış olan Besin Zehirlenmeleri konusu , ...


Cevapla

 

LinkBack Seçenekler Arama Stil
Alt 04-2008   #1
Gıda Mühendisi
 
Muhittin YILMAZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: 01-04-2008
Yaş: 39
Mesajlar: 1.122
Tecrübe Puanı: 100
Muhittin YILMAZ will become famous soon enoughMuhittin YILMAZ will become famous soon enough


Standart Besin Zehirlenmeleri

Sponsorlu Bağlantılar
YİYECEK ÜRETİM SİSTEM VE TEKNİKLERİ

DÖNEM PROJESİ

TUR 363


BESİN ZEHİRLENMESİ








DERSİN SORUMLUSU: Öğ.Gör.Murat BAŞ
HAZIRLAYAN: Ogün CANANOĞLU
ÖĞRENCİ NO: 98121059









1 GİRİŞ
A.R. Eley

1.1 BESİN ZEHİRLENMESİ NEDİR?

Zehirli patojenik mikro organizmalar içeren besinlerin yenmesi çok çeşitli hastalıkların nedenidir; ama bu demek değildir ki bütün hastalıklar yemek zehirlenmesi sınıfına girer. Hangi patojenlerin besinle karışarak o besini zehirlediği sorulduğunda buna yanıt veren birçok bakış açısı vardır, ama literatürde açık şekilde yansıtılmıştır yani bu zehirlenmeye sebeb olan organizmalar üzerinde ortak görüş birliği olmasına rağmen besin zehirlenmesine neden olanları kabul etmek için birtakım değişik cevap da mümkündür. 1992 den önce Birleşik Krallıkda besin zehirlenmesini açıklayan farklı bir tanım kullanılıyordu. Ama 1992’nin sonlarına doğru bir bildiri yaınlayan Tıpdan sorumlu Başkan daha sonraları da destek alan ve besin zehirlenmesini içeren bir başka açıklamayı önerdi. Bu açıklama şu idi: herhangibir bauaşıcı veya zehirli bir hastalığa su veya besin tüketimi neden oluyor. İşte bu açıklama Dünya Sağlık Örgütü (WTO) tarafından da kabul edilen bir açıklamaydı. Bu geniş açıklamayı kabul etmemize rağmen biz daha çok bu kitabın amacı olan bu zehirlenmeye sebebiyet veren mikro-organizmalar ve besinlerle birleşip yapısını bozan diğer etkenler üzerinde yoğunlaşacağız. Bu sebebden dolayı besin zehirlenmesinin ilk belirtilerinin ne olduğununu üzerinde durmak istiyoruz.
İki temel ilke rehberliğinde: birincisi zehirlenmenin kendisi ikincisi besin zehirlenmesi ve besinin kökeni itibariyle besinle ilgili hastalık bir diğeri. Küçük bir oxford ingilizce sözlüğünde zehir’in tanımı “ az miktarda alındığı zaman sağlığı hızlı şekilde mahveden anlamında”. Normal hastalarda hayatı tehdit eden sağlık durumunun küçük bir bölümünü. Fakat hemen hemen hepsi ‘hızlı hareket’ olarak nitelendirilir bu da hızlı ilk atak başlangıcı belirtisidir (tipik mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve ishal) zehirli besin alındıktan sonra. Başlıkda da belirttiğimiz gibi başlıca zehirlenmeleri mikrobial kaynaklı; genel konuya geniş açılı bir görüş vermemize rağmen neden olan diğer etmenleri virüs, mycotoxic fungi ve protozoa gibi ayni türden sağlık durumundan sorumlu olan ve besinlerdeki bakterilertin nedeni olan etmenlere de yer vereceğiz. Özel olarak salmonella typhi ve oldukca uzun kuluçkaya yatma periyoduna sahip kerekteristik hastalığı doğuran hepatit A virüsü gibi hastlıklar diğer hastalıklara göre ayrı belirtilerle kendilerini gösterirler.
Besin zehirlenmesinde etmen olan çoğu organizmalar ayrıca farklı besin maddesi (virüs ve protozoa da beliren) hızlı çoğalmaya yatkındır veya toksinle ürer. Bu nokta hastalıklardan brucellosis gibi besinin sadece zehirlenmede aracı olduğu durumları ve büyümenin desteklendiği durumları ayırtetmemizi sağlayabilir. Çoğunluğun besin bağlantılı hastalıklar olduğuna katılmıyoruz. Ne de sağlık durumunun bağışıklık sisteminde beliren besin bağlantılı hastalıkların –gastroenteric’in karşıtı-doğal, besin bağlantılı patojenlerden her iki tarafa direk veya en direk etki ettiğini söylemiyoruz. Bu durumda, mikro organizmaların besinleri etkilemesinde ‘çevresel faktörler’ rol oynar. Organlarda hasar gören veya birçok bağışıklık sisteminin etkileşimi sonucu otomatik bağışıklık hastalıkları ortaya çıkar. Başka bir şekilde bağışıklık açıkları veya otomatik bağışıklık hastalıkları besleyici gıdaların taşınmasına engel olarak bağırsağın bütününe de tesir eder. Yiyecek bağlantılı hastalıklar kireçlenme veya eklem ağrısına sebebiyet verebilir ciddi hastalıklara yol açabilir Guillain Barre sendromu, myocarditis, IgA glomerulonephritis and haemolytic uraemic sendromu (HUS).
Son zamanlarda hastalandırıp nadiren ölüme sebebiyet veren belirli bir besin allerjisine dair tanıtım yapılmakta. Bu hiç de hoş olmayan durum çok karışık bir bulmaca gibi neredeyse mikro organizmalar ve onların hareketleri ile ilgisi olmayan bir allerji.
Son olarak ‘yavaş virüs’ şeklinde ifade edilen sığır veya atıklarından meydana gelen hastalık sekli olan bovine (uyuşuk) spongiform encephalophaty (BSE)den söz edelim. İlk kez 1986 yılında Birleşik Krallıkta 100000 den fazla vakka kayıtlara geçti. Ve bugünlerde bu rakamlar düşmesine rağmen insanların vücudunda kuluçkaya yatma periyotları belirginsizliğini sürdürüyor bundan dolayı eğer iletmeyi sağlayacak araç bunu insanlara iletebilirse zamanın önemli bir kısmında hastalık derecesi belli olamayacak. Eti veya sütü yoluyla ineklerden insanlara geçme olasılıkları ile ilgili biz Gündemde olmasına karşın BSE nin daha fazla detayları ile hastalığı insanlara tanıtmadan ilgilenmek istemiyoruz. ‘hızlı hareket’ ki ana karakteristik besin zehirlenmesidir bizim fikirlerimizle örtüşen yaklaşık 5 yıllık bir kuluçka süresi olan ve sığırlarda bulunan bir hastalıktır.
Tanımlarımızdan da anlaşılacağı gibi besin zehirlenmesi genellikle kendini patojenik mikro organizmaların alınmasından az bir zaman sonra şiddetli bir karın ağrısı ile gösterir. Çoğu hallerde (virüs ve protozoal mikrop kapma dışında) besin patojenlerin gelişmesini desteklemektedir. Mycotoxic fungi gelişmeye yatkın bir besin türüdür ve mide yangısı hastalığına sebebiyet verebilir. Ve de uzun dönem zehirlenme ile birleşerek taksinlerini de bırakarak kroonik bir kansere dahil neden verebilir.
__________________
Gıda Mühendisi Muhittin YILMAZ
Muhittin YILMAZ isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Bu mesajdan alıntı yap
Alt 04-2008   #2
Gıda Mühendisi
 
