Türkiyenin  Gıdacılar Topluluğu - Gıda -  Gıda Mühendisleri

Türkiyenin Gıdacılar Topluluğu - Gıda - Gıda Mühendisleri (http://www.gidacilar.net/)
-   İçme Sütü Teknolojisi (http://www.gidacilar.net/icme-sutu-teknolojisi.html)
-   -   süt teknolojisi (http://www.gidacilar.net/icme-sutu-teknolojisi/sut-teknolojisi-536.html)

Gülsel ŞEN 19-2008 01:53 PM

süt teknolojisi
 
Süt proteinleri biyolojik değerleri bakımından yumurta proteininden sonra en değerli protein özelliğini taşıyor. Vücudun, ihtiyaç duyduğu esansiyel amino asitlerin hemen hemen tamamını içeriyor.

Beslenme açısından çok önemli olan süt ve süt ürünlerindeki özellikle vücut için gerekli olan kalsiyum ve ihtiyacının karşılanmasında mükemmel bir hayvansal gıdadır.

Süt ve ürünleri, kalsiyum kemik ve dişlerin gelişiminde ve yapısının korunmasında en fazla gerekli olan mineral maddelerdir. Yarım litre süt içmekle insanın ihtiyaç duyduğu kalsiyumun 2/3 ü karşılanabiliyor. Kalsiyumun dışında potasyum, fosfor,iyot ve çinko bakımından da süt iyi bir kaynaktır. Vitamin içeriği bakımından da zengin bir besin olan süt ve ürünleri A, D, E, B1, B6 vitaminlerini içeriyor. Bunun yanında süt hayvansal kaynaklı gıdalar arasında C vitamini ihtiva etmesi bakımından tek besin durumundadır.

Tüm bu nedenlerden dolayı süt ve süt ürünleri endüstrisi çok önemlidir. Bu endüstriyi; içme sütü, kondanse süt, süt tozu, tereyağı, peynir, dondurma ve fermante süt ürünleri oluşturmaktadır.

SÜT

Süt; tatlımsı,saydam olmayan,hafif kokulu beyaz bir sıvıdır. İnsanların çok yararlandığı süt evcil hayvanlardan (inek,keçi,koyun vb.) elde edilir. Süt işlenerek veya doğrudan tüketilir. İşlenerek elde edilen ürünler; yoğurt, ayran,peynir, tereyağı,kaymak vb.dir.

Süt, %85 su % 15 ide çeşitli maddeleri içerir. Bu maddeler laktoz ,şeker, yağlı
maddeler,azot bileşikleri ve madensel tuzlardır. Süt; kalsiyum bakımından zengin demir bakımından zayıftır. Süt kısa sürede tüketilmeli ve uygun şartlarda (+4 Cta) saklanmalıdır.

Bir 'yaşam mucizesi' diye nitelenebilecek kadar büyük besin değerine sahip olan sütün,insan yaşamındaki yeri insanlık tarihi kadar eskidir. Dünyanın en yararlı içeceği süt,insanların doğumlarından itibaren aldıkları ilk besindir. İlk günlerinde annelerinin sütüyle beslenen bebeklere, daha sonraları hem anne sütü hem de hayvan sütleri verilir.

Süt,bebeklerin narin vücutlarını sağlamlaştırır, güçlendirir. Süt, organizmanın kurulması ve hayatını devam ettirmesi için gereken unsurların hemen hepsini içerir. Yapısında bulunan besin unsurları açısından süt, ideal bir besin olarak kabul edilir.
Sütün proteinleri, yaşam için büyük önem taşıyan eksojen aminoasitlerinin tümünü içermesi açısından yüksek biyolojik değerdedir.

Yararları
  • Kemik incinmelerini önler.
  • Mikrobik enfeksiyonlara karşı etkilidir
  • İshali tedavi eder
  • Mide rahatsızlıklarını giderir.
  • Sindirim sistemini düzene sokar.
  • Ülseri önler.
  • Beyine enerji verir.
  • Diş çürüklerini önler.
  • Kronik bronşiti önler.
  • Tansiyonu düşürür.
  • Yağsız süt, kolestrolü düşürür.
  • Kanserin önlenmesine yardımcı olur.
Sütün Bileşimi

Süt özellikle protein, kalsiyum, vitamin, mineral, enzim vb. gibi beslenmede çok önemli olan çeşitli besinleri bünyesinde barındıran temel gıda maddesidir. Canlı türü ne olursa olsun sütün bileşenleri :
su %86.6-89.5 arasında,

kuru madde değeri %11 -38 arasında,

yağ miktarı %1.8 - 20 arasında,

protein miktarı %2.5 - 15.0 arasında,

laktoz (süt şekeri) miktarı %1.3 - 7.0 arasında,

kül (kuru madde) miktarı %0.5 -2.5 arasındaki miktarlarda değiştiği söylenebilir.

Sütün bileşimini etkileyen faktörlerin en önemlileri şunlardır:
  • Besleme
  • İklim
  • Hayvanın türü ve ırkı
  • Hastalıklar
  • Mevsimsel değişmeler
  • Laktasyon dönemi
Çevre faktörleri

Süt Türk Standartları Enstitüsü tarafından inek, koyun, keçi ve mandaların meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat, koku ve kıvamda olan, içine başka maddeler karıştırılmamış, içinden herhangi bir maddesi alınmamış, beyaz ya da krem renkli bir sıvı olarak tanımlanmaktadır.

Süt beslenmede büyük öneme sahip olan temel besin maddesi olmasına rağmen bir çok mikroorganizmanın üremesi için de mükemmel bir ortam oluşturmaktadır.
Süt memede bulunduğu dönemde sterildir, ancak sağım sırasında ve sağımdan sonra çeşitli aşamalarda süte mikroorganizmalar bulaşabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda sütün memede bulunduğu dönemde bile az sayıda ve insanda hastalık yapmayan mikroorganizma içerdiği anlaşılmıştır.

Sütün başlangıçtaki içerdiği mikrobiyolojik florası ne olursa olsun süt üç aşamada mikroorganizmalar ile kontamine edilmektedir.

1- Meme kanalı, meme başları ve meme lobunun dış yüzeyi,

2- Sağım aletleri,

3- Sütü tüketiciye ulaştırana kadar bekletme koşulları,

En iyi koşullar sağlanmış bile olsa, çeşitli kademeler de süte mikroorganizmalar
bulaşabilir. Mandıraları temizlemede kullanılan sular klorlanmış olsa bile bakteriler içerebilir. Sağım aletleri, depolama tankları çiğ sütlerin bakteriler ile kontaminasyonu için önemli bir kaynaktır. Sağım aletlerinin ve depolama tanklarının temizliğine dikkat ederek bakterilerin üremesi kontrol altına alınabilir. Çiğ sütlerde bazı bakterilerin bulunması yine çevresel kaynaklı kontaminasyonu ve sanitasyon şartlarının uygulanmadığını göstermektedir. Ayrıca bu bakterilerin çiğ sütlerde bulunma oranı mevsime bağlı olarak da değişiklik göstermektedir.
Süt sağımdan sonra tüketiciye ulaşana kadar çeşitli aşamalarda mikroorganizmalarla karşılaşabilir. Sütün mikroorganizmalar için iyi bir üreme ortamı olduğu göz önüne alınacak olursa, tüm hijyen kurallarına uyulmuş dahi olsa sağımdan sonraki bekletme sürecinde içinde bulunan az sayıdaki mikroorganizmalar hızlı bir şekilde üreyebilir. Bu mikroorganizmalar süt içersinde gelişip çoğalarak sütün görüntüsünde,tadında bozulmalara neden olabilirler. Ayrıca taze olarak toplanmış çiğ süt mikroorganizma gelişimi için inhibitör özelliğe sahip çeşitli maddeleri de içermektedir.

Sütün uygunsuz koşularda bekletilmesi ile bu inhibitör maddelerin etkinliği azalmaktadır.
Mikroorganizmaların sütte meydana getirdiği etkileri kısaca şu şekilde özetleyebiliriz:

Bakteriler tarafından salgılanan proteazlar sütteki kazeini hidrolizler. Kazeinin hidrolizi ile acı peptidlerin salgılanmasına neden olur.

Bakterilerin lipaz enzimlerinin etkisi ile ekşi tat, koku ve yağ asitlerinin serbestleşmesine neden olurlar.

Laktik asit üreten bakteriler tadı asitleştirirken kokuya neden olmazlar. Sonuç olarak sütte hastalık yapan veya yapmayan pek çok bakteri olabilir. Bu bakteriler aşağıda belirtilmiştir:

Laktozu fermente eden bakteriler: Laktobasiller, streptokoklar, Escherichia coli

Proteolitik bakteriler: Bacillus cereus, Bacillus subtilis, Bacillus calidolaktis,
Pseudomonas fluorescens

Lipolitik bakteriler: P. fluorescens, Pseudomonas lipolyticum

Termofilik bakteriler: Corynebacterium, mikrokoklar, streptokoklar ve basillus cinsi

Psikrotrofilik bakteriler : Pseudomonas cinsi, Serratia cinsi, Alcaligenes, Acinetobacter,flavobacterium

Anormal renge neden olan bakteriler: Serrartia marcescens, Pseudomonas syncyanea,

Micrococcus ruseus,

Patojen bakteriler: Brucella abortus, Streptococcus agalactica, Streptoccoccus pyogenes,

Çiğ sütlerde basillus, clostridium gibi spor oluşturan termofilik bakterin bulunması yine

çevresel kaynaklı kontaminasyonu ve sanitasyon şartlarının uygulanmadığını

göstermektedir. Ayrıca bu bakterilerin çiğ sütlerde bulunma oranı mevsime bağlı olarak

Mycobactertium tuberculosis, Salmonella spp., Listeria spp., Staphylococcus aureus

Sütün besin içeriğinde, tadında ve görüntüsünde mikroorganizmaların etkisi ile oluşan

değişimlerin kontrol altına alınması gerekmektedir. Sütte bakteriyel gelişimi önlemek için

önce kontaminasyon aşamalarını sınırlandırmalı, süt toplandıktan sonra hızlıca soğutulmalı

ve bekletme işlemleri soğukta yapılmalıdır. Sütün sağımı sırasında çevre ile olan

kontaminasyonun önlenmesi en önemli kontrol aşamasıdır. Sağım, toplama ve taşıma

sırasında sanitasyon kurallarına uyulması sütün kontaminasyonunun önlenmesinde ilk

tedbirdir. Toplandıktan sonra tüketiciye ulaşana kadar olan süreç içinde de soğuk zincire

uyulmalıdır. Soğuk zincir sağlanmadığı takdirde sütte bulunan mikroorganizma sayısı

artmaktadır. Çünkü birçok mikroorganizmanın etkisi 2OC�de inhibe olmaktadır. Bundan

sonraki aşama ise çiğ sütün kullanılabilir hale gelmesi için ısıl işleme tabi tutularak

içersinde bulunabilecek patojen mikroorganizmaların yok edilmesi ve kullanım süresinin

uzatılmasıdır. Bu işlemler sırasında sütün doğal özelliğinde değişime sebep olmayan bir

yöntem tercih edilmelidir. Bu amaçlara ulaşmak üzere, süt teknolojisinde uygulanan

yöntemler çok değişken olmakla beraber en yaygın kullanılanlarını; iki başlık altında

toplamak mümkün olacaktır:

Sütün bileşiminde pek çok madde bulunmakla beraber sütün bileşimindeki maddeler su ve

kuru madde olmak üzere iki ana başlık altında incelenebilir.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:54 PM

Su

Süt bileşimindeki su , sütte bulunan kuru maddelerin erime ve dağılma ortamıdır. Su sütün
bileşiminin yaklaşık %80 ini oluşturmakla beraber sütün çeşidine, laktasyon devresine ve
beslenme şartlarına göre farklılıklar gösterebilir.

Kuru Maddeler
Kuru maddeyi meydana getiren maddeler , proteinler, yağ, şeker, kül maddeleri vitaminler
ve enzimlerdir. Sütün bileşimindeki kuru maddeler şöyledir:
Süt Yağı
Sütteki yağ , verdiği lezzet ve meydana getirdiği kalori bakımından sütün en önemli
organik maddelerinden biridir. Süt yağının vücuda birçok faydası vardır. Vücudun bazı yağ
asitlerine karşı olan ihtiyacını karşılar.
Süt Şekeri
Sütte sakkaroz adı verilen süt şekeri bulunur. Bu şeker süte lezzet ve tat vermekle beraber
miktarı süt, çeşitlerine göre az çok değişmektedir. Formülü (C12H22O11) olup
karbonhidratların disakkaritler grubuna girerler. Laktoz şekeri sütten başka hiç bir
yiyecekte bulunmaz.

Laktozun diğer karbonhidratlardan daha üstün bir madde olmasının nedenleri; insan, ve
hayvanların bağırsaklarını yumuşatma özelliği olması, laktoz ve bundan türeyen süt asiti
bağırsaklarda bulunan kokutucu bakterilerin çoğalmasına engel olması ve iç zehirlemeyi
önlemesidir.

Süt Proteinleri
Süt Proteinleri, %3 kazein, %0.55 Laktalbumin ve %0.05 Laktoglobulin'den oluşur.
Kazein: Kazein, sütte bir kalsiyum tuzu halinde bulunur. Kazein sütün en büyük protein fraksiyonunu oluşturur. Başta inek sütü olmak üzere geviş getirenlerin sütlerindeki kazein,
tüm proteinlerin % 80'ini oluşturması bakımından, böyle sütlere kazeinli sütler denilir.
Bünyesinde % 6 oranında kolloid halinde kalsiyum fosfat taşır. Kazein partiküllerinin
büyüklüğü 40 ile 280 mikron arasında değişir, içlerinde 80-120 mikron çapında bulunan
partiküllerde vardır.

Laktalbumin: Laktalbumin, süt proteinlerinin %10'luk bölümünü oluşturur. Laktalbumin,bir hidrofil kolloid olup, serum albüminine çok benzer. Laktalbumin, sütün 60°C'm
üzerinde ısıtılmasıyla koagule olur.

Laktoglobulin: Laktoglobulin, nötr ve yan doymuş amonyum sülfatta ve doymuş
magnezyum silikatta erimez. Laktoglobulin, sütün tüm proteinlerinin %4'ünü oluşturur.
Laktoglobulin de, laktalbumin gibi ısıya karşı hassastır.

Mineraller

Sütün yapısında bulunan tuzların her birinin vücutta kendine özgü birtakım işlevleri vardır.
Süt önemli miktarlarda sodyum, magnezyum, demir, fosfor içerirken az miktarda da
kükürt, iyot, bakır, çinko, mangan içerir.

Vitaminler

Sütte vitaminlerin çoğu bulunmaktadır. Miktarları ve çeşitleri beslenme ile ilgilidir. Sütte
A Vitamini (karotin ve ksantomin ), B1 vitamini, B2 vitamini (süt serumuna sarı rengini
veren madde) , az miktarda B3 , B5, B6 ve B12 vitaminleri, C vitamini, az miktarda D
vitamini, E vitamini ve K vitamini bulunur.

Enzimler

Enzimler me tabolizmadaki reaksiyonları yürüten organik veya anorganik bileşiklerdir.
Süttün bileşiminde fosfataz , kolesteraz, karotinaz, amilaz, laktaz, proteaz, pterinoksidaz,
vb. enzimler bulunur.

Koruyucu Maddeler

Süt, immunglobulin, antitoksin ve aglutininden oluşan antikorları taşır. Bunlar, süt
hayvanının organizmasında, yabancı proteinlere ve bakterilere karşı oluşturulurlar. Kan
yoluyla süte geçerler. Ancak antikorların, değişmez şekilde sütte mi mevcut oldukları,
yoksa süt bezlerinde belirli değişimler mi geçirdikleri tam olarak belirlenememiştir.

Gazlar
Sütlerde bir miktar N2, CO2 ve O2 gazları bulunur.

Sütün Özellikleri
Sütün bileşimi ile ilgili olarak sahip olduğu özellikler organoleptik ve fiziksel özellikler
olarak iki ana başlık altında toplanabilir.