Muhittin YILMAZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: 01-04-2008
Yaş: 39
Mesajlar: 1.122
Tecrübe Puanı: 100
Muhittin YILMAZ will become famous soon enoughMuhittin YILMAZ will become famous soon enough


Standart

Sponsorlu Bağlantılar
1.2 BESİN ZEHİRLENMESİNİN TÜRLERİ

Mikrobiyal kökenli olan veya mikrobiyal kökenli olmayan birçok farklı besin zehirlenmesi türü vardır. (Tablo 1.1/EK.1) olası vakkalara dair bir görüş veriyor. En çok görülen ve kayıtlara geçen vakka türü olarak bakteriyel zehirlenmeyi sayabiliriz Birleşik Krallıkta en sık rastlanan vakkalar ise Campylobacter, Salmonella spp., ve Clostridium perfingers



(Tablo 1.2/EK.2 ve 1.3/EK3). salmonelladan farklı olarak çoğu campylobacter hastalığı nadiren besin kaynaklı (Tablo1.3/EK.3) ve nadiren geniş kitlelerde salgın olalarak görülür. Bununla birlikte kuşkusuz etkilidir ve Birleşik Krallıkda da çok sıklıkla bakteriyel ishala rastlanır.
Ne zaman bakteriyel patojenlerin işleyişini anlamaya çalışsak daha anlaşılır olabilmesi için 2 ana gurup altında inceleriz: toksin salgılayarak zehirleyen ve toksin salgılamadan besinlerde yeterli sayıda üredikten sonra bizzat kendisinin hastalığa sebebiyet verdiği şeklinde. Bu 2 gurup bakteriyi bölüm 2 ve 3 de sırasıyla yeteri şekilde ele alacağız. İngiltere ve Gallerde son birkaç yıldır en az 50 genel toplu anklaşılamayan besin zehirlenmesi salgını ortaya çıktı. Bu gösterdi ki virüsler salgınlarda önemli roller oynarlar. Virüsle ilgili besin zehirlenmesi hala çok anlaşılamayan bir alanı içerir; bölüm 6 da elde edilebilir kanıtlar üzerinde duracağız ayrıca bölüm 6 da Giardia lamblia ve cryptosporidium parvum gibi protozoal türlerden olan AIDS salgınının ana nedenlerinden gösterilen son yıllarda potojenik olarak fırsatçı bir enfeksiyon olarak göze çarpan virüsleri de tartışacağız. Bu organizmalar az sayıda besin zehirlenmesi salgınından sorumludurlar çok yaygın mikrobiyal vasıta olduklarının kabul edilmemesi de gözden kaçırılmamalıdır.
Belirli besin ürünleri özellikle tropikal kökenliler fungiyle birlikte bozuluyor eşit miktarda küçük ölümcül şekilde çoğalır ve Mycotoxins üretir. Değişik hastalıklar Mycotoxinslerle bulaşıyor: son zamanlarda fındık ve incirin aflatoksin içerdiğine dair de bulgular ortaya çıkmıştır.bölüm 5 de bir besin zehirlenmesi nedeni olan Mycotoxic fungiyi ele alacağız.
Besin zehirlenmesine etken olan vasıtanın belirlenmesi çoğu zaman çok güç olmaktadır. Patojen profesörleri koch postulatese uyan testler istemeli ama bu her zaman mümkün değildir hayvanlar üzerinde yapılan testlerle sınırlıdır genleri öldüren vevitro invasivennes adlı bir bulgu da ortaya çıktı. Bazı bakteriler patojenik olmaya yatkındırlar patojenik olmaları zehirli soydan gelmelerine fazla dozajda alınması hastanın da dayanıklık derecesine bağlıdır. Enterobacteriaceae (Klebsiella spp., Enterobacter spp., Citrobacter spp.) ve Pseudomonass spp. Üyesi olan ve bu başlık altında toplanan bakteriler de bu guruba dahildir. Kesin olmayan anlamlarından dolayı bu organizmaları detaylar içinde hesaba katmıyoruz.

1.3 KARIN AĞRISI, KUSMA VE İSHALİN PATHOFİZYOLOZİSİ

İshal, kusma ve karın ağrısı besin zehirlenmesinin olası en sık görülen ilk belirtileridir. Ne kadar da klinik bulguları ateş çıkmasının düzenli bir şeklilde olduğunu belirtsede bu diğer 3 belirti özellikle önemlidir, bölüm 2,3 ve 4 de besin zehirlenmesinin organizmalarından bu mekaniğin işleyişinin temelini anlamak için bunlardan laiki ile bahsedeceğiz. Tayf kliniksel makaleler mikrobik aracının işeyarar bir rehber olmasıyla işbirliği yapar ama bu değişmez bir kararlı olmamalı tutarsız da olmamalı. Bölüm 7 de göreceğimiz gibi güvenilir labaratuar teşisleri gerektiren bir durum söz konusu.