Sütün Organoleptik Özellikleri

Sütün Kokusu
Sütün, tipik kendine özgü bir kokusu yoktur. Fakat, çevredeki kokulan kolaylıkla almak
özelliğine sahiptir . Buna göre, yeni sağılmış sütler, sağıldıkları süt hayvanlarının kokusunu
taşırlar. Koku ve lezzet maddelerini bünyesinde toplayan sütün yağ kısmıdır.

Sütün Lezzeti
Normal bir sütün lezzeti hoşa giden hafif bir tatlılıktadır. Meme hastalıklarında sütün
lezzeti tuzludur. Teknolojik işlemlere (ısıtmak gibi) bağlı olarak veya bakterilerin üremesi
sonucu normalden sapan lezzet oluşur.

Sütün Fiziksel Özellikleri

Sütün yoğunluğu,rengi, yüzey gerilimi, viskozitesi, pH değeri, kaymak bağlama kabiliyeti,
spesifik ısısı, donma ve kaymana noktası gibi özellikleri bu grupta incelenir.
Yoğunluk
Sütün yoğunluğu ile içindeki kolloid olarak çözünmüş maddelerin miktar ve çeşidi
arasında yakın bir ilişki vardır. Yani yoğunluk bu faktörlere bağlı olarak artar veya azalır.
Sütteki yüksek yağ oranı, sütün yoğunluğunu azaltır. Buna karşın, proteinler, şekerler ve
tuzlardaki artış sütün yoğunluğunu arttırır, Sütün ortalama yoğunluğu 15 °C�de 1.034'dür.

Renk
Sütün rengi çoğunlukla donuk ve porselen beyazıdır. Fakat sağıldığı hayvanın cinsine göre
beyazlık derecesi farklı..olabilir.
Yüzey Gerilimi
Tağşiş edilmemiş sütün yüzey gerilim 52 dyne/cm civarındadır. Süt yağı, sütte bulunan
proteinli maddeler ve serbest yağ asitleri, sütün yüzey aktivitesini veren unsurlarıdır.
Kazein oranının yükselmesiyle yüzey gerilimi azalır. Sütün çalkalanması ve ısıtılması
yüzey gerilimini etkiler. Süt 45 dakika süre ile 10 °C'nin altında soğutulursa, yüzey
gerilimi yaklaşık 2. 12 dyne/cm daha düşer. Süt, yeniden 50 °C'ye kadar ısıtılırsa, yüzey
gerilimi normale döner. Yüzey gerilimi ile lezzet arasında acılaşma yönünden bir ilişki
vardır. Yüzey geriliminin ölçülmesiyle acılaşmanın derecesini tespit etmek mümkündür.

Viskozite
İnek sütünün viskozitesi 15-20 °C da 1.5 ile 4.2 arasında değişir. Suyun viskozitesi 1.0
olarak kabul edilir. Isı derecesi yükseldikçe sütün viskozitesi azalır. Viskozitenin, sütün
yağ oranındaki farklılıklara bağlı olarak değişmesi, sütün yağ globüllerinin değişen
büyüklükte olmasından kaynaklanır. Laktoz oranının viskozite üzerine önemli bir etkisi
yoktur. Çeşitli ısı derecelerinde (20-80 °C), yağlı ve yağsız sütlerde viskozitenin azalma
oranı bakımından büyük farklılıklar oluşmaz. Isı işlemi, 93-151 °C arasında uygulandığı
zaman, viskozite yeniden yükselir. Sütün kuru madde oranı arttıkça, viskozite de artar.

pH Değeri
Sütün pH değeri 6.3 ile 6.6 arasında değişir. Sütün ısıtılmasıyla pH değeri artar. Süt, pH
değerinin 4.9'a düşmesiyle pıhtılaşır.
Kaymak Bağlama Kabiliyeti
Sütün kaymak bağlama kabiliyeti, sütün yağlı veya yağsız oluşuna bağlı olarak değişir.
Sülün kaymak bağlama sürati ise, sütteki yağ globüllerinin durumuna bağlıdır. Yağlı çiğ
sütlerde, yağ globüllerinin etrafı yapışkan bir zarla kaplıdır. Bu nitelik yağ globüllerinin
birleşerek salkımlar oluşmasını ve bunların süt yüzeyinde kaymak kitlesini meydana
getirmelerini sağlar. Yağ globüllerinin bu niteliği, sütün taşınması, bir yerden diğer yere
pompalanması gibi hareketli işlemler sırasında reversibl olarak azalır. Ancak, sütün
ısıtılması, yağ globüllerinin birbiriyle yapışarak salkımlar oluşturmasını irreversibl olarak
etkiler.

Spesifik Isı
Sütün değişik yapıda oluşu, spesifik ısının farklılıklar göstermesine neden olur. Sütün
spesifik ısısı, sütü oluşturan ve emülsiyon ve erimiş şekilde bulunan unsurların spesifik
ısısından oluşur. Yağ miktarının artmasına bağlı olarak spesifik ısı da artar Çünkü, 15 °C
da süt yağının bir kısmı katılaşır ve ısının belirli bir kısmı bunun erimesi için harcanır.
Isının yükselmesine bağlı olarak spesifik ısı da değişir. Burada süt yağının aglomerasyon
halinde bulunmasının önemi vardır. % 4.3 oranında yağ içeren bir süt 0 °Cde 0.90,15 °C
da 0.94 ve 60 °C de 0.92 spesifik ısı değeri verir. Suyun spesifik ısısı ise l dir. Bu duruma
göre, süt, sudan daha çabuk soğur ve suya oranla daha çabuk ısınır. (İnal ve Ergün, 1990)

Donma Noktası

Sütün l litresindeki ortalama şeker miktarı 46 g olduğu zaman donma noktasında 0.24
derecelik bir azalma tespit edilir. Bir litre sütteki tuzların oranı 7.5 g/k. olduğu zaman
donma noktasındaki azalış 0.32 derece olur. Sütün donma noktasındaki düşüşe protein ve
yağ oranının bir etkisi olmaz.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:55 PM

Süt Üretimi

İşlenmiş içme sütleri, fabrikalarda süzülme, yabancı maddelerden temizlenme,
istenmeyen kokuların alınması (deoderizasyon), standardizasyon ve homojenizasyon
işlemlerinden geçmektedir.
Pastörize sütler, kaynama derecesinin altında belli bir sıcaklıkta, sütün doğal
niteliklerinde değişiklikler oluşturmadan, hastalık yapan etmenlerinden tamamen, diğer
etmenlerden de çoğunlukla arınmış bir içme sütü çeşididir. Soğukta muhafaza edilmek
şartıyla dayanma süreleri iki gündür.
Uzun ömürlü sütler, tüketici tarafından sterilize, kutu ve UHT olarak da tanımlanırlar.
Özel bir teknolojik işlemle 135-150 derecede 2-4 saniye tutularak içlerinde sütün
bozulmasına neden olan ve hastalık yapan etkenlerin tümü imha olmuş bir içme sütü
çeşididir. Aseptik şartlarda doldurulan karton kutularda piyasaya arz edilir. Teknolojisi
gereği soğuk zincire gerek kalmadan dört aya kadar dayanan bu sütler kesinlikle katkı
maddesi içermez.

Pastörize Süt Üretimi

Ünlü Fransız bilgini Pasteur'ün 1860-1864 yıllarında şarabı dayanıklı hale sokmak için
uyguladığı yeni ısıtma metodu, yani pastörizasyon 1873 yılında Jaccoy, 1886 yılında da
Soxhlet tarafından sütte uygulanmış, olumlu sonuçlar alınınca da süt teknolojisi gelişerek
endüstriye girmiştir . Pastörizasyon işlemine artık yalnız içme sütünde değil aynı zamanda
peynir, tereyağı, krema, dondurma ve bunun gibi bir çok süt ürününün yapımında da yer
verilmektedir.
Pastörizasyon; sütün doğal ve biyolojik özelliklerine fazla zarar vermeden, patojen
bakterilerin tamamının; diğer saprofit bakterilerin de büyük bir çoğunluğunun sıcaklıkla
yok edilip, soğutulması suretiyle güvenli ve daha dayanıklı bir hale konulması işlemidir.(TSEK,1981).

Tanımdan da anlaşılacağı üzere pastörizasyonun 4 amacı vardır:
a. Patojen mikroorganizmaları yok etmek,
b. Patojen olmayan diğer mikroorganizmaların da önemli bir bölümünü öldürerek sütü
daha dayanıklı hale getirmek,
c. Sütü çabucak soğutarak ısıya dayanıklı mikroorganizmaların gelişmesini
önlemek,
d. Bu işlemler sırasında sütün doğal ve biyolojik özelliklerine fazla zarar vermemek
Pastörizasyon işlemi, sütün ısıtılmasında uygulanan sıcaklık derecesi ve işlemin
sürekliliğine göre üçe ayrılır. (TSEK, 1981)
1. Düşük derecede uzun süreli pastörizasyon (LTLT)
2. Yüksek derecede kısa süreli pastörizasyon (HTST)
3. Ani pastörizasyon

Düşük Derecede Uzun Süreli Pastörizasyon (LTLT)
Çogu silindir veya dikdörtgen prizma şeklinde olan, yerine göre dikey veya yatay olarak
yerleştirilen kazanlarda sütün 63-65°C a kadar ısıtılması ve bu derecede 30 dakika
tutulması ile yapılan bir işlemdir. Isı işlemi için çift cidarlı, karıştırma tertibatlı büyük
kazanlar kullanılır. Paslanmaz çelikten yapılmışlardır. Bir termostat ve ayar mekanizması
sütün bu zaman ve ısı derecesinde kazanda kalmasını sağlar. Kontinue çalışmanın temini
açısından, bu kazanlar 2000 sütü kapsayacak şekilde 4 bölümden oluşur. Bu yöntemle tüm
patojen mikroorganizmalar öldürüldüğü gibi, sütün özellikleri de çok iyi korunmuş olur.

Yüksek Derecede Kısa Süreli Pastörizasyon (HTST)

Küçük kapasiteli bazı işletmeler bir tarafa bırakılırsa, son yıllarda pastörizasyonda hemen
hemen yalnız bu sistemden yararlanılmaktadır. Bu yöntemde süt, 72-75 °C da 15 - 20
saniye süreyle pastörize edilir. Paslanmaz çelikten mamul ve üzeri oluklar ve yivlerle
bezenmiş plakalar arasından en çok 3 mm kalınlığında bir tabaka oluşturacak şekilde sevk
edilen süt, bir akış halinde pastörize edilir. Sıcak su ile sağlanan ısı, bu plakalar kanalıyla
süte intikal ettirilmiş olur. Plakalar, cihaz içerisinde .sık olarak yerleştirilmiş olup, sütün
ortalama 15- 20 saniye ısı ile temasını sağlar. Süt, bu bölümden, yine plakalar paketinden
oluşan kısma geçer. Bu bölüm, soğutma bölümüdür. Bu plakaların bir tarafından,
soğutulması gereken sıcak süt akıp geçerken, öte yüzeyinden, ısıtılmak üzere sisteme sevk
edilen soğuk çiğ süt geçer. Bu yöntemle, ısıdan en iyi şekilde yararlanılmış olur. Süt, belirli
bir basınç altında cihazdan geçirilir.

Sıcak su devamlı sirkülasyon halinde olup bir bataryada devamlı ısıtılır. Modern ölçme ve
ayarlama cihazları, ısıyı tam olarak sabit tutarlar. Böylece ısı istenilen derecede + 0.5 °C
toleransı ile sabit tutulur. Isı derecesi, herhangi teknik hataya bağlı olarak artar veya
azalırsa, otomatik şalter tertibatı pastörizasyon cihazına süt akımını keser. Böylece,
yeterince ısıtılmamış sütün sistemde işlenmesi önlenmiş olur. Ayrıca, yine otomatik bir
cihaz sütün tespit edilen miktarlarda sistemde dolaşmasını sağlar. Bu yöntem bugün en
güvenilir sistem olarak benimsenmiştir. Bu yöntemde kapasite saatte 20.000 litre'ye kadar
çıkarılabilir. Ayrıca, cihazların işgal ettiği yer de ölçülüdür. Genel mikrop sayısı ele
alındığında, çiğ süte oranla % 98 oranında bir redüksiyon bu yöntemle sağlanır.
Yüksek derecede pastörizasyonda değişik ısıtma sistemlerinden yararlanılmakta ise de,
bugün plakalı ısıtıcılar daha çok kullanılmaktadır. Böylr bir sistemin işleme şeması aşağıda
verilmiştir. (TSEK, 1981)
Ani Pastörizasyon

Son yıllarda sıcaklığın ısının şiddeti daha da artırılarak çok kısa bir süre tutulmak suretiyle
yapılan pastörizasyon işlemi Flaş Pastörizasyon dikkatleri üzerine çekmiştir.
Yüksek derecede pastörizasyonun düşük derecede pastörizasyona oranla şu üstünlükleri
bulunmaktadır:

1. Düşük derecede pastörizasyona göre tesis daha az yer kaplar.
2. Düzenin kapasitesi kolaylıkla artırılabilir.
3. Pastörizasyonun başlaması ile aynı zamanda şişeleme de yapılabileceğinden iş daha
hızla tamamlanır.
4. Pastörize düzeni yerinde ve kolaylıkla temizlenip sterilize edilebilir.
5. Sıcağa dayanıklı mikroorganizmalar daha yüksek oranda kaybolur.
6. Isıtma ve soğutma enerjisinden tasarruf edilebilir.

Ancak yüksek derecede pastörizasyon metodunun şu sakıncaları bulunmaktadır:

1. Canlı kalan saprofit bakteri miktarının düşük derecedeki pastörize yöntemine
oranla daha yüksek olması, yani bakteri redüksiyonunun biraz daha düşük olması.
2. Plakalı sistem kullanıldığında contaların durumuna ve temizliğine çok dikkat
etmek zorunluluğunun olması
3. Soğutma ve diğer ünitelerde sertliği düşük, iyi kaliteli suya gerek olması. Bu
nedenle mevcut suyun kalitesi düşük olduğu taktirde suyun sertliğini ve tortusunu
giderecek ek bir sisteme gereklilik duyulması

Pastörize Sütün Soğutulması

Pastörizasyondan geçirilen sütler vakit kaybedilmeden soğutulur. Bu amaçla + 4 °C
yeterlidir. Daha düşük ısı dereceleri de uygulanabilir. Soğutma, yüzeysel sistemle yapılır.
Yani süt, düz, dört köşe veya silindir şeklinde yapılmış dik soğutuculardan geçirilir. Temas
yüzeyinin geniş olması için, soğutucuların yüzeyleri girintili çıkıntılı şekilde yapılmıştır.
Süt dışarıdan bu yüzeyler üzerinden yukardan aşağıya doğru sevk edilir. Soğutma işlemi,
soğutucuların iç kısımlarından soğuk veya buzlu su, buharlaşan soğutucu maddeler
geçirilmek suretiyle gerçekleştirilir. Bu soğutucuların akış istikameti genellikle sütün akış
istikametinin aksinedir. Günümüzde bu soğutucuların yerine kapalı sistem halinde plakalı
soğutucular artan biçimde kullanılmağa başlanmıştır. Bunlar, yapılış itibariyle, plakalı
pastörizatörlere benzerler. Plakaların bir yüzünden soğutulacak süt bir istikamete akarken,
diğer tarafından soğuk su veya buzlu su geçirilir. Genişletilmiş yüzeyli (yivli) plaklar, akan
soğuk veya buzlu suyun ısısını akış halindeki sıcak süte ileterek onu ani olarak soğuturlar.
Büyük miktarlar halinde sütün derin derecelerde soğutulması gerekiyorsa, soğutucu madde
olarak soğuk su ve buzlu su yerine, buharlaştırıcı sıvılar tercih edilir. En çok Amonyak,
soğutucu madde olarak kullanılır. Bu soğutucular az yer kaplamalarının yanı sıra, yüksek
kapasitelidir. Temizlenmeleri de çok kolaydır.