1.3.1 İSHAL

İshal malabsorption denilen su ve tuzdan oluşan maddenin sıvı ile birlikte vücuttan net kaybı şeklinde veya sıvı dışkı şeklinde tanımlanabilir. Bağırsağa sümüksü şekilde tuz ve suyu nifuz ettiği zaman sümüksü hücreler aktarım yaparken bağırsakta bir yangı olur. bu mekanizmayla bir veya daha fazla hastalıklı aracılar ishali doğururlar.
Cholera toksinleri gibi birkaç bakteriyel toksin bağırsak salgısını uyandırarak bağırsağın yapısını değistirir ki buna ikincil haberci olarak nitelendirilir örneğin Camp. Bu Camp ın düzeyini arttırarak Na+ ve Cl- iyonlarının giriş ve çıkışlarını direk olarak suyun emilmesine teshir eder ve salgılar. Na+ ve Cl- iyonlarının salgısının kesin sonucu daha fazla su ile emilip salgılanmasıdır.(şekil 1.1/EK.4)

1.3.2 KUSMA

Kusma güçlü bir şekilde mide veya bağırsak içerikli şeylerin ağızdan atılmasıdır. Mide bulantısı, aşırı tükrük salgısı, benizin solması, terleme gelmesin kusmanın öcesinde hissedilir. Kusmanın oluşumu öncelikle midenin iki bölüme ayrılması ile daha sonra derin bir hissin gelmesiyle birlikde güçlü bir karın ve diyagram kasılması yemek borusu yoluyla midenin içindekilerinin atılması şeklinde gelişir.
Beynin 4. Ventrikiline bağlı kusma merkezinin kontrolü altında farklı fizyolojik olayların oluşmasıyla kusma olur. Kusmanın merkezi vücudun çok bölgesinde itici güç teşkil eder özellikle de sindirim sistemine. Örneğin mide ve küçük bağırsak içsel olarak da vagus ve splanchinic sinirler. Önemli deneysel deliller göstermiştir ki mide yangısı ile birlikte uyarılma ve ardından kusma gerçekleşir. Geniş konuşursak bu durum bağırsak duvar tabakasını gerdiği gibi midenin liflerini bölebilir.

1.3.3 KARIN AĞRISI

Malesef ki karın ağrısının mekanizması hakkında tam biliye sahip değiliz. Mide dokusu deri ile kıyaslandığında çok düşük sayıda sinire sahiptir. Buda karın içinde zayıf bir ağrının hissedilmesine yol açmakta.


1.4 BİRLEŞİK KRALLIKTAKİ SON ZAMANLARDAKİ YENİ BAKTERİYEL BESİN ZEHİRLENMESİ TÜRLERİ

Ülkenin islenmis kaynaklara bakıldgında gıda zehırlenmesinde 1980lerde bslayan farkedilir artış 1990lara kadar devam etmiştir.1970lerde yıldan yıla iniş cıkış gostersede ozellikle 1986dan sonra fıgureler 1980dan sonra(Tablo 1.2/EK) göze çarpılır bır artıs gostermişyıtr.Bu artış coğunlukla salmonella gıda zehirlenmesinden artısdan kaynaklanır. 1988de 93% oranında olup ondan sonra da hemen hemen hıc degısmemıstır.(Şekil 1.2/EK.5)
Raporlardakı artıs labartuvarların gıda zehirlenmesinin ve sebeplerinin dalga cok farkında olmasından kaynaklanır.Fakat bu sadece %65 artısı acıklanabılmısstır.
Ulkedekı 1980lerın sonunda ve 1990ların basındakı mıcrobıal gıda zehırlenmesinin daha cok ve daha yagygın olmasından suphelenıliyor.Bır de rapor edılememıs bır cok onemlı gıda zehırlenmelerı vardır.Rapor edılmeme nedenlerı enfeksıyon seklınden veya epıdeıologıcal arastırmaların sebeplerı olan sportık porelar olmustur. Belkı de hıcbır zaman tam olarak ulkedekı gıda zehırlenmesının mıktarının ogrenemeyecegız. Falkat 1994de Saglık Bakanlıgı tarafından yapılmıs arastırmada ulkedekı gıda zehırlenmesı,bagırsak hastalıkları ve sebeplerı bulunmaya calısılmıstır.Calısmaların amaı toplumdakı esas hastalgı ve baglı olarak mırobıologıcal sebeplerını ,hasta olma rıskını ve bu hastalgın ekonomık olarak tutarlarını bulmaktı.
İzole oranlarındakı farklılık salmonella enfeksiyonlarıyla oşgılı raporlarda da artısa sebep olmustur.Oncul baskın olan S. thyphımırıum, sonradan daha cok ızole olmus S. enterııtıs tarafından degıstrıılmıstır.Bır cok S. enterıtıs hastalıklar5ının sebebp olarak pısmemıs veta dıger yumurta urunlerı bulunmustur.1980lerın sonuna dogru cıkan dusunelere gore, salmonlella hakkındakı devlet raporları, ınsanları n dıkkatını salmonella ve yumurtaya cekmeye sebep olmuskı bu da enm onemlı kontrollerden bırı olarak sayılıabılır.
Dıger yemek urunlerı orgenegın penır veya Pa'tes Listerıa monocytogenes enfeksıyonları ıcın odak noktası olmustur.Ingılterede sıkca rastlanmasada lısterıosis spetemıanın , coCklarda veya hamİlelerde veya yaslılarda menenjıt e yol acacagından buyuk yankılar uyandırdı.Son zamanlarda kı arasturmalar bu hastalgıın oranlnarının dustugunu gostermektedır.Fakat bız yine de kendmşzize hatırlatmalıyız ve buzluklardakı ve uzun surelı raflardakı gıdaların kullanımda dıkatlı olmalıyız.
Son 10-15 yılda patojen olarak tanınan L. monocytogenes gıda zehırlenmesıne sebep verdıgı bulunmustur.Bu kategorıye aıt diger bacterıler ; campylonbacter spp. , bacıllus subtılıs, bacılus lıchenıformıs,aeromonas spp,plesiomonas shıelloıides,yersina enterocolotica ve enteropathogenıc E.colidır.Aynı donemde baska yenı gıda zehırlenmesıne sebep olan bakterler bulusmusturornegın, vıbrio spp ve enterochaemorrhagıc.


2. Infectıve Bakteriyel Besin Zehirlenmesi

A.R. Eley

Bu bölümde hastalığa sebebiyet veren bakterileri ki bunların birçoğu toksin üretirler. Bu gurubu vibro, yersinia ve escherichia hahil birde salmonella ve campylobacter (Tablo 2.1/EK.6) gibi Birleşik Krallıkta çok yaygın olan hastalıklar girer. İlk başta hafif şeklilde besine hastalık bulaştırırlarken yapılan labaratuar sonuçlarından anlaşıldığı kadarıyla da bu bulaştırmanın oranı hijyenik koşullara göre de değişiyor.
__________________
Gıda Mühendisi Muhittin YILMAZ
Muhittin YILMAZ isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Bu mesajdan alıntı yap
Alt 04-2008   #3
Gıda Mühendisi
 
Muhittin YILMAZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: 01-04-2008
Yaş: 39
Mesajlar: 1.122
Tecrübe Puanı: 100
Muhittin YILMAZ will become famous soon enoughMuhittin YILMAZ will become famous soon enough


Standart

2.1 SALMONELLA SPECİES

garam negatiftirler, anaerobik, sporsuz bacilli türü olup 2000 çeşit örneği vardır somatik (o) ve flagellar (h) antijenler Kaufmann olarak bilinirler (Tablo 2.2/EK.7). Malesef ki insanlar bu hastalığı sınırlı derecede az sayıda türlerlen kapabilir.

2.1.1 Pathogenesis

sözü edilen salmonellae türü ve mideye geçmesi bakterinin parçalara bölünerek hafifce kanar sınırlarına sürtünerek ve bağırsağa kolanlarına yapışır. Mucosal sıvılarıyla birlikde içeriye giriş yaparak tabakalara zarar veriyor. Bu olay prostaglandisi ateşleyerek cAMP ve sıvısını harekete geçirerek ishale sebebiyet veriyor.

2.1.2 Kliniksel Bulgular ve Tahminler

12-36 saat içerisinde kandini gösderir siddetli karın ağrısı ishal ve kusma ilk belirtileridir. (Tablo 2.3/EK.8 ).
Birçok hasta tam olarak 7 gün sonra toparlanabiliyor bu da hastalık sadece hafif atlatmışsa mümkün. İslalin oluşumu süresince özellikle olgun ve genç hastaların hijyene önem vermeleri elle temastan kaçınmaları gerekir. Çok az sayıda salmonella hastası uzun süre vicuttan boşaltım sistemini çok iyi yapamıyor yaklaşık olarak %10 ma geriye kalan %90 lık kesimde bu durum söz konusu değil.

2.1.3 Oran ve epidemioloji

Birlesik krallıkda en çok rapor edilmiş hastalık türüdür (yaklaşık %90)ve Amerikada ki rakamlar her gün artıyor durum aynı. Japonyada da ve dünyanin diğer bölgelerinde de önemli bir hastalık. 1988 e kadar birleşik Krallıkta en önemli tür S. Typhimuriumdu. S. enteritidis 1988 den sonra S. Typhimurium’u solladım durumda (Tablo 2.4/EK.9)
S. enteritidis yaklaşık olarak %80 oranındadır. Basit bir trend şeklinde Amerika ve avrupada sayısı artmaktadır. S. Typhimurium hala daha Birleşik krallıkda önem arzetmektedir. Kalasik olarak salmonella türleri örneğin S. typhi ve S. paratyphi tifonun çıkmasından sorumludurlar. Bazen salmonella türlerinin diğerleri de buna sebebiyet verirken başka durumlarla da AIDS de oluşabiliyor veya bu durumlara hassasiyet artıyor.

2.1.4 Ekoloji

Salmonella organizmaları doğanın birçok bölümünde bulunduğu gibi hayvanlar ve insanlarda da sıklıkla bulunabiliyor. (Şekil 2.1/EK.10)
Herhanginbr obje yoluyla dışkıdan bulaşabilirler. Salmonella diğer besin zehirlenmelerinden çok daha ünlü olup şu özellikleri taşımaktadır:
1. yaygın olarak belirli besinlerde bulunurlar, örneğin 1987 de %60 oranında süpermarketlerde satılan tavuklarda bulunmuştu.
2. Bazı besin türlarinde belirli sıcaklıklarda çok çabuk çoğalabilirler
3. İnsandan insana kolaylıkla bulaşabiliyor
4. Uzun süren toparlanma süreci

Salmonellosis klasik bir besin zehirlenmesi türüdür çok büyük bir yayılma ve bulaşma potansiyeline sahiptir. Birleşik krallıkta da 50000 insan bu hastalığa bulaşmıştır.

2.1.5 Besin maddesi

Birçok besin maddesi salmonella ile ortaklık yapabiliyor tipik etler (kümes hayvanları), yumurta , pastörize edilmemiş süt, süt ürünleri (Tablo2.5/EK.11) sütün pastorize edilmesi çok önem taşıyor çok büyük bir saldından sonra 1983 yılından itibaren iskoçyada sütün ısı işleminden geçip halka satılma zorunluluğu getirilmiştir.
Son yıllar zarfında İngiltere ve Galler S. enteriditis PT4 hasatalık türü salgınını da yaşamaya başladı veterinerler ve mikrobiyoloji uzmanları buna yumurtanın sebebiyet verdiğini ve yumurtanın üretimden sonra satışa sunulması aşamasında çok dikkatli olunması gerektiğini ve kırılan yumurtaların kesinlikle yenilmemesi gerektiğini vurguluyorlar.
Amerika birleşik devletleri bu konuda bir çalışmaya imza atarak kesin olarak yumurtanın bu hastalığa sebebiyet verdiğini buy konuda çok titiz davranılması gerektini 1985-1991 yılları arasında Amerikada 375 vakkannın gözlendiğini belirtmişlerdir.
S. enteriditis PT4 ün batı avrupa ülkeleri ve İskandinavya da da yayğın olduğu saptanmıştır. İspanyada özellikle ev yapımı mayonezin bu problemi doğurmada etkili olduğu ve %90 oranında salgının yumurta ve yumurta malzemelerinden oluştuğu ortaya çıkmıştır.