Pastörize Sütün Depolanması

İşletme koşullarına bağlı olarak pastörize edilerek soğutulmuş sütlerin kısa veya uzun bir
süre için bekletilmesi gerekebilir.. Sütün fabrikada muhafaza süresi kural olarak 24 saati
geçmemelidir. Soğutulmuş süt, 25.000 litrelik, silindir şeklinde ve paslanmaz malzemeden
imal edilmiş büyük tanklarda muhafaza edilir. Bu tankların içinde bir veya iki karıştırıcı
tertibat bulunur. Paslanmaz çelikten mamul bu süt tankları bir izolasyon mantosu ile
sarılmıştır. Bu suretle, tankların bulunduğu yerin sıcaklığının süte geçmesine engel olunur.
Sütler bu tanklardan dolum makinelerine sevk edilir. Boşalan süt tanklarının temizlenmesi
tam otomatik ve yüksek tazyikle çalışan püskürtme cihazlarıyla yapılır.

Pastörize sütlerin ambalajlanması
Süt, şişelerde veya tetrapaktan yapılmış kutularda piyasaya verilir. Şişe ve paketleme
masrafları dolayısıyla sütün bu şekilde satılması tüketici için, açık satılan süte oranla, biraz
daha pahalı olmakla beraber, kontaminasyon açısından daha emindir. Bugün süt
fabrikalarında şişelerden daha yaygın biçimde yararlanılmaktadır. Kirlenmiş olarak süt
fabrikalarına geri dönen şişeler, büyük temizleme makinelerinde bütün kir maddelerinden
ve mikroorganizmalardan arındırılırlar.
Kirli şişeler önce 50°C deki bir yumuşatma banyosundan geçirilirler. Sonra bir hat
üzerinde yürütülerek yüksek basınç altında fışkırtılan kaynar sularla yıkanırlar. Son olarak
bir ışık odasından geçirilen şişelerin temizlik durumları kontrol edilir. Temizlenmiş şişeler
sıra halinde banttan geçirilirken soğutulurlar ve doldurma makinelerine iletilirler. Dolum
işlemi bu makinelerde düşük basınç yöntemi ile gerçekleştirilir. Bir hat üzerinde ileriye
doğru ilerleyen şişeler kapatma cihazından geçerken, ince bir alüminyum kapakla
otomatik olarak kapatılırlar. Bu sırada, dolum tarihi kapak üzerinde bir baskı cihazıyla
basılır. Dolumu bitmiş ve kapaklanmış şişeler 20'lik gruplar halinde kasalara yerleştirilirler
ve piyasaya sevk edilmek üzere +4°C'deki soğuk depolarda muhafaza edilirler. Şişeler
kural olarak renksizdir. Özel durumlarda ve genellikle homojenize sütler için kahverengi
cam şişeler kullanılır. Bu suretle UV ışınlarını ihtiva eden gün ışığının süt yağı üzerindeki
negatif etkisinden korunmak mümkün olur.

Şişeler, tüketicinin beğenisini kazanacak ideal bir ambalaj malzemesi olmaları yanında
işletme ekonomisi ve pazarlama tekniği açısından bazı dezavantajlar yaratırlar. Şişelerin
başlıca sakıncaları şunlardır:

Çabuk kırılırlar.
  • Tüketim sonrası fabrikaya tekrar geri getirilmesi gerekir.
  • Temizlenmeleri pahalıya mal olur.
  • Kırık cam parçaları süt içerisine düşebilir.

Şişelerin bu sakıncaları, karton paketlenme malzemesine rağbeti arttırmıştır. Karton ambalaj malzemesi, parafın veya plastik maddeyle kaplanmış kartondan ibarettir.
Doğrudan doğruya plastik maddelerden yapılmış olanları da vardır. Karton kutular otomatik olarak doldurulur ve bu sırada ek yerleri yüksek ısıda kapatılır. Bu ısı sütü etkileyebileceğinden hemen arkasından soğuk duş uygulanır. Rulo halindeki kağıt ve plastik folyo makineye sevk edilir ve orada şekillenirken otomatik olarak doldurulur.

Dolum, aseptik şartlarda gerçekleşir. Paketlenmiş içme sütlerinin paketleri üzerinde sütün çeşidi, süt fabrikasının veya dolum tesisinin adı ve adresi, sütün içerdiği yağ miktarı,pastörizasyon yönteminin çeşidi ve dolum tarihi yazılı olmalıdır.

Sterilize Süt Üretimi


Sterilizasyon, mikroorganizmaları tamamen ortadan kaldırmak için yapılan bir işlemdir.
Bu da ya çok yüksek sıcaklık ya da kimyasal maddelerin etkileri ile olmaktadır. Süt sterilizasyonunda sıcaklıktan yararlanılır. Sterilize edilecek süt yüksek derecelere, çok kere 100°C' nin üzerine çıkarılarak belirli bir süre bekletilir ve süt içerisindeki ısıya dayanıklı mikroorganizmaların, vejetatif hali hatta sporları imha edilir.

Sterilize sütlerin mikrobiyolojik avantajlarına karşılık B6, B12, C, folik asit ve thiamin gibi bazı vitaminlerin ısının etkisi ile zarar görmesi ve süt proteininin biyolojik değerinin düşmesi gibi dezavantajları vardır.

Sterilizasyonun süt teknolojisinde iki anlamı vardır:
- Bakteriyolojik,
- Ticari.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:55 PM

1.Bakteriyolojik Anlamda Sterilize Süt :
Mikroorganizmaların gerek vejetatif şeklinden,

gerekse sporlarından tamamen arınmış, dayanıklı ve her yönden güvenilir bir süttür.

2.Ticari Anlamda Sterilize Süt :
Bu sütlerde mutlak sterilite söz konusu değildir. İçinde

ısıya son derece dayanıklı bazı bakteri sporları bulunabilir, ancak bunların ticari ve teknik

yönden önemi yoktur. Tekniğine uygun şekilde sterilize edilmiş sütler, soğutulmadan bile

haftalarca, hatta aylarca bozulmadan kalabilmekte ve tüketilebilmektedirler.

Klasik sterilizasyonda süt proteinin biyolojik değerinde %6 kadar bir azalma olmakta, buna

karşılık UHT sterilizasyonda böyle bir azalmanın söz konusu olmadığı araştırıcılar

tarafından belirtilmektedir. Sterilize süt, asitle çok küçük pıhtı vermekte, bu bakımdan da

sindirimi kolay olmaktadır.

Sterilize sütlerin dayanıklılığı ham maddenin bakteriyolojik yönden görünümü ile çok

yakından ilgilidir. Isıya dayanıklı, özellikle dayanıklı spor yapan organizmaları fazla olan

sütlerin işlenmeleriyle elde edilen sterilize sütlerde, bir süre sonra sporlar vejetatif hale

geçebilmekte dolayısıyla fazlaca bakteri bulunabilmektedir. Bu nedenle sporlu

organizmanın çiğ sütteki miktarını düşürecek önlemler almak, bu arada temiz ve iyi

kaliteli sütleri seçmek daha doğrudur. Ayrıca yüksek ısıda pıhtılaşması kolay olan koyun

ve keçi sütlerinin sterilizasyonda kullanılmaması gereklidir.

Sterilize süt işletmeciliğinde iyi kaliteli, normal asitli süt başta gelmek üzere, iyi yetişmiş

teknik elemana ve titiz bir işçilikle hazırlanmış, yüksek kaliteli paslanmaz çelikten

yapılmış ve tekniğine uygun bir teknolojik otomasyonun sağlandığı ekipmana da ihtiyaç

vardır. Sütteki yabancı maddelerin iyice temizlenmesi, süt içerisindeki çeşitli denatürasyon

parçacıklarının giderilmesi için filtrasyon ve temizleyicilere daha çok önem verilmelidir.

Steril süt genellikle hemen kullanılmadığından bekleme süresinde yağın yüzeye

toplanmaması için, sütün homojenize edilmesi zorunluluğu da bulunmaktadır.

Sterilizasyon, teknikte iki şekilde yapılmaktadır:

1.Otoklavda Sterilizasyon

2. Sürekli Sterilizasyon
2.3.2.1 Otoklavda Sterilizasyon

Başta asitlik olmak üzere çeşitli kontrollerden geçen ve uygunluğu saptanan çiğ süt, önce

45-50°C� ye kadar ön ısıtmaya tabi tutulur. Daha sonra santrifüj veya filtrelerden

geçirilerek temizlenen süt 65-71°C�de, 200 atmosfer basınç altında homojenize edilir.

Önceden ısıtılmış şişelere, bazen de ****l kaplara doldurularak otoklavda basınç altında,

104-120°C da, 20 dakika ile 1 saat arasında tutularak sterilize edilir.

2.3.2.2 Sürekli Sterilizasyon

Sürekli sterilizasyon iş gücünü artıran bir ısıtma yöntemi olup, bu metot ile geniş çapta iş

yapmak mümkün olmaktadır. Ayrıca, bu metot ile ısının kötü etkisi en düşük seviyeye

indirilmiştir. İki şekli vardır:

- Şişelerde sürekli sterilizasyon

- Otomatik sürekli sterilizasyon

Şişelerde Sürekli Sterilizasyon

Otoklavdaki sterilizasyona oranla gelişmiş bir sistem olarak kabul edilen bu yöntemde esas

prensip; şişelenmiş sütü otoklavda bekletmeyip yürüyen şeritlerden yararlanılarak çeşitli

odalarda veya kulelerde dolaştırılarak istenen dereceye ısıtıldıktan sonra soğutmaktır.

Otomatik Sürekli Sterilizasyon

Son yıllarda süt endüstrisinin hizmetine giren, ısının yükseltilmesi ve zamanın elverişli bir

şekilde kısaltılmasıyla bakterisit etkiyi arttırmanın ve yüksek ısının etkisinden ötürü

oluşacak kimyasal değişiklikleri de azaltmanın mümkün olacağı kesine dayanan bu

sistemde süt, yüksek ısıda kısa bir süre tutulur. Otomatik sürekli sterilizasyonda sütü

ambalajında ısıtmak mümkün değildir. Çünkü paketteki sütte ısı transferi yavaş olur ve

arzu edilen yüksek ısıya istenilen zamanda ulaşılamaz. Bu nedenle işlemde süt sürekli

şekilde ısıtılır ve aseptik olarak paketlere doldurulur.

Otomatik sürekli sterilizasyon ise sütün ısıtma yöntemi itibariyle üçe ayrılır:

- İndirekt ısıtma ile sterilizasyon

- Süte buhar enjeksiyonuyla sterilizasyon

- Sütün buhar atmosferine enjeksiyonu ile sterilizasyon

İndirekt ısıtma ile sterilizasyon : İndirekt, yani temasla yapılan sterilizasyonda ısı 130

°C' ye kadar çıkarılır. Bu durumda sülün yanma tehlikesi vardır. Isıtıcı zamanla tıkanabilir

ve sütü ısıtıcıya sevk eden pompaların aşın basınçla çalışması gerekir. Aşın basınç sonucu

sistemde arızalar ortaya çıkabilir. Ayrıca, ısıtıcının temizlenmesi güç ve zaman alıcıdır.

Zamanla ısıtıcının yüzeyleri üzerinde oluşan birikinti tabakası ısı iletimini zorlaştırır ve

sterilizasyondan islenilen sonuç alınamaz. Başlangıçtaki 135-140 °C 'lik sıcaklık 1.5-4

saatlik bir çalışma süresinden sonra 130 °C'ye kadar düşer. Isı ve basıncın sürekli kontrolü

için gerekli cihazların şişleme monte edilmesi zorunludur. Bu tip sterilizatörlerde

davlumbaz, boru veya plaka şeklindeki ısıtıcılar kullanılır.

Süte buhar enjeksiyonu ile sterilizasyon :
Bu metotta süt, 2 atmosferlik buharın

püskürtülmesiyle 1-2 dakikada 110 °C ısıya maruz bırakılır. Süite kondanse olan buhar,

işlem sonunda vakumla ortamdan uzaklaştırılır. Bu yönteme �uperizasyon� da

denilmektedir.

Bu yöntemde süt, bir pompa vasıtasıyla iki ön ısıtıcıya sevk edilerek 78 °C'ye kadar

ısıtılır. Buradan uperizatöre sevk edilen süt buhar enjeksiyonu ile 150 °C'a kadar ısıtılır ve

bu ısı derecesinde 2.4 saniye tutulur. Genleşme kazanında, vakumla soğutma ile sağlanan

gerilim, sıcaklığı 80 °C'ye kadar düşürür. Böylelikle süte sıcaklık taşıyıcı olarak sevk

edilen buhar yine aynı miktarda geri alınır. Süt ayrı bir tanka sevk edildikten sonra

homojenize edilir, soğutulur ve doğrudan doğruya doldurma cihazına sevk edilerek

kutulara veya karton ambalajlara doldurulur. Sterilizasyondan hemen sonra uygulanan

homojenizasyon aseptik çalışan hassas homojenizatörlerde yapılır. Bu da oldukça pahalı

bir işlemdir. Fakat, homojenizasyonun Sterilizasyondan sonra yapılması kaçınılmaz bir

işlemdir.

Sütün Buhar Atmosferine Enjeksiyonu ile Sterilizasyon :
Uperizasyonda, uperizatör

içinde oluşturulan yüksek ısıdaki buhar süte enjekte edildiği halde, UHT sterilizasyonu, bu

yöntemde sütün buhar atmosferine püskürtülmesiyle gerçekleştirilir. Bu yöntemde süt,

önce bir ön ısıtıcıda pastörize edildikten sonra, ileri derecede ısıtılmış bir odaya

püskürtüler. Bu odaya buhar sevk edilir. Burada 140 °C ısıya maruz kalan süt, odanın

tabanında toplanır ve buradan vakum altında bulunan bir genleşme kabına iletilir. Sütün bu

kaba iletilmesi bir püskürtücü ile gerçekleşir. Oluşan süt-buhar kondensatından buhar

tekrar geri alınır. Bu esnada sıcaklık 75 °C�ye kadar düşer.

2.3.2.3 Sterilize sütün ambalajlanması

Değişik yöntemlerde steril hale getirilen sütün amacına uygun olarak tüketiciye ulaşması

için aseptik olarak ambalajlanması gerekmektedir. Şimdiye kadar denenmiş ambalaj tipleri

içerisinde, reenfeksiyona meydan verilmeden gerçekleştirilmiş olanı kutulara ve Tetra

Pak'lara doldurularak yapılanlardır. Steril sütün şişelenmesi ise büyük güçlükler yaratır.

Tetra pak ambalaj malzemesi, sütün doldurulmasından hemen önce sterilize edilir. Tetra

pak kağıdı rulo halinde makineye yerleştirilir ve buradan sterilize edilerek dolum noktasına

inerken, bir polietilen folyo ile kaplanır. Bunun önemi, kulu kenarlarının birbirine

yapışmasını sağlamaktır. Sonra kağıt tabakası inceltilmiş H2O2 banyosundan geçirilir.

Silindirler arasından geçirilen kağıt şeritteki hidrojen peroksit, baskı sureliyle uzaklaştırılır.

Sonra bir tüpten geçirilen şerit, bilinen tetra pak sistemine göre şekillendirilirken kenarları

birbirine yapıştırılır. Bu kısma giren süt borusunun etrafında bir elektrikli ısıtıcı mevcuttur.

Kağıt şerit ve ısıtıcı eleman arasındaki hava 400-500 °C'ye kadar ısıtılır. Tüpteki kağıt bu

sırada 200 °C'ye ulaşan bir sıcaklığa maruz bırakılır. Tüpten geçen kağıttaki artık H2O2

parçalanır.

Diğer bir yöntem de steril hale getirilmiş plastik maddelerle çalışma esasına dayanır.

Extruder sistemi denilen bu yöntemde boru haline getirilmiş polietilen bir makaradan

doğrudan doğruya süt doldurma borusunun ağzına sevk edilir ve bu noktada, diğer

makaradan sevk edilen karton üzerine yapışır. Bu sistemde ayrıca kartonun sterilize

edilmesine gerek kalmaz. Doldurma haznesinde bulunan bir inert gaz (Azot) dolumda

steriliteyi sağlar. Çalışma başlangıcında doldurma kısmı buharla sterilize edilir.