2.1.6 Kontrol

Salmonelleyı kontrol etmek çok kompleks bir durumdur çünkü çevreyi insanları ve çiftlik hayvanlarını kontrol etmek olanaksızdır. (Şekil 2.1/EK.10).
Salmonellanın hayvanlara bulaşmasını önlemenin bir çok yolu var. Bir takım koruma yöntemleriyle kesilen hayvanların etleri saklanırken ve yumurta bekletilirken korunabilir. Son zamanlarda birçok araştırmacı bu yöntemlere yenisini ve daha etkilisini eklemek istiyor. Yapılan çalışma tüketicilerin bu besinleri alırken elle temaslarına ve bu maddelerin korunmasına yöneliktir. Bilinen birçok soğutma tekniği ve ısıtma tekniği vardır. Salmonella bakterileri ısıtmadan sonrada hala yaşayabilirler. S. enteritidis ve S. typhimurium da ısıya dayanıklıdırlar. Bazı zehirlenme olayları her türlü pişirilmesinden olabilir. İngiltere Sağlık Bakanlığı ve Galller Sağlık Bakanlığı hastanelerde az pişmiş yumurtaların verilmemesini tavsiye ediyorlar. Burada vurgulanmak istenen besin maddelerinin ve yumurtanın mutfak hijyenine uygun şekilde pişirilmesi gerektiği kros bulaşmanın yardımcı besinlerle veya ana besinlerle olmaması.


2.2 CAMPYLOBACTER SPECIES

Gram negatif olup mikroaerphilic bacilidir. Mikroaerophilic’in anlamı bu organizmaların yaklaşık olarak %5 oksijenle büyümesidir. Bu büyümenin nedeni birkaç yıl öncesine kadar bilinmiyordu. 42 derecede büyüyebildikleri de anlaşıldı. Bu bakteriyel salgılar vibro gibi sporsuz şekilde oxidase pozitif görünürler. Bu organizmalar uzun yıllar önce keşfedilmelerine rağmen hala seçilmiş orta olmayıp 1977 de gastroentertis kısmı geliştirilmiştir. C. Jejuni Birleşik Krallık da çok bilinen bir türdür. Her ne kadar C. Joli nin patojen olduğu bilinsede örneğin eski Yugoslavya da bu biliniyordu.


2.2.1 Pathogenesis

Pathogenesis in mekanizması ishalin başlangıçıyla birlikte anlaşılmıyor. Birçok potansiyel patojenik özellik bilinmekte. Önce yapışıyorlar sonra kolonize oluyorlar yani çoğalıyorlar, istila ediyorlar ve kolera gibi entertoksin ve ctytotoksin üretiyorlar. Birçok çalışma bize bilgi versede bazı patogenesisler hala belirlenemiştir.

2.2.2 Kliniksel Bulgular

3-5 gün içerisinde şiddetli karın ağrısı ile kendini gösterir. Kanlı ise mide bulantısı ile birlikte bazen kusmada gözükür. Sonuç olarak bağırsak dokuları zedelenir , sümüklenir kanlanırve bunlar içerisinde ki zehirler de ancak mikroskop altında görülebilir.

2.2.3 Teşhisler

3-5 gün arasında ortaya çıkar bir hafta içerisinde biter. Çok seyrek olarak bir haftadan fazla sürer. Antibiyotik kullanımıyla vücud az bir sürede kendini toparlar. Koşullara bağlı olarak bu değişir.

2.2.4 Vaka ve epidemioloji

Campyellobacter spp. İshal için ensık sebebdir. Birçok ülkede seyahatçiler arasında çok yaygındır. Birleşik Krallık da ve Amerikada da çok sık rastlanır. (Tablo 1.3/EK.3) Diğer bir problem bu organizmaların sporaktik vakalara sebebiyet vermesi ve bunun kaynağının bilinmemesi ; çok az salgının kaydedilmesi.
İshal vakalarının konteksi, campybacter girişli olarak genellikle Birleşik krallık, A.B.D. , Batı Avrupa, İskandinavya, Avustralya, Kanada ve gelişmekte olan ülkelerden Bangladeş, Peru ve Gambia da çok yagındır. Gelişmekte olan ülkelerde yayılma hızı ilk iki yılda çok yüksektir. Ana faktör doğadaki gelişme sürecinin bilinmesinde yatıyor. Bunun gelişmekte olan ülkelerde bilinmesi ve bilinmemesiyle önemi değişiyor.
Geçmişte bu hastalığın çok sık olarak pastörize edilmemiş sütten kaynakladığı biliniyor. Çünkü bu organizmalar biyokimyasal olarak iki şekilde ( lior ve penner ) tür şeklindedir.

2.2.5 Ekoloji ve Besin Maddesi

Campylobacter spp. Çok sık olarak birçok hayvanın bağırsak yolu üzerinde kedi ve köpeklerde özellikle kuşlarda görülmektedir. Genel kanı campylobacter in çiftlik hayvanları ve kümes hayvanlarında olduğuna dairdir.
Bu organizmaların hayvan bağırsak yolunda bulundukları bilindiğinden beri birçok bulaşmanın da tavuk ve et, pastörize edilmemiş süt hastalık taşıyan su hayvan veya kuşdan oluşur. Pişirme boyunca ölmeselerde ( capyleobacter spp. ) çokaz dozda ve bölünmeyle çoğalırlar. Kros bulaşma ile kümes hayvanlarından geçebilir.

2.2.6 Kontrol

Malesef ki campylobacter spp. Hızlı çoğalabiliyor. Sıcaklık ve pişirme karşısında da güçlüdürler. En önemli metod halka açık durumlarda bilinci sağlayıp hijyene önem vermek. Ham maddelerin direk veya endirek olarak müşterilerle temasını uzak tutmak gerekiyor.


2.3 Vibro Parahamoyticus

Gram negatiftirler, anaerobic, spor oluşturmaya bacili oxidise-pozitif ve halophilic örneğinin optimum büyümesi için tuz gerekli.

2.3.1 Pathogenesis

Pathogenesisin mekanizması şu an tam olarak anlaşılabilmiş değildir. ‘ knegawa phonemenon ‘ reaksiyonundan sorumlu olup kırmızı bir salgı bırakılıyorlar ( beta-haemolisis ). Ayrıca TDH üreterek gastroenteritus oıluşturuyorlar.

2.3.2 Kliniksel Bulgular ve Prognosis

4-48 saat arasında ortaya çıkıyorlar ama zehirlenmiş besin alındıktan sonra genellikle 12-24 saat arasında kendini gösteriyor. Karakteristik özellikleri arasında ishal, şiddetli karın ağrısı ve mide bulantısı seyrek olarakda kusma görülür. 2-5 gün arası sürsede bu süreçde malesef çok sıvı kaybına sebeb olur.

2.3.3 Vaka ve Epidemioloji

Bu organizma Japonyada 1951 yılında yoğun olarak patlak vermiştir. Ençok gemiyle yolculuk yapanlarda görülmüştür. Birleşik Krallıkda çok az rastlanmasına rağmen ( 1984-1988 yılları arasında sadece beş vaka ) V. Parahaemolyticus A.B.D ve diğer ülkelerde özellikle ılık sularda yaygındı. 10 derecenin altında zor görülür ama yaz mevsiminde bu oran artar. Birleşik Krallıkda ve asya da dondurulmuş deniz ürünlerinden birçok kişi hasta olmuştur.

2.3.4 Ekoloji

Patajenik vibroslar doğal oalrak su çevrelerinde varolduklarında bunların mikro biyolojik ekolojisini bilmek insan enfeksiyonunu önlemek için önemlidir. Su sıcaklığının dışında önemli olan dört tane daha çevresel faktör vardır:
1- Organik materyallerin suda ki konsantrasyonu
2- Tuz oranı
3- Daha yüksek organizmalarla işbirliği potansiyeli (ör : plankton, kabuklu deniz hayvanaları, balıklar )
4- Soğuk aylarda barınak görevi yapan torlularla işbirliği

2.3.5 Besin Maddesi

V. Parahaemolyticus besin zehirlenmesi : Çok veya az pişmiş besinlerle işbirliği yapar. Örneğin deniz ürünü ( kalemar, yengeç, istakoz, balık ) veya kabuklu deniz ürünü (istiridye mideye) . Burada ifade edilen mevsimsel bir olay söz konusudur. Çoğunlukla yaz aylarında görülür. Malesef ki deniz mamullerinin dondurulmasıyla bile bakteriler türeyebiliyor. Bu bize Japon sitili restaurantlarda risk olduğunu gösteriyor.

2.3.6 Kontrol

Suyun sıcaklığına göre deniz ürünleri özellikle sıcak aylarda zehirlenmeye yatkındırlar. V. Parahaemolyticus düşük sıcaklıklarda hızlıca çoğalabilme tehlikeli seviyeye gelebilmektedirler. V. Parahaemolyticus’u yok etmek için pişirme yöntem değildir , pişirme yeterli derecede yeterli olmadığı gibi hijyenin sağlanması ve çiğ ürünlerle pişirilmesinde bu ürünlerin zehirsiz olması önemlidir.
__________________
Gıda Mühendisi Muhittin YILMAZ
Muhittin YILMAZ isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Bu mesajdan alıntı yap
Alt 04-2008   #4
Gıda Mühendisi
 
Muhittin YILMAZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: 01-04-2008
Yaş: 39
Mesajlar: 1.122
Tecrübe Puanı: 100
Muhittin YILMAZ will become famous soon enoughMuhittin YILMAZ will become famous soon enough


Standart

2.4 Diğer Vibro ürleri

Son yıllarda epidemiological ve ekolojiksel çalışmalar vibro türlerinin V. Parahaemolyticus dan daha çok geliştiğini kanıtlamıştır ki bunlar bir çok ishal ve sistematik hastalığa sebeb olur. Belkide en önemli türler V. Kolera ,v. Vulnivicus, V. Fuluvialis, V. Mimicus ve V. Hollisae ( Tablo 2.6/EK.12 )
Bu organizmaların kolay öldüğünü söylemekte fayda var. Normal pişirmeyle veya az pişirmeyle bu durum gerçekleşebiliyor. ABD deki bir çok araştırma ki bu yerde vakalar kaydedilmiştir global olarak besin zehirlenmesinin yapısını sergilemekde yetersizdir. V. Furniseseii ve V. Metschnikoveii çok az sayıda besin zehirlenmesi vakası olarak ayrılmıştır, özelikle deniz ürünleri zehirlenmesinde.

2.4.1 V. Kolera 01-türsüz

Bu çeşit zehirlenme tam olarak kolera anlaına gelmez.
Epidemiologial ve ekolojiksel çalışmalar doğal sulu ortamlarda bunun yayıldığında koleraya sebebiyet verdiğini sabtamıştır. Hala o yere özgün olmayan standartlarda ABD, Avusturalya, İtalya gibi yerlerde V. Koleranın olduğu doğrudur, temiz sularda ve tuzlu bölgelerde daha az dozda bulunurlar. Buda böle çevrelerde organizmaların balık ve kabuklu deniz hayvanalrı tarafından konsantre edildiği ve ilk aşamada da dozajın aşılabileceğini gösterir. Her ne kadar balıklar ve kabuklu deniz ürünleri bu bulaşmayı kapabilselerde deniz de buna yardımcı olur.
Bu bize deniz ürünleri ve kabuklu deniz ürünleri hangi maddelerle işbirliği yaparak hastalığa karıştıklarını açıkyabilir. Tam olarak bilinmesekde V. Kolera 01-türsüz olan V. koleraya göre bölünmeye daha yatkıntır. Bazı sentomlar birçok mimik kolera ve bununla birlikde ( kanlı olan ) şiddetli kramplar ve bulantıları birlikte getirir. V. Kolera 01-türsüz olan entertoksin, cytotoksin ve paemolysmise üretirler ama bunlar hakkında bilgi edinilmemiştir.
Bu artıklar V. Kolera 01-türsüz olanın çok önemli bir besin zehirlenmsi olduğunu ilerleyen zamanlara taşıyor.

2.4.2 V. Vulnificus

Patojenik mekanizması tam oalrak anlaşılmasada virüsle ilişiği olan bir kapsüle sahip ; ekstradan enzim salgılıyor ve ana zararı yaratıyor, toksinlerle hücrelere nüfuz ediyor.
Bu halophilik vibro şuan da üç belirli kliniksel sendromlşa iş birliği yapıyor :
1. %50 si 24 saatten az bir zamanda kabuklu deniz ürünlerini zehirleyebiliyor. Şiddetli karın ağrısı kusam ve ishal normal dışı olarakda ölüme sebebiyet verebiliyor.
2. Yaklaşık olarak %20 oranında ( genellikle 24 saat içinde ) yara ve yumuşak doku enfeksiyonu oluyor. Tuzlu sulu çevrelerde yaraya nüfus etmesiyle hastalık bulaşıyor. Şiddet karın ağrısı olmuyor az oranda kusma ve ishal söz konusu.
3. Çok ender olarak istiridyenin çiğ yenmesinden ishal olabiliyor kişiden kişiyede bu durum değişebiliyor.