24

3. KONDANSE SÜT

3.1 Kondanse Sütlerin Bileşimi

Kondanse süt denilince, suyu uçurularak hacmi küçültülmüş, şeker ilavesiyle veya şekersiz

olarak kutulara doldurulmuş, yoğunlaştırılmış süt anlaşılır. Süt suyunun önemli bir

kısmının uçurulmasıyla kuru madde oranı yaklaşık iki üç katı artırılmış süt çeşidine denir.

İki çeşit koyulaştırılmış süt yapılır:

a) Şekersiz koyulaştırılmış süt

b) Şekerli koyulaştırılmış süt

3.1.1 Kondanse sütler

Kondanse sütler yağ ve kuru madde içerikleri bakımından üçe ayrılırlar.

Birinci sınıf kondanse süt : Şeker ilave edilmeksizin hazırlanmış, en az % 7.5 süt yağı ve

% 17.5 yağsız kuru madde ihtiva eden yoğunlaştırılmış süttür.

İkinci sınıf kondanse süt : Şeker ilave edilmeksizin hazırlanmış, en az % 10 süt yağı ve %

23 yağsız kuru madde ihtiva eden yoğunlaştırılmış süttür.

Yağsız kondanse süt : Yağı alındıktan sonra koyulaştırılmış , şekersiz süt olup en az %

22 yağsız kurumadde ihtiva eder.

3.1.2 Şekerli kondanse sütler

Şekerli kondanse sütler yağ ve yağsız kuru madde içerikleri bakımından ikiye ayrılırlar

Şekerli kondanse süt : Şeker ihtiva eden yoğunlaştırılmış süt olup en az % 8.5 yağ ve

%22 yağsız kuru madde ihtiva eder.

Şekerli yağsız kondanse süt : Yağı alınarak koyulaştırılmış, içerisine şeker ilave edilmiş

kondanse süt olup, en çok % 30 su, en az % 42 Sakkaroz ve % 26 yağsız kuru madde

içerir.

3.2 Şekerli Kondanse Süt Yapımı

Kuru madde yönünden standardize edilen temiz süt önce 95 °C�de 10 dakikalık bir ön

ısınmaya tabi tutularak mikroorganizmalarından önemli ölçüde arınır. Sonra basıncı 130-

150 mm Hg�ya indirilmiş vakum kazanma alman süt içinden sıcak buhar geçirilen helezon

borularla 55-58 °C�de kaynatılarak suyu uçurulur. Süt uçurma işlemi genellikle

koyulaştırılmış sütün özgül ağırlığı 1100�ü bulana kadar sürdürülür. Sonra süt vakum

kazanından alınır, homojenize edilir ve ardından hızla 5-7 °C �ye kadar soğutulur.

Gerekirse bu işlem esnasında D Vitamini eklenir. Sonra kalaylı temiz teneke kutulara

konularak ağzı hava almayacak şekilde kapatılır ve otoklavlarda sterilize edilir.


3.2.1 Şekerli Kondanse Süt Benzeri Ürünler

Özellikle Güneydoğu Asya ülkelerinde bu tip ürünlere karşı artan bir ilgi vardır. Şekerli

kondanse süt benzeri ürünler, yağsız sütün süt yağı ile belirli teknolojiler uygulanarak

karıştırılmasıyla elde edilirler. Bu ürünün hazırlanmasında bir sıra teknik sorun ortaya

çıkar. Lezzet ve viskozitede.meydana gelen değişimler, laktozun dağılması ve kristalize

olması, ortaya çıkan belli başlı sorunlardır.

Yağlı süt kullanılarak yapılan ürünlerde hoşa gitmeyen bir lezzet ve aşın viskozite oluşur.

Yağsız süt ve ilave olarak iyi lezzetli ve susuz tereyağ kullanıldığında bu sakıncalar

ortadan kalkar.

3.2.2 Şekerli Kondanse Sütlerde Uygulanan Analizler

Şekerli kondanse sütlerde birtakım analizler yapılır ve uygun kalitede olup olmadığına bu

analiz sonuçları ile varılır.

Kimyasal Analiz

Kuru madde, yağsız süt kurumaddesi, yağ ve sakaroz tayinini kapsar. Analiz sonuçlar,

ürünün etiketinde belirlenenlerle kıyaslanarak kontrol edilir. Bulunan sakaroz ve su

miktarından, su/şeker oranı (C) hesaplanır.

Görünüş

Rengin açık san olması ve kahverengimsi bir değişim göstermesi gerekir. Kondanse sütün

sathı akış halinde dahi düzgün olmalıdır.

Lezzet ve Koku

Lezzet, hoş bir tatlılıkta ve koku da ürüne özgü saflıkta olmalıdır.

Yapısal Özellik

Ürünün yapısı homojen olmalı ve dil damakta kumlu imiş gibi bir his bırakmamalıdır.

Viskozite

Ürün belirli bir kıvam göstermelidir. Bu suretle yağın ayrılması laktoz kristallerinin

çökelmesi önlenmiş olur.

Bakteriyolojik Muayene

Şekerli kondanse sütler normalde steril değildir. Fakat, bakteri sayısının mümkün olduğu

kadar az bulunması arzulanır. Normal şartlarda üretilmiş taze bir şekerli kondanse süt 5000

- 50.000/ml arasında değişen mikroorganizma taşımalıdır. Şekerli kondanse süt, ısı

artışlarında bile, bakterilerin üremeyeceği bir özellikte yapılmış olmalıdır. Üründe patojen

mikroorganizmalar bulunmamalıdır.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:56 PM

4.2.5.2 Püskürterek Kurutma Yöntemi

Püskürtme yöntemiyle kurutmada prensip, sütü sıcak bir hava akımı içerisinde püskürterek

damlacıklar haline dönüştürüp kurutmaktır. Bu çok ince süt damlacıkların çapı 0.05 mm

kadardır. Schulz'a (1966) göre l litre suyun bu yöntemle püskürtülerek bir sis haline

dönüştürülmesinde yaklaşık 15.3 milyar tanecik oluşur. Çok cüzi damlacıklardan oluşan

böyle bir sis bulutu 120 m 2lık bir alanı kaplayacak niteliktedir. Bu damlacıklar sıcak hava

akımında sularını derhal kaybederler. Bu işleme tabi tutulan sütten oluşan damlacıklarda

taşıdıkları suyu hemen kaybederek kurutma odasının tabanına düşerler. Burada iki

sistemden yararlanılır. Yüksek tazyik altındaki süt ya çok ince memelerden püskürtülür

veya çok süratle dönen bir disk yardımıyla (santrifugal güç) çok küçük damlacıklara

dönüştürülür, yahut da kurutma odasına dikey olarak sevk edilen çok sıcak hava akımının

içine yatay istikametten püskürtülür. Bu yöntemlerden birincisi, yani sütün ince deliklerden

fışkırtılması veya dönem bir disk yardımıyla ince zerrecikler halinde püskürtülmesi sistemi

benimsenmiş ve yaygın uygulama alanı bulmuştur.

İnce Deliklerden Püskürtme: Yoğunlaştırılmış süt, 175-200 atmosfer basınçla pompa

veya buhar ya da tazyikli hava yardımıyla ince deliklerden sıkıştırılarak geçirilmek

suretiyle zerrecikler halinde püskürtülür. Oluşan bu zerreciklerin çapı, uygulanan basınca

ve deliklerin genişliğine göre değişir. Basınç ne kadar yüksek ve delikler ne kadar dar

olursa, elde edilen süt tozu da o kadar ince zerreli olur. Fischer, ince deliklerden püskürtme

yönteminin bazı sakıncalarına değinmektedir? Araştırıcıya göre, yağlı ve yağsız süt tozu

yapımında uygulanan ön yoğunlaştırmanın %35 oranından fazla olmaması gerekir. Çünkü,

işlenecek süt yoğunlaştırıldıkça püskürtme deliklerinin tıkanma olasılığı da artar. Diğer bir

sakınca da deliklerden püskürtmenin başlangıç döneminde zerrecikler yeterli bir süratle

dağıtılmazlar. Bunun bir sonucu olarak kuruma zamanı uzar ve arzu edilen ani soğuma

gerçekleşmez. Sentrifugal püskürtme yönteminde ise, püskürtme hadisesi baştan sona

kadar ayni denge içinde cereyan eder. Diğer bir sakınca da deliklerden yüksek tazyik

altında yapılan püskürtme sırasında, yüksek tazyik süt proteininin koagule olmasına yol

açar.

İnce deliklerden püskürtme sistemleri bugün en çok ABD'de kullanılmaktadır.

Santrifugal Püskürtme: Santrifugal püskürtme sistemiyle çalışılan püskürtücüyü Münihli

Georg Alexander Krause bulmuştur. Krause'nin 1912 de bulduğu santrifugal püskürtücü,

ilk defa Almanya'da endüstriyel alanda kullanılmıştır. Fışkırtılan sütün zerreciklere

dönüştürülmesi dakikada 5000-20000 devir yapan bir disk vasıtasıyla olur. Sütün zerreler

halinde dağılımı diskin dönüş sürati ile ilgilidir. Bu yeni yöntemin getirdiği en büyük

avantaj, % 50 oranına kadar ön yoğunlaştırmadan geçirilmiş sütleri toz haline

dönüştürebilmesindedir. Bu nedenle kurutma işlemi daha ekonomik olarak yapılır. Bu yöntemle

değişik karakterde süt tozu elde etmek de mümkündür. Bu yöntemle homojen yapıda

olan, fakat arzuya göre iri veya ince zerreli bir süt tozu elde etmek olasılığı vardır.

Hangi yöntemle olursa olsun, iyi kaliteli bir süt tozu elde edilmesinde püskürtme veya

kurutma odasının da etkisi vardır.

Kurutma Odası: Kurutma odaları çeşitli şekilde olur. Büyüklükleri de farklıdır. Dört

köşe, silindir şeklinde ve konik yapıda kurutma elalarından yararlanılır. Bunların yapımında

paslanmaz çelik ve alüminyum kullanılmaktadır. Bazı kurutma kulelerinin iç yüzü,

üzerleri sırçalı fayansla kaplıdır. Önemli olan odaların veya kulelerin iç yüzlerinin

pürüzsüz, yani kaygan olmasıdır. Gözetleme pencereleri ve kapılar çok iyi kapanmalıdır.

Aksi halde içeri hava girebilir.

Kurutma işleminde kullanılan Hava: Süt kurutulmasında temiz havadan yararlanılır.

Ancak, havanın son derece temiz olması gereklidir. Bu bakımdan emilen hava kesinlikle

filtrelerden geçirilmelidir. En iyisi, kokusuz yağlara batırılmış ****l filtrelerin

kullanılmasıdır. Orta derecede kirli havanın hüküm sürdüğü bir bölgede çalışılıyorsa, filtrelerin

iki haftada bir sökülüp temizlenmesi, taze ve steril yağ ile sıvanması gerekir, sistemde

kullanılan havadan tekrar yararlanmak doğru değildir.

Hava iletimi: Kızdırılmış havanın kurutma odasına sevk edilmesinde iki prensipten biri

uygulanır.

a. Karşı yönde akım prensibi

b. Ayni yönde akım prensibi

Karşı yönde hava akımı yönteminde, kurutma odasına püskürtülen süt yukarıdan, kızgın

hava ise alt kısımdan sevk edilir. Üfürülen sıcak hava yukardan sevk edilen süt

zerrecikleriyle bunların en az su içerdikleri noktada karşılaşır ve kurutma odasına,

püskürtme diskinin yakınından terk eder. Aynı yönde akım prensibinde, süt zerrecikleri ve

kızdırılmış hava aynı istikamette sevk edilir. Bundan amaç, sıcak hava ile zerreciklerin

karşılaşması sonucu zerreciklerin büyük miktarlar halinde birbirine çarparak erimelerini

önlemektir. Bu sistemle hem çabuk kurutma sağlanır, hem de aynı kalitede süt tozu elde

edilir. Bu nedenle son senelerde daha çok bu sistemle çalışan kurutma odalarına eğilim

artmıştır. Özellikle yağlı süt tozu imalatında ayni yönde akım prensibi benimsenmiş

bulunmaktadır. Bilindiği gibi, ani kuruma süt tozunun suda çabuk erimesini ve dayanma

süresinin uzamasını sağlamaktadır. Kurulma sürati o şekilde ayarlanmalıdır ki püskürtme

diskinden fırlayan süt zerrecikleri, kurutma odasının duvarına çarpmadan tamamen

kurumuş olmalıdır. Aksi halde, rutubetli kalan zerrecikler kurutma odasının duvarlarına

yapışarak orada bir tabaka oluştururlar. Hava dozajının hatalı ayan veya kurutma kulesinin

çapının küçük olması sonucu, henüz iyi kurumamış süt tozu odanın duvarlarında birikmeye

başlarsa, süt tozu ısıdan aşın etkilenmeye bağlı olarak, renk, lezzet bozuklukları gösterir.

Ayrıca, erime yeteneği azalır ve dayanma süresi kısalır.

Kızdırılmış Havanın Isı Derecesi: Kurutma odasına sevk edilen kızgın havanın ısı

derecesi, kullanılan sistemlere göre değişmek üzere, 150 °C ile 200°C arasında değişir.

Bazı tesislerde 300°C' lik ısı derecesi de kullanılmaktadır. Bu yüksek ısı, derecelerine rağmen,

püskürtme ile kurutma yöntemlerinde süt zerreciklerinin ısısı 60-65 °C arasında kalır.

Dışarı bırakılan havanın ısısı ise, sistemlere göre farklı olmak üzere, 75 °C ile 95 °C

arasında değişir.

Süt Tozunun Kurutma Odasından Alınması : Kurutma tesislerinde genellikle elde

edilen süttozu mekanik yolla (süpürücüler, helezoni nakil bandı) ve kontinue olarak

kurutma kulesinden alınır. Diğer bazı tesislerde ise, süt tozu dışarı atılan hava ile ayırım

odasına üfürülür ve süt tozu burada soğuk hava ile soğurulur. Ancak, bu sistemde

soğutmanın anında yapılması zorunluluğu vardır. Aksi halde, yüksek ısıda uzun süre

bekletilen süt tozlarında lezzet bozukluğu ortaya çıkar ve böyle ürünlerin dayanma süreleri

de kısa olur. Süt yağı, süt yağı partiküllerinden dışarı sızar ve sızan yağ süt tozuna sıvaşır.

Serbest yağın bir kısmı ürünün yüzeyini kaplar. Böylece yağın okside olması süratlenir.

Hafif süt Tozlarının Kazanılması : Hafif süt tozu zerrecikleri sıcak havaya karışarak

dışarı atılırlar. Kurutma odasında oluşan siklon sırasında hava akımına kansan hafif süt

tozlan seperatörlerde tutularak değerlendirilirler. Bu seperatörlerin , filtreli separatörler,

santrifüj sistemiyle çalışan seperatörler ve sivili seperatörler olmak üzere başlıca üç tipi vardır.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:56 PM

4.2.5.3 Hamur veya Pasta Şekline Dönüştürerek Kurutma Yöntemi

Kurutma yöntemleri içerisinde en eski olanı, sütün bir hamur kıvamını alıncaya kadar

kurutulması yöntemidir. Bu konuda yapılan ilk çalışmalarda süt tavalar içerisinde

buharlaştırılmıştır. Vakum tekniğinin gelişmesiyle bu uygulama şeklinde de aşamalar

kaydedilmiştir. Bu yöntemle iyi kaliteli ürün elde etmek mümkün olmaktadır. Normal

vakum altında yapılan kurutma işlemi ile bebek ve çocukların beslenmesinde yararlanılan

diyet ürünleri yapılmaktadır. Kurutma, şartlar halinde vakum kurutma dolaplarında

yapıldığı gibi, fazla üretimin söz konusu olduğu hallerde bant sistemiyle çalışan vakum

kurutucuları kullanılır. Bu yöntemde %75 ve daha üzerinde ön yoğunlaştırma yapılabilir.

Uygulanan ısı derecesinin 50-55 °C olarak ayarlanması gerekir.

Vakum Dolaplarında Kurutma: Diskontinue çalışan vakumlu kurutucular, oda veya

dolap tipinde olup cidarları genellikle çelik veya dökme demirdendir. Bu oda ve dolaplar

içindeki tertibat sayesinde oluşturulan konveksiyonla, ürünün homojen olarak ısıtılması ve

kurutulması sağlanır.

Kurutma dolaplarında, büyüklüğe göre değişmek üzere, sayılan 25'e kadar olabilen birbiri

üzerine sıralanmış ısıtıcı raflar mevcuttur. Ürün, özenle temizlenmiş kaplar içerisinde bu

raflara yerleştirilir. Vakum altında uygulanan ısıtma sonucu, kurutulmak üzere raflara

yerleştirilmiş olan kille, süngerimsi bir görünüm kazanır.

Vakumlu Taşıyıcı Bantlı Kurutucularda Yapılan Sürekli Kurutma: Sistemin akıcılığı

maliyeti düşürür, fakat tesislerin yapımı ve bakımı pahalıya mal olur. Bu açıdan ancak

yüksek kapasite söz konusu ise, taşıyıcı bant sistemli vakumlu kurutuculardan yararlanılır.

Sistemin vakum altında çalışan tüm bölümleri hava geçirmeyecek nitelikte olmalı ve kapalı

sistem dış basınca karşı yeterli dirence sahip bulunmalıdır. Vakumlu band kurutucu

cihazlarının iç kısımları kapasiteye uygun ölçülerde yapılır. Böylece vakum pompalarının

mümkün olduğu kadar küçük bir bölümün havasını boşaltmakta kullanılması sağlanır.

Bunun işletme ekonomisi açısından önemi vardır. Kurutulması istenen madde (süt, peynir

altı suyu vs.) % 65-70 oranında ön yoğunlaştırmağa tabi tutulur. Akış halindeki bandın son

kısmında elde edilen ürün, hafif kuru bir pasta manzarasındadır. Bu kitle, tel örgülü banttan

kolayca ayrılır. Mekanik kazıma fırçaları kurutulmuş ürünün banttan tamamen

uzaklaştırılmasını sağlar. Tel örgülü taşıyıcı bantların sakıncalı tarafı, ürün parçacıklarının

tel örgü boşluklarına dolması ve tamamen uzaklaştırılamamasındandır. Bant üzerinde kalan

bu küçük artıklar, bandın rotasyon hareketiyle tekrar sisteme girerler ve bu durumun

devamlı tekrarı sonucu kahverengi bir görünüm kazanırlar. Bu yarak partiküllerin ürüne

karışması, onun kalitesini düşürür. Bu açıdan, özellikle çocuk maması olarak kullanılacak

ürünlerin hazırlanmasında tel örgülü bantların kullanılması sakıncalıdır. Çelik levhalardan

oluşan bantların kullanılmasıyla bu sakınca giderilir.

4.2.5.4 Köpük Kurutma Yöntemi

Son yıllarda geliştirilmiş kurutma yöntemi olan köpük kurutma yöntemi ilk defa ABD'de

uygulanmış, sonradan modifıye edilerek başka besinlerin de kurutulmasında kullanılmaya

başlanmıştır. Atmosfer basıncında ve vakum altında olmak üzere başlıca iki yöntem

uygulanmaktadır.

Atmosfer Basıncı Altında Yapılan Köpük Kurutma Yöntemi

Atmosfer basıncı altında uygulanan köpük kurutma metodunun da iki tipi vardır.

a. Köpük tabaka kurutma yöntemi

b. Köpük püskürtme yöntemi

a. Köpük Tabaka Kurutma Yöntemi (Foam-Mat-Drying): İlk defa 1959 yılında

Morgan ve arkadaşları, Foam-Mat-Drying ismini verdikleri bir kurutma metodunu ortaya

koymuşlardır. Bu yöntemle, köpük haline getirilmiş sıvı gıdalar atmosfer basıncında

kurutulurlar. Burada, gıda maddeleri (sıvı halinde) stabil köpüğe dönüştürüldükten sonra

ince bir tabaka haline getirilip sıcak hava etkisinde kurutulurlar.

Kurutulması istenen gıda maddesi, özel bir karıştırıcıda gaz basıncı altında köpürtülürler.

Oluşan köpükler, 5 mm. kalınlığındaki yarıklardan perfore edilmiş saçlar ve taşıyıcı bantlar

üzerine yeknesak biçimde aktarılır. Bu saçlar veya taşıyıcı bantlar çok sıcak havanın

verildiği delikler üzerinden geçirilir. Saç veya bant üzerindeki köpük, çok sayıdaki

deliklerden gelen sıcak havanın tazyikiyle yukarı doğru fırlatılır. Böylece ısıtılmış saç ve

bantlardan 3 misli oranında yararlanılmış olmaktadır. Köpükle yüklü saçlar, 24 saçın üst

üste sıralanabileceği bir kurutma sobasına iletilir. Köpük, burada filtreden geçirilmiş ve

100 °C'a kadar ısıtılmış havada kurutulur. Çıkış noktasındaki havanın ısısı 60 °C�ye kadar

düşer. Köpük, ilk 3 dakika zarfında suyunun % 80'ini kaybeder. Sonra 4 dakika süreyle

sevk edilen biraz daha ılık hava tutularak % 1 veya 2 su ihtiva edinceye kadar kurut

mağa devam edilir. Kurutulan ürünün belirli bir zerre büyüklüğüne sahip olması gerekir;

ince toz haline dönüştürülmesi, suda erimesinin güçleşmesi bakımından doğru değildir.

Ürünün biraz iri zerreli oluşu, daha iyi erimeyi sağlar. Bu yöntemle kurutulan tam yağlı

kurutulmuş süt, soğuk suda çabuk erir ve hoş bir lezzet verir. Köpük tabaka kurutma

sisteminin uygulanmasıyla oluşan masraflar, silindir metoduna oranla biraz fazla,

püskürtme metodununkinden ise daha azdır.

Köpük kurutma yönteminde suda iyi eriyebilen bir ürünün elde edilmesinde en önemli

nokta köpük yapımındadır Eğer sütün ısı derecesi, kurutma işleminden önce 10 °C'a ayarlanırsa,

hiçbir stabilizatörün ilavesine gerek kalmadan iyi ve kalıcı bir köpük oluşturulur.;

Burada önemli olan bir husus da kuru madde oranının %40-46 arasında olması ve köpük'

yoğunluğunun da cm 3 de 0.35 -0.5 g arasında değişmesidir. işlenecek sütün ısısı 10 °C'yi

aşarsa, köpükte büyük gaz habbecikleri belirir ve köpük çabuk kesilme eğilimini gösteriri

Kuru madde oranı % 40'dan az olan köpükler ısıya dayanıksız ürün verirler. Köpükte kuru!

madde oranı % 46'yı aşarsa , bundan kazanılan ürünün disperzitesi yetersiz olur. Ayrıca,

yoğunlukları 0.35 g/ml'den az ve 0.5 g/ml'den çok olan köpükler de dayanıksızdır.

b. Köpük Püskürtme Yöntemi (Foam-Spray-Drying) : Hanrahan ve arkadaşları, 1961

yılında konsantre sütten oluşturulan köpüğün normal püskürterek kurutan cihazlara: şevki

ile ürüne dönüştürülebileceğini ortaya koymuşlardır.Bu amaçla sütün yağ oranı önce %

3.3'e ayarlanır, sonra 15 saniye 74 °C�de ısıtılıp homojenize edilir ve bir buharlaştırıcıya

aktarılarak burada kuru madde oranı %50'ye ulaşıncaya kadar tutulur. Elde edilen

konsantrenin ısı derecesi 32 °C'ye ayarlandıktan sonra basınç altında azot gazı sevk

edilerek köpürtülür. Oluşan köpük bilinen püskürtmek yöntemleriyle püskürtülerek kurutulur.

Elde edilen kuru ürün büyük hacimli olup iyi bir dispersitededir.

Yağsız süt kullanıldığında, yuvarlak ve opak partiküllerden oluşan bir ürün elde edilir.

Konglomerasyonlar gösteren ve partiküllerin çapı 0.2 mm kadar olabilir. Bu yöntem,

kaymaklı süt tozu ve yayıkaltı tozu elde edilmesinde elverişlidir. Ayni yöntem, peynir altı

suyu tozu elde edilmesinde de kullanılabilmektedir. Ancak burada köpük yapımında azot

gazı yerine hava kullanılır.

Vakumlu Köpük Kurutma Yöntemi

Vakumlu köpük kurutma yöntemi ilk defa 1957 yılında Sinnamon ve arkadaşları tarafından

önerilmiştir. Bu metot daha önce, limon ve portakal sulan gibi ısıya hassas yiyeceklerin

gazla köpürtüldükten sonra vakumla kurutulması şeklinde kullanılmıştır. Konsantre hale

getirilmiş sütün düşük ısı ve yüksek vakum altında tutulmasıyla elde edilen ürün, bir

sünger görünümündedir. Bu yöntemle işlenecek süt, pastörizasyon ve homojenizasyondan

geçirildikten sonra kuru madde oranı % 47-50 oluncaya kadar yoğunlaştırılır. Sıcaklığı 13

°C'a kadar indirilen konsantre azot gazı sevk edilerek köpürtüldükten sonra vakumla

kurutulur. Elde edilen süngerimsi ürün hafifçe basılarak soğuk suda eritilir. Elde edilen süt,

taze sütün özelliklerini gösterir ve tabii lezzettedir.

İlk yapılan cihazlar diskontinue çalışan vakumlu kurutma sobaları şeklindeyken, son

zamanlarda kontinue sistemler geliştirilmiştir. İçerisine gaz sevk edilen konsantre, iletme

borusunda genleşir ve köpük haline dönüşerek ince homojen bir film tabakası şeklinde

kurutma bandına aktarılır. Bant, 3 ayrı kurutma bölümünden geçirilir ve soğurucu bir silindir

üzerinde ufalama makinesine iletilir. Burada ufalanan materyal mekanik olarak depolama

yerine ulaştırılır. Bu yöntemle kurutularak elde edilen ürün suda çabuk eriyen ve

eridiği zaman taze süt özelliğini taşıyan karakterdedir.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:57 PM

2.5.5 Soğukta Kurutma Yöntemi

Kurutulmuş süt ürünlerinin elde edilmesinde sütün su kısmının buharlaştırılarak

uzaklaştırılması için ısı kullanımı esas alınmıştır. Fakat, sütü soğuk yardımıyla kurutma

yönünde de çalışmalar yapılmıştır. Bu konudaki çalışmalar iki yönde sürdürülmüştür:

-Süt suyunun dondurulması

-Dondurarak kurutma (liyofilizasyon)

Süt Suyunun Dondurulması: Bu yönde ilk denemeler 1894 yılında yapılmış ve sütün su

kısmının dondurulmasıyla süt kuru maddesinin elde edilmesine çalışılmıştır. Su kristalleri

ve süt kuru maddesi santrifüj yöntemiyle birbirinden ayrılır. Kar taneleri gibi ayrılan kuru

madde, düşük ısıda ve vakum altında kurutulur. Bu yöntem süt teknolojisinde teoriden ileri

gidememiştir. Fakat meyve konsantrelerinin hazırlanmasında iyi bir kullanım alanı

bulmuştur.

Dondurarak Kurutma (Liyofilizasyon): Besin maddelerini ve çeşitli biyolojik maddeyi

donmuş durumda kurutma işlemi uzun senelerden beri laboratuarlarda uygulanmaktadır.

Liyofılizasyonun geniş çapta kullanımı ikinci dünya harbi sırasında olmuş, büyük

miktarlarda kan plazması,bazı gıda maddeleri bu yöntemle kurutularak

muhafaza edilmiştir. Bu dönemden sonra dondurarak kurutma yöntemi yaygın bir şekilde

kullanılmıştır. Bugün liyofilizasyonla kurutma yöntemi değerli maddelerin muhafazası

açısından önemini korumaktadır. Metodun besin teknolojisinde istenilen yaygınlıkta

kullanılamamasının nedeni, bu yöntemle kurutmanın fazla masraflı olmasıdır. Özelikle

ucuz gıda maddelerinin muhafazalında bu yöntemin kullanılması ekonomik açıdan imkansızdır.

Ancak, çok değerli besinlerin kurutularak bu yöntemle muhafazası da diğer

yöntemlerle istenilen düzeyde bir kurutmanın mümkün olamadığı durumlar için geçerlidir.

Süt teknolojisi alanında dondurarak muhafaza yöntemi (liyofilizasyon) şimdiye kadar çok

kısıtlı kullanılmıştır. Bazı yoğurt, krema ve peynir nevileri bu yöntemle muhafaza edilirler.

Geniş kullanım imkanı, peynir ve yoğurt mayalarında mevcuttur. Süt teknolojisi alanında

kullanılan çeşitli kültürlerin kurutularak muhafazasında iyi sonuçlar alınmaktadır. Sanger,

kadın sütünün bu yöntemle kurutulmasını önermektedir.


4.2.6 Süt Tozlarının Ambalajlanması

Süt tozunun dayanma süresini uzatmak amacıyla yapılacak ambalajlamada hava

geçirmeyen kapların kullanılması, doldurma sırasında kutu havasının boşaltılarak yerine

azot gibi bir inert gazın doldurulması en tesirli ve güvenli yöntemdir. Bu metodun özellikle

yağlı süt tozlarında uygulanması bir zorunluluktur. Yağsız süt tozlan inert gaz kullanılmadan

da ambalajlanabilir. Fakat, uzun süren depolamalarda süt tozunda, bayat süt tozu

lezzeti ortaya çıkabilir. Bu açıdan, soğuk yerlerde ve rutubetsiz ortamlarda saklanma imkanı

bulunmayan yağsız süt tozlarının da ayni özenle ambalajlanmasında yarar vardır.

İnert gaz kullanmak suretiyle ambalajlama: Karbondioksite nazaran daha uygun olması

nedeniyle Azot gazı kullanımı yaygındır. Karbondioksit ucuz olmasına ve daha az oksijen

ihtiva etmesine rağmen tercih edilmez. Çünkü, karbondioksit süt tozuna acımsı bir lezzet

kazandırır. Diğer bir sakınca da, CO2'nin süt yağında erimesidir. Bunun sonucu, yağlı süt

tozlarının doldurulduğu kutularda azalan CO 2 oranına bağlı olarak düşük basınç oluşur.

Bu nedenle CO2 yalnız olarak kullanılmaz. Ancak, % 20 CO2 ve %80 N2 karışımı halinde

uygulanır. Püskürtülerek elde edilen süt tozlarının ambalajlanmasında vakuoller içersinde

bulunan havanın önemi vardır. Bu hava birikintilerinin partikülleri cidarından dışarı

çıkması, hem yavaş hem de muhtelif süt tozlarına göre farklıdır. Gaz mübadelesi, gazın

ortamda eşit biçimde dağılmasına kadar, 5-7 gün sürer. Süt tozunun dayanma niteliğinin

emniyet altına alınması açısından, gazlanmış ambalajlar 7 gün bekletildikten sonra kontrol

kedi-lir. Kutulardaki. serbest gazda bulunan oksijen oranı % 3'ü geçmemelidir.

Üretilen süt tozlarının partikülleri arasına sıkışıp kalan hava birikintilerinin yeterince

uzaklaştırabilmesi için, kutulara doldurulmadan önce, davlumbazlar içerisinde birkaç gün

ön evakuvasyona tabi tutulur ve gazlanır. Püskürtme yöntemiyle elde edilen süt tozlannın

doğrudan doğruya kutulanması halinde kutulardaki serbest gazın oksijen oranı % 5'e kadar

yükselebilir. Bu durumda oksijen miktarım azaltmak amacıyla ikinci bir gazlama yapılır.

King, süt tozu partikülleri arasına sıkışmış oksijenin uzaklaştırılması için Azot ve

Hidrojenden oluşan bir gaz karışımının katalizör olarak kullanılan Palladium muvacehesinde

uygulanmasını denemiştir. Bu amaçla kutulara % 90 N2 ve % 10 H2 karışımı sevk

edilir ve kutu içerisine, katalizör olarak bir palladium küreciği konulur. Böylece, kutularda

hemen hemen oksijensiz bir ortam yaratmak mümkün olur. Abot ve Waite'nin yaptığı

denemeler, bu yöntemin çifte gazlama yönteminden daha etkili olduğunu göstermiştir.