V. vulnificus enfeksiyonuna az rastlansada Amerika sahil sularında sporlarına rastlanabiliniyor. Kabuklu deniz ürününün kalitesi bu durumu değiştirmiyor. V. Parahaemolyticus la birlikte sıcak aylarda çok sık ortaya çıkabiliyor. Enfeksiyon kuzey Amerika ve Gulf coust gibi su sıcaklığının yüksek olduğu yerlerde çok sık görülebiliyor.

2.4.3 V. Fluvialis

İlk olarak 1977 de rapor edildiğinden beri potansiyel bir entropatojen olduğu biliniyor. Mekanizması bilinmemesine rağmen entertoksinleri gastroenteritis oluşumunda rol oynuyor. Bu organizma ile ilgili az sayıda kayda rastlanıyor. En çok ABD de çiğ veya pişmiş deniz ürünü özellikle istiridye ile işbirliği yaptığı kayıtlı.
V. flovialis belirgin olarak Luziyana kıyı sularında Adriyatik denizinde, Honkong da ve deniz ürünü, kabuklu deniz ürünün bulunduğu her bölgede var. Vibro türlerinin sulu çevrelerde belirgin olarak soğuk iklimlerde ama çok sayıdada sıcak sularda bulunuyor.

2.4.4 Mimikus

Yeni bilinmeye başlayan patojen olup virüsü kesinleşmemiş ama entertoksin, toksin, kolera toksini taşıdığı kaydedilmiştir. Coastroenteritis oluşu bilinen bir özellik deniz ürünü ve kabuklu deniz ürünü özellikle çiğ istridye sebebiyet veriyor. Kanada, Meksika, Bangladeş, Filipinler ve Yeni Zelanda gibi sıcak sulara kapalı bölgelerde çok sıklıkla rastlanabiliniyor.

2.4.5 V. Hollisae

Yeni tanımlanan diğer bir patojen ; deniz çevresi, ekoloji ve yaşam kapasitesiyle ilgili birçok bilgi olmasın arağmen ABD de bu organizma sebticaemia ile işbirliği yaparak ishale sebebiyet veriyor. Özellikle sıcak denizlerde Meksika da Gulf da. Çiğ deniz ürünleriyle V. Hollisae çok güçlü bir ilişki içindedir.


2.5 YERSINIA ENTEROCOLITICA

Gram negatif, anareobik, sporsuz bacilli veya cocobacilli ki bu psychreotrophic dir. Örneğin 4 derece de bile çoğalabilmesi enterobacteriaceae ailesinden olup salmonella, shigella ve escherichia da bu grubdandır.

2.5.1 Pathogenesis

Y. enterolitica yoluyla gecen besin zehirlenmesi dozajı bilinmesede etkilidir. Patajonlerin mekanizması açık değil, doku saldırısı önemli bir faktördür. Entertoksinler bulunmasına rağmen 25 derecede üretim olamıyor. Diğer olası virüs kapma faktörü ana defansı koruyan proteinlere karşı olabilir.

2.5.2 Kliniksel Bulgular ve Tahminler

Zehirli besin alınmasından 24 ila 36 saat içinde etkisini gösteriyor ve 3-5 gün arası devam ediyor. İshal çok sık kusma veya mide bulantısı az görülüyor. İshalin her zaman görülmesi yernosisden kaynaklanır. Bağışıklık sisteminin koşullarına göre de bir takım erythema nodosun, ankylosink spondylitis, reiter’ se sendromu gibi durumlar gözlenebiliyor.
Hastalık süresi azdır ve bunu çabuk toparlanma izler tabi bağışıklık sistemi zayıf olanlar hariç.

2.5.3 Vaka ve epidemioloji

Y. enterocolitica besin zehirlenmesi birçok rapora dayanılarak vücuda girmesinin uzun zaman alamdığını labaratuvarlarda ki incelemeler belirlemiştir. Dahası 37 derecede de çoğalabildiği ama 25 derecenin en çok çoğaldığı sıcaklık olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda Y. Enterocolitica Birleşik Krallık, ABD ve Japonya da çok seyrek görüldü. Ama diğer taraftan Batı Avrupa ve İskandinavyada daha sık rastlandı.
Epidemilojik çalışmalar gösterdiki bu türün birçok farklı buluşma şekli dünyanın her yerinde vardır. Tür 0:3 Avrupa ve ABD de tür 0:9 Avrupa, Japonya ve bazen ABD de görülür. ABD deki salgınlar genelde 0:8 türü olarak kaydedilmiştir ki bu sütden geçmektedir. Son yıllar da tür 0:3 artış gösteriyor. Y. Enterotolica daki bu artış ABD de kaydediliyor.

2.5.4 Ekoloji

Bu organizma çevrede ve besinlerde az bulunuyor. Oranı sadece %35 dir. 1980 yılında 12 aylık bir periyodda yapılan halk asağlığı labaratuvarı çalışmaları İngiltere de bunu göstermiştir. Y. Enterocolitica domuz,köpek,kedi,maymun ve sıçanlarda bulaşıyor.

2.5.5 Besin Maddesi

Birleşik Krallıkta yapılan bir çalışma Y. Enterociliticanın %50 oranında süt ve süt ürünlerinden kaynaklandığını göstermiştir. Salgınların pastorize özelliğini ısı dayanıklığıyla kaybeden sütlerden oluştuğu biliniyor. Y enterocilitica yüksek sıcaklık, kısa muamele ile (HTST) sütlerin organizmaları bölme kapasitesine sahiptir aynı şekilde soğuk saklamada da öyle. Bulaşmanın sebze ve birçok değişik çeşit etten olduğu kayıt edilse de birçok türün patojenik olduğu ortadadır.