Vakumla Ambalajlama: Kutuların kapatılması 30-40 mm civa basıncı altında vakumla

yapılır. Ancak, bu yöntem aşağıdaki nedenlerden dolayı tatmin edici görülmemektedir.

-Büyük kutular vakuma dayanamamaktadır. Ancak 1/2 kg ağırlığındaki kutular

vakumlanabilir.

-Seri vakumlama süt tozunun ince zerreli olduğu durumlarda çok ince tozların oluşarak

emilmesine yol açar.

4.3 Süt Tozunun Analizleri

4.3.1 Kimyasal Analiz

Kimyasal analiz, kaide olarak su, yağ, kül oranlarının ve titrasyon asiditesinin tespitine

dayalıdır. Bazı hallerde protein oranının tespiti de gerekir.

4.3.2 Fiziksel Muayene

Fiziksel ve fıziko-kimyasal kontroller olarak erime özelliğinin saptanması, özgül ağırlık ve

pH değerlerinin tespiti yapılır. Ayrıca, kutulamada kullanılan gazda oksijen oranı, kir

maddeleri ve yanmış partikül tespiti gibi analizler de yapılır.

4.3.3 Bakteriyolojik Kontrol

Süt tozlarının bakteriyolojik kontrolü genellikle genel mikrop sayısı ve E.coli tespiti

şeklinde uygulanır. Reenfeksiyonlar söz konusu olduğu durumlarda etkenlerin tespiti

açısından diferansiyasyon metotlarından yararlanılır.

4.3.4 Organoleptik Muayene

Organoleptik kontrol, süt tozunun görünüş, renk, lezzet, koku ve aramasının tespitine

yöneliktir.

5.PEYNİR

Peynir, sütün peynir mayası veya zararsız organik asitlerin etkisiyle pıhtılaştırılması,

değişik şekillerde işlenmesi ve bu arada süzülmesi, şekillendirilmesi, tuzlanması, bazen tat

ve koku verici zararsız maddeler katılması ve çeşitli süre ve derecelerde olgunlaştırılması

sonucunda elde edilen besin değeri yüksek bir süt ürünüdür.

Peynir çeşitlerinin çokluğu ile ulusların tüketim alışkanlıkları arasında yakın bir bağ vardır.

Bugün dahi tüketilen peynir çeşitleri ülkelere ve hatta yörelere göre çeşitlilikler gösterir.

Örneğin, ülkemizde en yaygın olarak bilinen peynir çeşidi "beyaz peynir" olduğu halde,

Avrupa ülkelerinde sert ve yarı sert peynirler tüketici tarafından tercih edilir. Bazı

ülkelerde, peynir çeşitlerinin sayısı 100'ü aşar.

5.1 Peynirin Besin Değeri

Peynirin besin değeri en başta su oranı ile ilgilidir. Su oranı azaldıkça kurumadde içeriği

artar, buna bağlı olarak da besin değeri azalır. Karbonhidratların dışında sütün önemli

bileşenleri, maya peynirinde bulunmaktadır.

Maya peynir çeşitleri özellikle protein, yağ, su ve çok az miktarda da mineral madde

içerirler. Peynirin 100 gramında 20-30 g. Protein bulunurken, bu miktar ette 8-20 g.,

tavukta 13-15 g., balıkta yaklaşık 15 gramdır. Peynir proteini esansiyel amino asitleri

içeren, hazmolabilirliği kolay olan, tam değerli bir proteindir. Sütyağı bakımından da

zengin olan peynir, hem serbest yağ asitlerince, hem de yüksek değerli doymamış yağ

asitlerince yüksek bir oran gösterir. Peynirde artan yağ içeriği, peynirin hem tadını, hem de

konsistensini iyileştirmektedir. Mineral maddelerden özellikle kalsiyum ve fosforca zengin

olan peynir, eğer üretim gereği tuzlanıyorsa sodyum da içermektedir. Bilindiği gibi başta

Ca ve P olmak üzere mineral maddeler, sinir sistemi faaliyeti, kemik, diş ve kan oluşumu

ile ilgilidir. Sütün önemli karbonhidratları olan laktozun %90� ı peynir üretimi sırasında

peyniraltı suyu ile ayrılmaktadır.

5.2 Peynirde Randıman

Randıman, peynir çeşidine göre değişir. Her peynirde en yüksek randıman bilgi ve

deneyim ile elde edilirken, randıman kavramı iki şekilde yorumlanmaktadır. Örneğin 1 kg.

peynir için 7-17 kg. süt gerekir veya 100 kg. sütten 6-15 kg. peynir elde edilir

düşüncesiyle peynirde randıman pratik olarak hesaplanabilir. Ancak, gerçek randıman,

sütteki kuru madde bileşenlerinin peynire geçme oranıdır. Süt kuru maddesinin %45-60�sı,

yağsız kurumaddenin % 32-47�si, proteinin %74-76�sı, yağın %80-90�ı peynire

geçmektedir. Randıman, basit olarak W, Peter�in aşağıdaki formülüne göre hesaplanabilir:

Süt kurumaddesi - Peyniraltı Suyu Kurumaddesi

Randıman % = ------------------------------------------------------------ ------- . 100

Peynir Kurumaddesi

Randıman için yaklaşık bir değer verilmek istenirse, inek sütünden yapılan beyaz

peynirlerde randıman %15-18�dir.

5.3 Peynir Üretimi

Peynir üretiminde ilk aşama sütün kalitesinin tespitidir. Çünkü, peynirlerde değişik

özelliklerin ortaya çıkmasına, hammadde (süt) ile üretim yöntemi neden olmaktadır. Bu

durum dikkate alınarak bazı peynir çeşitlerine işlenecek sütlerin ekstra ve 1. sınıf çiğ süt

olması şart koşulmuştur. Bu nedenle süt, peynircilikte kötü sonuçlar doğuran ve aşağıda üç

başlık altında toplanan durumlara sahip olmamalıdır.

1. Starterin çalışmasını engellemesi

2. Yavaş pıhtılaşma, zayıf pıhtı oluşumu, peynir suyunun pıhtıdan zor ayrılması

3. Peynirde bazı kusurların oluşması (yarık, çatlak, gaz vb.)

Bilindiği gibi, sütte bulunabilen bakteriyofajlar, inhibitör maddeler, antibiyotikler ve

prezervatif maddeler starterlerin çalışmasını engellemekte ve asitlik gelişimini

durdurmaktadır. Bu nedenle, bunların Beyaz ve Kaşar peynirine işlenecek sütte bulunması

gerekir. Bunlardan özellikle antibiyotik ve prezervatif maddeler (H2O2, formaldehit gibi)

oldukça önemlidir.

Ayrıca peynir yapılacak sütlerin mastitisli olmaması, fizyolojik anormallikler (kolostrum

gibi) içermemesi, yüksek bakteri içeriği göstermemesi gerekir. Çünkü bunlar peynir

yapımının değişik aşamalarında kusurlara neden olmaktadır. Ayrıca, sütün kokusu ve tadı

peynire geçeceği için, kötü yemlerle beslenen hayvanların sütleri peynirlerde kusurlara

neden olabilmekte ve yine silajla beslenen hayvanların sütleri spor yapabilen anaerobik

bakterileri içerdiğinden peynircilikte çok tehlikeli olabilmektedir. Önceden kaynatılmış

sütler de yavaş ve zayıf pıhtı oluşturduğundan peynir kalitesini etkilemektedir. Bunların

yanında sütün kazein ve kalsiyumca zengin olması gerekir. Ayrıca protein, yağ ve

kurumadde oranının da normal olması kalite yönünden olduğu kadar, randıman yönünden

de önemlidir.

Kısaca özetlemek gerekirse, peynir sütünün seçiminde aşağıdaki kriterler göz önünde

tutulmalıdır.

- Sütün bileşimi kimyasal ve fiziksel bakımdan normal olmalıdır.

- Protein miktarı (özellikle kazein) yüksek olmalıdır.

- Çiğ sütün toplam mikroorganizma miktarı düşük olmalıdır.

- Çiğ süt inhibitör maddelerden (antibiyotikler, dezenfektan maddeler vs.) ari

olmalıdır.

- Antibiyotik testi ve peynir mayası ile pıhtılaşma testi pozitif olmalıdır.

Peynir yapımı başlıca 3 prensibe dayanır:

1.Sütün pıhtılaştırılması

2.Pıhtının su kaybetmesi: Sinerez denilen bu olay, kazein misellerinin kontraksiyonu

sonucu pıhtının dehidratasyona uğramasıyla meydana gelir. Pıhtının dehidratasyonunu

çabuklaştırmak amacıyla mekanik yöntemler uygulanır. Bu şekilde pıhtı süzülmüş olur.

3. Suyu alınmış pıhtının enzimatik yolla olgunlaşması: Peynir mayası denilen enzimlerin

ve laktik floradan oluşan çeşitli kültürlerin kullanılmasıyla peynirlerin olgunlaşması sağlanır.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:58 PM

5.3.1 Süzme

Peynire işlenecek sütün diğer tüm süt ürünlerinde olduğu gibi temiz olması şarttır. Bunun

için kaba temizleme olarak tanımlanan işlem, basit filtreler yardımıyla gerçekleştirilir.

Ancak asıl temizleme işlemi, sütteki epitel hücreleri, kan pıhtıları, protein pıhtıcıkları ve

benzerlerini arındırmak amacıyla özel temizleme seperatörleri (klarifikatörler) yardımıyla

yapılmaktadır.

5.3.2 Standardizasyon

Peynir üretimine başlamadan önce sütün içeriğini bilmek ürünün kalitesi ve randımanı

açısından çok önemlidir. Besleme, iklim, laktasyon süresi, meme enfeksiyonu, genetik

farklılıklar gibi birçok faktör sütün özellikle yağ ve protein olmak üzere birçok unsurunu

değiştirmektedir. Gelen sütlerin standardize edilmemesi, yıl boyunca değişik randımanda

ve maliyette peynir üretimine neden olmaktadır. Bu yüzden peynire işlenecek sütün

özellikle yağ ve protein bakımından standardize edilmesi gerekir.

a-Yağ Oranının Standardizasyonu :

Üretimden önce sütün yağ oranının ayarlanması hem ekonomik açıdan hem de yasa

ve tüzükteki kurallara uygun üretim açısından zorunlu bir işlemdir.

Sütün yağ oranının ayarlanması 3 şekilde yapılır :

1. Yağ oranı bilinen tam yağlı süt ile yağsız sütün karıştırılmaması.

2. yağsız süte krema ilavesi.

3. Yağlı sütün, fazla yağının alınması.

Yağ oranının istenen şekilde standardize edilebilmesi için aşağıdaki 3 verinin

bilinmesi gerekir.

1. üretilecek peynirin yağ oranı.

2. Sütün protein oranı.

3. Peynirin çeşidi.

57

Peynirin istenen yağ oranı, peynire işlenecek sütün yağ oranına bağlıdır ve aynı zamanda

sütün protein, daha doğrusu kazein içeriği ile ilişkilidir. Sütün kazein oranının yükseldiği

yılın belli dönemlerinde, peynirin yağ oranının düşük olma olasılığı vardır. Buna karşın,

kazein oranı düştüğünde yağ oranı gereğinden fazla yükselir. Bunun dengelenmesi için

peynire işlenecek sütün yağ oranının ayarlanması gerekir.

Peynir üretiminde sütün yağ oranı ile peynir randımanı arasındaki ilişki doğrusal değildir.

İşlenen sütün yağ oranı arttıkça peynir suyu ile olan kayıplar da artmaktadır. Bu yüzden

peynire işlenecek sütün yağ oranının optimum düzeyde tutulması ve kazein oranına göre

ayarlanması gerekir.

Kazan sütünde yağ miktarının ayarlanması için ilk önce Tüzük ve Standartlarda peynir için

verilen kurumaddede yağ miktarlarının bilinmesi gerekir. T.S.E. Beyaz Peynir Standardına

göre;

- Tam yağlı beyaz peynirde kurumaddede yağ ağırlıkça en az % 40

- Yağlı beyaz peynirde kurumaddede yağ ağırlıkça en az % 30

- Yarım yağlı beyaz peynirde kurumaddede yağ ağırlıkça en az % 20

- Az yağlı(yavan) beyaz peynirde k. maddede yağ ağırlıkça en az % 20

den az olmalıdır.

Kazan sütünün yağ miktarının ayarlanmasında en kesin sonuçlar, kazein miktarı ile yağ

arasındaki ilişkilerden elde edilmektedir. Çünkü peynirin asıl maddesi kazeindir. Yapılan

araştırmalara göre, kazein / yağ oranının inek sütünde 0,69 / 0,73, koyun sütünde ise 1/1

düzeyine ayarlanması ile peynirde istenilen yağ oranına ulaşılmaktadır. Fakat kazein

miktarını saptamak zor olduğundan, bunun yerine toplam protein miktarı formaltitrasyon

yönteminden yararlanılarak belirlenir ve sonuca göre kazan sütünde olması istenen yağ

miktarı hesaplanır.

b- Protein Oranının Standardizasyonu

Peynir sütünün protein oranının ayarlanması, zorunlu olmayana fakat yararlı bir işlemdir.

Özellikle üretime ilişkin işlem parametrelerinin ve randımanın optimizasyonu ile üretim

kapasitesinin artırılabilmesi amacıyla önerilmektedir. Sütte protein oranının ayarlanması

koyulaştırılmış süt, yağsız süt tozu ve kazeinat ilavesiyle yapılmaktadır. Süt, yağsız süt

tozu ve kazeinat ilavesiyle yapılmaktadır. Bu amaç için kullanılacak süt tozunun düşük

derecelerde ve püskürtme yöntemiyle elde edilmiş olması gerekmektedir. Katılacak miktar

% 1-2 �dir. Eklenen oran % 4�ü geçerse kalite zarar görmektedir.

Sütün protein oranının ayarlanmasına yönelik bir diğer seçenekte �ultrafiltrasyon�

tekniğinden yararlanmaktır. Ultrafiltrasyon ile peynire işlenecek sütün kurumadde seviyesi

peynirin çeşidine bağlı olarak belirli bir düzeye kadar çıkartılır. Bu işlem sırasında yüksek

basıncın etkisiyle sütün suyu ve suda çözünmüş laktoz ve mineral maddeler gibi unsurları

membranlar yardımıyla ayrılarak süt konsantre hale getirilir.

5.3.3 Homojenizasyon

Peynire işlenecek sütün homojenize edilmesi ile sütte yağ tanecikleri küçülmekte, sütün

viskozitesi yükseldiğinden peyniraltı suyuna daha az yağ geçişi olmakta ve yağın peynir

içinde homojen bir şekilde dağılmasıyla hem lezzet artmakta hem de daha yumuşak bir

teleme elde edilmektedir. Dolayısıyla homojenizasyon işlemi, beyaz peynir üretiminde

istendiği halde, kaşar peyniri üretiminde yumuşak teleme oluşturması nedeniyle

istenmemektedir.

Peynire işlenecek sütlerde genellikle 57 0C �de, 100-175 kg/cm2�lik basınçta

homojenizasyon uygulanması önerilmektedir.

60

5.3.4 Pastörizasyon

Sağlığa zararlı çeşitli mikroorganizmaların peynire geçmesini ve kalite bozucu

mikroorganizmaların peynirlerdeki negatif etkilerini önlemek için peynir yapımında

kullanılacak sütlerin pastörizasyon işleminden geçirilmesi gerekir. Bazı tip peynirlerin elde

edilmesinde halen çiğ süt kullanılmaktadır. Ancak, bu sütlerin tam sağlıklı hayvanlardan

son derece hijyenik şartlarda elde edilmesi gerekir. Aksi halde, çiğ sütten yapılmış.

peynirlerle, başta Bruselloz olmak üzere, çeşitli hastalık etkenleri insana geçebilir,

Pastörizasyonun sağlık için taşıdığı bu önemin yanı sıra, teknolojik avantajların sağlanması

açısından da değeri büyüktür. İlerde peynir kalitesini negatif yönde etkileyecek

mikroorganizmalar, ancak bu yolla bertaraf edilebilirler. Peynir yapımında kullanılacak

sütlerin Yüksek ısı pastörizasyonuna tabi tutulması doğru değildir. Çünkü, yüksek ısı

pastörizasyonu süt kalsiyumunun bir kısmının çökmesine neden olur. Buna rağmen, diğer

pastörizasyon yöntemlerinin uygulanması halinde de % 10 oranında bir kayıp ortaya

ÇIkabilir. Uzun süre pastörizasyon yönteminde bu kayıp en az düzeydedir. Kalsiyum

kaybının fazla olduğu durumlarda peynir yapılacak süte (10 litreye 1-2 g) belirli miktar

CaCl2 ilave edilebilir. Pastörize edilmiş sütlerde, ilave edilen kültürün aktivitesi daha iyi

olur ve standart tipte peynirler elde edilir.

Peynire işlenecek sütün pastörizasyonunun iki amacı vardır:

1. Hijyenik Amaç : Peynir sütünün uygun şekilde pastörize edilmesiyle hastalık

etmeni mikroorganizmalar yok edilir. Örneğin beyaz peynirin çiğ sütten üretilmesi

sonucunda söz konusu mikroorganizmalar, peynirin bünyesinde oldukça uzun süre

canlı kalabilmektedir. Bu yüzden çiğ sütten yapılan peynirlerin olgunlaşma

süresinin uzun olması gerekir. Üretimlerinden hemen sonra tüketime sunulacak

peynirler için, peynir sütünün pastörize edilmesi özellikle toplum sağlığı açısından

önemlidir.

2. Teknik Amaç : Peynir üretimi kontrollü bir fermentasyonu zorunlu kılmaktadır. Bu

nedenle, pastörizasyon işlemi ile istenmeyen mikroorganizmaların sayısı azaltılır ve

böylece peynirde üniform bir niteliği sağlamak için sütün doğal florasının yerine,

seçilmiş ve uygun bir starterin katılması mümkün olur.

61

Ayrıca, peynirde ısıtma işlemi ile randıman artışı da sağlanmaktadır. Bunun

nedenleri şunlardır:

1. Uygulanan sıcaklık seviyesine bağlı olarak serum proteinleri denetürasyona

uğraması,

2. Süt yağının pıhtıda daha fazla tutulması ve

3. Mineral tuzların bir bölümünün erimez hale geçmesidir.

Peynir sütüne uygulanan pastörizasyon normları;

63 � 65 0C �de 30 dakika,

65 � 74 0C �de 15 � 40 saniye ve

78 � 85 0C �de süresiz (flash pastörizasyon) dir.

5.3.5 Olgunlaşma

- Kalsiyum Klorür (CaCl2) İlavesi

Peynir sütü 56 0C �nin üzerindeki sıcaklıklarda ısıtıldığında, ortamda çözünmüş formda

bulunan Ca++ iyonları azaldığından sütün maya ile pıhtılaşma yeteneği bozulmakta,

pıhtılaşma süresi uzamakta, pıhtı sıkılığı zayıflamakta ve süzme işlemi zorlaşmaktadır. Bu

nedenle peynir üretiminde olabildiğince kontrollü pastörizasyon yapılmalıdır. Yüksek

pastörizasyon sıcaklıkları uygulandığında, süte CaCl2 ilave ederek söz konusu sakıncaları

gidermek mümkündür. Türkiye�de Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği CaCl2 �ün en fazla

200 mg/kg (%0,02) oranında kullanılmasına izin vermektedir. Kalsiyum klorür süte

katılmadan önce temiz su ile seyreltilmeli ve süte ilave ederek iyice karıştırılmalıdır.

- Starter Katımı

Peynire işlenecek sütün pastörize edilmesi, sütteki patojen ve diğer zararlı

mikroorganizmaların yanı sıra, üretim sırasında asitliği artıracak ve peynirin

olgunlaşmasını sağlayacak olan laktik asit bakterilerinin de önemli bir kısmının ortadan

kalkmasına neden olmaktadır. Ayrıca pastörizasyonda öldürülemeyen sıcağa dirençli

bakteriler veya üretim sırasında yeniden bulaşabilen mikroorganizmalar kolaylıkla

62

gelişerek ortama hakim olmakta ve peynirde çeşitli kusurlara yol açmaktadır. İşte bu

nedenle, özgün tat ve aromada peynir elde edebilmek için süte pastörizasyon ile yitirilen

laktik asit bakterilerinin saf kültür şeklinde katılması teknolojik bir zorunluluk olmaktadır.

Peynircilikte genellikle kullanılan kültürler, Sc. lactis veya Sc.-cremor�in tek suşu veya Sc.

lactis veya Sc. cremoris�in muhtelif suşlarının karışımıdırlar. Beyaz peynir yapımında Sc.

durans, Sc.-faecalis, Lb.casei, Lb. bulgaricus, Sc. lactis bakterilerinin kullanımları da

önerilmektedir.

Kültürün süte katılma oranı %0,25-2 arasında değişmektedir.

5.3.6 Pıhtılaşma

Sütten proteini özellikle kazeini ayırabilmek için koagülasyon şarttır. Kolloit olarak

çözünmüş kazein parçalarının birlikte pıhtılaşması veya çökmesi için sol halinden jel

haline geçmesi gerekir. Jeller yarı-sert, elastiki formdaki oluşumlardır. Protein

pıhtılaşmasında oluşan jelin çeşit ve özelliği, daha sonraki üretim aşamaları (sinerezis,

olgunlaşma süresi, delik oluşumu gibi) üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.

Pıhtılaşma Teorisi

Kazein iki yolla pıhtılaştırılabilir:

1. Asitlendirme ile (Asit pıhtısı)

2. Enzim ile (Maya pıhtısı).

Fermente süt, guark, fermente süt içecekleri ve asit kazein üretiminde asit pıhtısından

yararlanılır. Sert, dilimlenebilir ve yumuşak peynirlerin üretimi ise sütün maya ile

pıhtılaşmasına dayanmaktadır.

-Asit ile Pıhtılaşma

Proteinler çözeltinin pH�sına bağlı olan elektriksel bir yüke sahiptirler. Bunlar içerdikleri

serbest amino grupları veya serbest karboksil gruplarına göre hem pozitif hem de negatif

olarak yüklenebilirler. Böylece protein parçaları asit bölgede katyonlar, bazik bölgede

anyonlar olarak bulunurlar ve elektriksel alanda göç ederler ve/veya aynı yüklerde

karşılıklı olarak çarpışırlar. Çözeltide bu şekilde kalırlar.

H3 N+ R. COOH H2N. R. COOwww.

kimyamuhendisi.com 63

I I I I

+OH - I I +H+ +H+ I I +HH2N.

R.COOH

Asit bölge Bazik bölge

↓ ↓

------------- izoelektrik nokta -------------

İzoelektrik noktanın, yani 4,65 pH�nın elde edilmesiyle kazein parçalarının içinde bir

elektriksel yük dengesi oluşur. Böylece bunlar dışarıya doğru nötrdür ve o zaman

minimum bir eriyebilirlik gösterirler.

İzoelektrik noktada kalsiyum-kazein kompleksi pıhtılaşan (çöken) nitelikteki asit kazeine

döner, burada Ca iyonları serbesttir ve Ca-laktata (laktatlar: laktik asit tuzları) bağlanırlar.

H- I

Ca � kazein � kompleksi → Asit kazein I + Ca++

← İzoelektrik noktada

Bu olay reversibldır, yani; izoelektrik noktanın üzerinde uygun alkali veya asit ilave

edildiğinde çözeltide asit kazein oluşabilir.

Ayrı ayrı protein fraksiyonları ardı ardına pıhtılaştığı için pıhtılaşma kendiliğinden yavaşça

oluşur.

Asit kazein maya kazeinden farklı olarak Ca� dan aridir. Maya pıhtısı Ca++ içeren para

kazeinat şeklindedir.

Enzim ile Pıhtılaşma

Bilindiği gibi kazein Ca ile kompleks halde bulunan birçok fraksiyondan meydana

gelmiştir. Bu bağlantıların olduğu tüm oluşuma kazein miselleri ismi verilmektedir.

Bu kompleks içinde K � kazeinin özel bir yeri vardır. Buna karşın diğer fraksiyonlardan,

özellikle αs � kazein Ca� a karşı duyarlı değildir ve koruyucu kolloit olarak etki yapar.

Kirchmeier bu koruyucu etkiyi şu şekilde açıklamaktadır; K � kazeinin bir bölümü yani

proteozlar olarak (NPN) ifade edilen glikomakropeptitler sütün sulu fazı içinde bulunurlar

64

ve hidrofil (suyu seven) özellikleri ile bir hidrat örtüsü oluştururlar. K � kazeinin diğer

bölümü Ca� a karşı hassas ve diğer tüm fraksiyonlar gibi Ca ile bağlanmıştır.

Aynı elektriksel yüklerin olduğu ortamda bir hidrat örtüsü bulunduğundan kazein miselleri

tek tek karşılıklı olarak birbirlerine çarparlar ve muhtemel pıhtılaşma engellenmiş olur.

Enzim ile pıhtılaşma iki fazda meydana gelir:

- Enzimatik faz (primer faz)

- Koagülasyon fazı (sekonder faz)

Enzimatik fazda koruyucu kolloit tarafından K�kazein glikomakro-peptitlere parçalanır,

burada misellerin hidrat örtüleri kaybolur ve böylece karşılıklı olarak bir araya gelmeden

önce koruma olayı biter.

5.3.7 Süzme İşlemi

Parakazeinin ve kazein misellerinin hidratasyonu ve flokulasyonu sonucu meydana gelen

pıhtı, değişik fiziksel özelliklerdedir. Süzülme olayı, misellerin kontraksiyonuna bağlı

olarak yavaş veya süratli olarak gelişir. Bu olaya peynircilikte "süzülme" denilir. Süzülme

sonunda elde edilen pıhtı kitlesinin esasını kazein ve süt yağı oluşturur. Ayrılan serum ise,

laktozun büyük kısmını, laktoalbumini ve laktoglobulini içerir.

Koagulasyon, laktik asit veya peynir mayasıyla gerçekleştirilmişse, elde edilen pıhtı

değişik olur. Aynı şekilde, serum kısmının kimyasal özellikleri de değişik olur.

5.3.8 Pıhtının İşlenmesi

Süt tam anlamıyla bir kitle halinde pıhtılaştıktan sonra kesim işlemine geçilir. Bu iş için

özel bıçaklar veya telli kesicilerden yararlanılır. Pıhtı, kesme şekeri büyüklüğünde parçalar

halinde kesilerek peynir suyunun ayrılması sağlanır. Üretici, kafi miktarda asit oluştuğuna

ve pıhtı parçalarının yeterince su kaybetmiş olduklarına kanaat getirince, pıhtı bir süre

mayalama kazanında dinlenmeye terk edilir. Peynir suyu üstte toplanır. Siuon veya kepçelerle toplanarak ayrılır.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:58 PM

5.3.9 Tuzlama

Pıhtı ya küçük parçacıklar halinde ufalanır veya kalıplar halinde bırakılır. Her iki durumda

da aralarına tuz serpilerek kuru tuzlama yapılır. Sonra presleme yöntemi ile, peynir

pıhtısına peynir nevine göre istenilen şekil verilmek üzere, kalıplanır. Bu sırada kalıplar

belirli aralarla ters yüz edilerek peynir kitlesinin yeknesak olmasına ve kabuğun her tarafta

aynı kalınlıkta gelişmesine çalışılır.

Tuz salamurası, genellikle sert peynirler için %20-25, yumuşak peynirler için ise %15-18

oranında hazırlanır. Tuzun sağladığı faydalar:

a.Peynirlere lezzet kazandırır.

b.Tuza karşı hassas mikroorganizmalar üzerine inhibe edici tesir yapar veya üremelerini

tamamen önler. Bu etki, halofıl (tuz seven) mikroorganizmalara karşı zayıftır.

c.Asiditeyi frenler veya durdurur.

d.Kazeini insclubl hale sokarak peynirin dış kısmında tabaka oluşumunu sağlar.

e.Uygun konsantrasyonlarda kullanıldığı zaman ozmotik hadiseler bağlı olarak peynirin su

kaybetmesini, yani süzülme olayım pozitif yönde etkiler. Aşın konsantrasyonlarda uzun

sürede peynirlerin sertleşmesini sağlar (sert peynirler).

5.3.10 Peynirlerin Olgunlaşması

Süzülen pıhtı, beyazımtırak renkte, yumuşak veya sertçe kıvamda, yavan lezzette bir

kitleden ibarettir. Bunun, peynir haline dönüşmesi ve islenilen organoleptik özellikleri

kazanması için bira "Olgunlaşma" safhasından geçmesi gerekir. Peynirin gerekli lezzet ve

kokuyu kazanmasında, proteinlerin solubilizasyonu ve yağların hidrolizasyonu Önemli rol

oynar. Olgunlaşma işlemi serin veya soğuk yerlerde gerçekleştirilir. Bu süre 2-4 ay

arasında değişir. Olgnlaşma sırasında mayadaki leb(rennin, krennet) anziminin, peynir

kültürünü oluşturan mikroorganizmaların endo ve ekzo anzimlerinin, asit ve tuzun etkisiyle

süt proteinleri amino asitlere parçalanırlar. Burada suda erimeyen proteinler su kaybederek

Proteozlara dönüşürler. Yine su kaybederek pepton, peptid ve son olarak da amino asitlere

66

dönüşürler. Proteinlerin parçalanmasıyla husule gelen proteoz, popton, peptid suda erime

özelliğini gösterir.

5.4 Peynir Çeşitleri

Beyaz peynir

Türkiye'de en çok tüketilen peynir çeşidi beyaz peynirdir. Özellikle Trakya ve Marmara

bölgesinde, Ezine, Biga ve Antalya'da yapılan beyaz peynirler beğenilerek tüketilmektedir.

Beyaz peynir yapım teknolojisi aşağıdaki şekilde verilmiştir:

Şekil 5.1 Beyaz peynir üretimi akış şeması

Yapılışı:

Kazan sütünün seçiminde bazı faktörler dikkate alınmalıdır.

1. Süt normal kimyasal, fiziksel özellikler göstermelidir. Bilhassa dengeli bir mineral

maddeye sahip olmalıdır.

2. Peynir yapımında önemli olan protein oranı yüksek olmalıdır.

3. Çiğ sütün mikroorganizma miktarı düşük olmalıdır.

4. Çiğ süt inhibitör (antibiyotik, temizlik maddeleri artıkları vb.) maddelerden ari

olmalıdır.

Seçilen kazan sütlerinin inkübasyon ve mayalanma kontrolleri yapılır. Daha sonra süt,

hijyenik açıdan patojen mikroorganizmalardan arındırmak için ısıl işleme tabi tutulur. Isıtma

işlemi, çeşitli olumsuzlukları gidermek için kısa zaman ısıtma metodlarının seçilmesi

gerekmektedir. Bunlar; 62-65 °C'de 30 dakika (Normal ısıtma), 71-74 °C'de 5-40 sn

(Yüksek derecede ısıtma), 67-68 °C'de 8-10 sn (Termizasyon)'dir. Daha sonra süt

soğutularak olgunlaştırılma-sı sağlanır. Bu sırada sütün yağ oranı ayarlanır, ve çeşitli

kültürler ilavesi ile ön olgunlaştırma sağlanır. Süt daha sonra maya ile pıhtılaştırılır. Daha

sonra pıhtı işleme işlemlerine geçilir. Pıhtının kesilmesi, peynirin kalitesini ve randımanını

etkilemektedir. Pıhtının parçalanma büyüklüğü 1-5 mm arasındadır. Peyniraltı suyu berrak,

saman sarısı renkte ise pıhtının uygun parçalandığını gösterir. Pek çok peynir yapımında

pıhtının kesildikten sonra ısıtılması olağandır. Isıtma telemedeki suyun daha çabuk

ayrılmasını sağlar, çünkü ısıtma ile mayanın etkisi artar ve pıhtının su tutma yeteneği

azalır. Fakat pıhtı ani değil yavaş bir şekilde ısıtılmalıdır. Daha sonra B peynir suyu

aktarılır ve m teleme kalıplanır. Peynir suyunun uzaklaştırılmasından sonra ham peynir

preslenir ve tuzlanır. Tuzlama işlemi peynire istenen tadı kazandırmak için yapılmaktadır.