2.5.6 Kontrol

Epidemiolojik belirlemeler birçoknakil yolunun V. Enterocoletia yı domuzlardan ve insanlarda artan hastalanmaya kadar götürdüğünü belirlemiştir. Domuz ürünleri işlenmemiş diğer etlerin domuz etiyle karıştırılması hastalığın geçişine neden olabiliyor. Salmonella yı kontrol etmekle benzer özellik taşıyor.
Her nekadar ABD de bazı besin zehirlenmelerinin insanların nakli araçılığıyla geçtiği önem taşısada bu husus altında elle bulaşmanın önlenmesi üzerine birçok çalışmanın yapılıp gastromestinal semtomların etkisinin azaltılması lazım gelmektedir.
Bu organizmaların besin zehirlenmesi üzerindeki rolü bulunsada biz de küçük pratik yardımalrda bulunabiliriz. Kontrol için pişirme bunun için uygun olacaktır. Hijyen elllerle temas ve pişmiş besinin saklanmasına özen gösterilmelidir. Soğutma derecesi çapraz bulaşma ve diğer besinlere yayılıp çoğalmasında önemlidir.


2.5.7 Y. Psendotuberclosis

Bu organizma Y.enterocolitica ile yakından bağlantılıdır. Avrupa ve Japonyada ki birçoksporitik besin zehirlenmesi vakalarının nedenidir. Kliniksel bulgular şiddetli karın ağrısı Y. Enterocolitica için ana sentomdur.

2.6 ESCHERICHIA COLI

Gram negatifdirler, anaerobik ve sporsuz bacilli ve 4 grubdan oluşurlar. Bu grublar :

1. Enteropathojenik (EPEC)
2. Enteroivesive (EIEC)
Patajonik işleyişleri hala araştırma halindedir.
3. Enterotoxgenic (ETEC)
4. Enterohaemorihagic (EHEC)
Patogenicioyler toksin üretimine yarar.

E. celinin son iki gurubu daha fazla açıklanmayacak bunlar bölüm 3 de tartışılacak.

2.6.1 Pathogenesis

E. colinin büyük bir kısmı insanlardan ve hayvanlardan geçmesine rağmen birçok oluşum patojenik değil. Bazı oluşumlar enteric üretsede birçok besin zehirlenmesi Septicaemia ve meningitisden oluşur. Bunlar salmonellaya da yol açar. E. Colinin binlerce türü olmasına rağmen çok az bir kısmı hastalığa yol açar (Tablo 2.7/EK.13)
Genellikle E. Colşi bölünerek besin içinde çok fazla organizmalarla birlikte hastalığa yol açar, birçoğunun işleyişi de hala bilinmiyor.
Heat-labile toksin (LT) ve heat-stable toksin ETEC’nin içinde bulunur. EPEC’ler ayrıca shigha-like toksin (SLT) düşük düzeydedir. Diğer virüssel faktör ise microuilikdir ki bu ishale sebeb oluyor.
EIEC (Tablo 2.8/EK.14) shigella ile çok yakın ilişki içindedir. Shigella gibi ana patojenik kapasitesi yüksek olanlar ölüme bile sebebiyet veren hücre tahribatı yapabilirler.



2.6.2 Kliniksel Bulgular ve Tahminler

zehirli besinin alınmasından 12-72 saat içinde semptom kendini ishal kanlı veya kansız şekilde kendini gösterir. Genellikle semptomlar organizmanın türüne göre de değişir. Birkaç gün sonra kişiselbünyeye göre ishal azalır ve bunun içinde birtakım yöntemler vardır.

2.6.3 Vakalar ve epidemioloji

Birleşik krallık ve ABD de EPEC ve EIEC türü zehirlenme az görülüyor ve dünya çapında da az sayıda kayıt var. Ana problem organizmaların işleyişinin anlaşılmasının güç olması diğer patojenik olmayan E. Colinin türleri de buna dahildir.

2.6.4 Ekoloji ve Besin Maddesi

besinlerden bulaşması hem direk hem de endirek olarak su yolu ile geçer bu durum en önemli bulaşma şeklidir. Bu tür bulaşma çok benzer olarak et,et ürünleri ve taze sebzelerden olur.

2.6.5 Kontrol

spesifik olarak bir kontrolü yok, örneğin genel başlıkları hesaba katmamız lazım. Kişisel hijyen pratikleri özellikle besin ile temas çok önemli. Olası birçok tehlikeli zehirlenmeler mümkün . suların dezenfekte olması ve pişirilecek yemeklerin iyi temizlenmesi gerekir. Çapraz bulaşmada çiğ veya pişmiş besinlerin önemi de var. Sonuç olarak besin ve sebzeleri her zaman kirlerden iyice arındırarak tüketmeliyiz.

3 Toksit Bakteriyel Besin Zehirlenmesi

A.R Eley

Bakteriyrel besin zehirlenmesi bağırsağa bulaşmasıyla başlar. (bölüm 2) . bunun sebebi besinlerde üretilen toksinlerin önceden bağırsağa nifız etmesidir (Tablo 3.1/EK.15)
Bu bölümde toksin üretmekten sorumlu organizmaları örneğin staphylococcus aureus, clostridium botulinum, bacillus cereus ve diğer bağırsağa etki eden toksinleri mesela clostridium prefingens, B. cereus (ishal), enterogenic Esherichia coli (ETEC), ve enterohaemorrhagic Eschericha Coli (EHEC)(Tablo 3.2/EK.16).
Shigella,pleisiomonas ve aeromonas gibi arasırada olasa besin zehirlenmesiyle birleşerek toıksin üreten ve bölüm 4'te tartışacağımız diğer bahkteriler.
__________________
Gıda Mühendisi Muhittin YILMAZ
Muhittin YILMAZ isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Bu mesajdan alıntı yap
Cevapla

Tags
besin zehirlenmeleri


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

 
Seçenekler Arama
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık


Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
besin hijyeni Gülsel ŞEN Hijyen ve Sanitasyon 0 13-2008 02:09 PM
Besin Zehirlenmesi nedir? inci Gıda Zehirlenmeleri 0 24-2008 04:59 PM
en sağlıklı 60 besin Gülsel ŞEN Güzellik 0 14-2008 01:02 PM
besin zehirlenmesi kadirgorenli Hijyen ve Sanitasyon 0 24-2008 11:45 PM
Besin Elementleri Noksanlıkları Muhittin YILMAZ Zeytin Yetiştiriciliği 0 10-2008 09:14 PM


Şu anda saat : 11:37 AM.