Ayrıca peynir suyu miktarı ve bununla asitliği regule eder. Peynir pıhtısının hacim artışına

sebep olur. peyniri konserve eder, olgunlaşma florasını etkiler, kabuk teşekkülünü sağlar.

Tuzlama işleminden sonra peynir olgunlaştırılır. Olgunlaştıran işleminde her peynir

kendine has koku, tat, renk, kıvam, göz, delik ve kabuk gibi özellikleri alabilmesi ancak

belirli şartlar altında ve belli süre içinde gerçekleşir (Demirci ve Şimşek, 1997). Daha

sonra belirli büyüklükteki kalıplar tenekelere yerleştirilir, birkaç gün dinlendirildikten

sonra üzerlerine yeterli miktarda tuzlu su (salamura) konularak teneke kapaklan kapatılır

ve olgunlaştırılır.

Kaşar peynir

En çok beğeni toplayan peynir çeşitlerimizden biri olan kaşar peyniri genellikle ülkemiz ve

bazı balkan ülkelerine özgü bir süt ürünüdür. Kaşar peyniri uygun inek, koyun, keçi

sütlerinin tekniğe uygun olarak işlenmesi sonucu elde edilen kendine özgü şekil, renk,

koku, tat ve aroması olan sert yapılı, kabuklu bir peynir çeşididir.

68

Kaşar peyniri yapımında genel prensipler:

- Kaşar peyniri yapımında çiğ süt kullanılır.

- Starter kültürleri kullanılmaz.

- Preslenmiş pıhtı kitlesi asitleşmeğe terkedilir.

- Plastik bir hamur elde edilmesi için ekşitilmiş pıhtı kitlesi sıcak suya daldırılır. Kalıplara

aktarılarak şekil verilir ve olgunlaştırılmak üzere istiflenir.

Kaşar Peyniri Yapımı : Peynir yapımında kullanılacak kazan sütünde yağ ayan yapılmaz.

Çiğ sütün derecesi 28-33 °C ayarlandıktan sonra mayalama yapılır. Pıhtı, 60-80 dakika

zarfında oluşur. Pıhtı, yaklaşık pirinç tanesi büyüklüğüne ulaşıncaya kadar ufalanır. Peynir

allı suyu ayrıldıktan sonra pıhtı kitlesi bir bez içerisine aktarılır. Serumun iyice akıtılması

için, pıhtı bez içerisinde iyice yoğrulur. Ve yaklaşık 4 saat basınç altında tutulur. Pıhtı

kitlesi, serin bir yerde, beze sarılı olarak birkaç gün bekletilir. Bu suretle ekşime sağlanır.

Bu süre, mevsime göre ayarlanır. Sıcak mevsimlerde 2 gün, serin mevsimlerde 4 gün

uygun olan süredir. Bu işleme sekonder fermantasyon denilir. Renk açık san, lezzet hafif

ekşi ve kıvam kauçuk gibi olunca fermantasyona son verilmelidir.

Bundan sonra, peynir kitlesi keskin bir bıçakla uzunlamasına dilimler halinde kesilir.

Dilimler, örgülü bir sepete yerleştirilir ve sepet yaklaşık 75 °C�deki sıcak suya daldırılarak

3 dakika kadar burada tutulur. Bu sırada peynir kitlesi iyice yumuşar. Peynir kitlesi bir

masa üzerine alınarak yoğrulur. Kauçuk kıvamını alınca yoğurmaya son verilip kitle küre

şekline sokulur. Bu işlemler sırasında, peynir kitlesine sıcak suda bekletildiği esnada girmiş

olan tüm su uzaklaştırılmış olur. Henüz sıcaklığını muhafaza eden küre şeklindeki

peynir kitlesi ****l bir İcaba yerleştirilir. Bu ****l kalıplar, demirden yapılmış çemberlerden

ibarettir. Çaplan muhtelif büyüklükte olan bu kalıplar 5 ila 12 kg peynir kitlesine

kapsar. Peynir kitlesi bu kalıplarda yavaş yavaş soğurken sertleşir. Bu sırada kalıplan saatte

3-4 defa ters yüz etmek gerekir. Bundan sonra 3-5 saat kadar beklenir ve peynir kitleleri

kalıplardan dışarı alınarak birbiri üzerine istiflenir. Tuzlama işlemi hergün tekrarlanmak

suretiyle 10 ile 30 gün sürer. Bu süre, ısı, rutubet havalandırma gibi olgunlaştırmayı

etkileyen faktörlere bağlı olarak kısalır veya uzar. Olgunlaşma işlemi, iyi havalanan bir

yerde yapılmalıdır. Sonra, peynirler sıcak su ile yıkanır ve bir tel fırça ile fırçalanır. Ortalama

8-10 peynir bloku birbiri üzerine konulur ve 7 gün süreyle kurumaya terkedilir. Takwww.

kimyamuhendisi.com 69

riben 3 ay sonra peynir normal şartlar altında olgunlaşır. Bazen daha kısa sürede

olgunlaştırılarak piyasaya verilir ve taze kaşar ismi altında satılır.

Kaşar peynirlerinin olgunlaşma ve muhafaza süreleri zarfında kanaviçe çuvallar içerisinde

bulundurulması eski bir alışkanlık olarak sürdürülmektedir. Ancak, son yapılan

araştırmalar, kaşar peynirlerinin tahta raflar üzerinde yan yana dizilerek olgunlaştı n im ası

ve bu sırada yeterli bir hava sirkülasyonunun sağlanmasıyla daha kaliteli ve dayanıklı

peynirlerin elde edilebileceğini göstermiştir. Kaneviçe çuvallarda saklamanın en büyük

dezavantajı, kötü hava sirkülasyonu sonucu, rutubetlik bir ortamın oluşmasına bağlı olarak,

kabuk üzerinde küllerin üremesi, bunların kabuktaki çatlaklardan derin kısımlara nüfuz

etmesiyle kalite ve sağlık açısından sakıncalar yaratmasıdır.

Tulum Peyniri

Tulum peynirinin dış kısmı, kuru ve krem rengindedir, îç kısmı mat görünümde ve

kremden beyaza kadar değişen renktedir. Tulum peyniri yan sert karakterde bir peynir

olup, yüzülürken tulum olarak çıkartılan koyun veya keçi postu içerisine doldurularak

olgunlaştırılmasıyla ayrı bir özellik taşır. Peynir kitlesinin büyüklüğü ve şekli, kullanılan

koyun veya keçi tulumunun büyüklüğüne ve dikiliş şekline göre farklılıklar gösterin Peynir

hamurunun kıvamı serttir. Koku ve lezzet, ilave edilen yoğurda bağlı olarak hoş ve kendine

özgüdür. Tulum peyniri yapımında koyun, keçi ve manda sütleri, tam yağlı, kısmen yağı

alınmış ve yağsız olarak kullanılır.

Tulum peyniri yapımında genel prensipler:

-Tulum peyniri yapımında çiğ süt kullanılır.

-Yoğurt ilave edilir.

-Pıhtı ısı işleminden geçirilir.

-Tuluma doldurulur ve 6-8 °C da olgunlaştırılır.

Tulum Peyniri Yapımı: Tulum peynirinin yapım tekniği bölgelere göre farklılıklar gösterir.

Buna bağlı olarak elde edilen peynirlerin özellikleri de değişiktir.

70

Mayalama ısısı yağsız sütte 40 °C, yağlı sütte 31 °C 'dır. Yağsız süt kullanılırsa % l

oranında sıvı maya katılır. Yağlı sütte ise bu oran % 2'ye çıkarılmalıdır. Ayrıca % l oranında

yoğurtta katılır. Bazı yörelerde bir miktar zeytinyağı ilave edilmeklerdir. Pıhtı, 80-

100 dakika zarfında oluşur. Pıhtı, küçük parçalar halinde kesildikten sonra yaklaşık 15

dakika süre ile 50-6Ö°C 'da ısıtılır. Sonra pıhtı, bir bez içerisinde toplanarak 30 dakika süzülmeye

terkedilir. Daha sonra, hiç sıvı sızmayıncaya kadar baskı altında tutulur. Bundan

sonra, pıhtı kitlesi elle ufalanır. Pıhtı taneleri fasulye büyüklüğünde olmalıdır. Bütün kitleye

% 4-5 oranında NaCl eşit biçimde katıldıktan sonra, pıhtı kitlesi özenle tulum içerisine

doldurulur. Tulum dolunca, üst kısma bol miktarda tuz serpilir ve tulum dikilir. Tulum

peynirleri hafif meyilli bir zemin üzerine ısı derecesi 6-8°C da sürekli kalmak üzere, yerleştirilerek

3-4 ay olgunlaştırılmaya bırakılır. Olgunlaştırma yerindeki relatif rutubet % 75-

85 arasında olmalıdır.

Bazı yörelerde baskıdan sonra ufalanan pıhtı 1-3 gün soğuk suda tutularak, asitliğin

azaltılması sağlanır. Bundan sonra pıhtı, yeniden bezlere konularak suyu alınır ve tulumlara

doldurulur.

Olgunlaşan tulum peynirleri, tulumlar içerisinde piyasaya arz edilerek porsiyonlar halinde

satışa sunarlar. Son zamanlarda, tulum peynirleri plastik kaplar içerisinde de

olgunlaştırılarak arz edilmektedir.

Yağlı sütten 14 kg, yağsız sütten 9 kg olgunlaştırılmış tulum peyniri elde edilir.

Mihaliç Peyniri

Peynir, adını Mihaliç kasabasından alır. Diğer isimleri: Maglıç, mahlıç ve kelle peyniridir.

Sert peynir tabiatında olan mihaliçi peyniri "salamura peynirler" tipindedir. Mihaliç

peynirinin 200 yılı aşan bir tarihi vardır ve kökeni Karacabey olmakla beraber, Bursa ve

Balıkesir bölgesinin bir spesialitesi olarak bilinir.

Mihaliç peynirinin şekli, büyüklüğü ve ağırlığı çeşitlidir. Standart bîr formu yoktur.

Genellikle yaz aylarında 2.5-3kg'lık ve kış döneminde 4-5kg'lık kelleler halinde imal edilir.

Mihaliç peynirinin dış kısmı 3-4cm'ye varan bir kabukla kaplıdır, kabuk yüzü parlak ve

kurudur, iç kısmı açık sandan krem beyazına kadar değişen renkte, hafif parlak görünümdedir.

Peynirin hamuru serttir. Delikler peynir kitlesinde muntazam bir dağılım

71

gösterirler. Büyüklükleri 2-4 mm olup, şekilleri yuvarlaktır. Mihaliç peyniri karakteristik,

hafif tuzlu ve keskin koku ve lezzettedir.

Mihaliç peyniri çok zate ve temiz koyun sütünden yapılır.

Mihaliç peyniri yapımında genel prensipler:

-Mihaliç peyniri yapımında çiğ süt kullanılır.

-Pıhtı taneleri pirinç tanesi büyüklüğünde olmalıdır.

-Pıhtı, 38-45 °C'daki suda ısıtılır.

Mihaliç Peyniri Yapımı: Süt, süzgeçten ve amerikan bezinden süzülerek bîr tahta fıçıya

aktarılır ve 1:10.000 konsantrasyonundaki sıvı maya ile mayalanır. Mayalama işlemi yaz

aylarında 26-28°C 'da , kış döneminde 33-35°C da, geçiş mevsimlerinde ise 30 °C'da

uygulanır. Pıhtı oluşumu 60-120 dakikada gerçekleşir. Teleme pirinç tanesi büyüklüğünde

parçalar oluşuncaya kadar ufalanır. Bu sırada, pıhtı parçalan üzerine kaynar su, bazı

hallerde de 50 °C�daki sıcak su dökülür. Bu ısı işleminden sonra pıhtı, yaklaşık 2 saat

kadar kendi haline bırakılır. Sonra bir bez içersinde toplanan pıhtı 3-8 saat müddetle bir

yere asılan torba şekline getirilmiş bezden süzülür. Bazı yerlerde, mesela karacabeyde pıhtı

kitlesine çeşitli yerlerinden iğne sokulması suretiyle serum kısmının dışarı sızdırılması

sağlanır. Peynir kitlesine bundan sonra istenilen şekil verilebilir. Sonra büyüklüğüne göre

2,4,6 veya 8 parçaya kesilerek bölünür. Böylece, mihaliç peynirinin karakteristik

görünümü ortaya çıkar. Kesilen peynir parçalan, önceden hazırlanmış salamura suyuna

konulur. Salamura'nın konsantrasyonu, peynirin az, orta veya çok tuzlu olmasının

arzulanmasına göre, % 15-16-17 veya 18 olarak ayarlanır. Peynir parçalan bu salamura

içerisinde 2-5 gün kadar tutulur. Sonra, olgunlaştırılmak amacıyla büyük tahta fıçılar

içerisinde, tuz salamurasında yaklaşık 3 ay saklanır. 100 litre kazan sülünden 20-22 kg�a

kadar olgunlaştırılmış mihaliç peyniri elde edilir.

Çerkez Peyniri

Çerkez peyniri, ısı işlemi görmüş peynir tipinde yumuşak bir peynirdir. Ülkemizin kuzey

ve kuzeydoğu bölgesinde daha çok üretilir. Çerkez peyniri, genellikle 0.5 kg ağırlığında,

yuvarlak ve basık şekildedir. Koyun, keçi, inek ve manda sütlerinden ayrı ayrı yapıldığı

gibi, bunların muhtelif karışımlarından da yapılabilir.

72

Çerkez Peynirinin Yapımı : Pıhtı oluşumu, mayalamadan 30 dakika sonra gelişir. Pıhtı bir

işleme tabı tutulmaz. Peynir suyunun alınması için pıhtı kitlesi 2 saat baskı allında

bırakılır, Kitle, ince dilimler halinde kesildikten sonra tuzlanır. Kaynar suda haşlanır.

Sonra yoğurulur ve plastikten yapılmış tabak şeklinde kalıplar içersinde şekillendirilir.

Sonra polietilen veya benzeri folyalar içerisinde ambalajlanır ve oda ısısında yaklaşık 10

gün olgunlaşmaya bırakılır. Hakiki çerkez peyniri, çerkezler tarafından tütsülendikten

sonra tüketilir. Bu takdirde dayanma süresi artar. Çerkez peyniri aylarca saklanabilir.

Dil Peyniri

Dilimlerinin dil şeklinde olması nedeniyle bu isimle anılır. Özellik itibarıyla olgunlaşmamış

kaşkaval peynirini hatırlatır.

Dil Peynirinin Yapımı : Yapım tekniği kaşar peynirinde olduğu gibidir. Pıhtı kitlesi, sıcak

suya daldırıldıktan sonra 8-10 cm uzunluğunda ve 0.5 cm genişliğinde parçalar halinde

kesilir, hafif tuzlanır ve olduğu gibi veya polietilen folyolarda paketlenerek piyasaya

verilir.

Lor Peyniri

Yumuşak bir peynirdir. İtalya'da yapılan Ricotta peyniri tipindedir. Kaşar peyniri Üreten

işletmelerde elde edilen peynir altı suyundan yapılır. Koyun kökenli peynir altı suyu tercih

edilir. Diğer süt nevilerine ait peynir altı suyundan da lor peyniri yapılır. Peynir alt

Gülsel ŞEN 19-2008 01:59 PM

Bira Peyniri

Üzerinde kabuk tabakası yoktur. Ancak ince kurumuş bir tabaka peynirin dış yüzünü örter.

Açık renkte olan hamurda birkaç delik bulunur. Olgunlaşma, tüm peynir kitlesinde

gerçekleşir. San sert dilimlik peynir olan bira peynirinin koku ve lezzeti hoş ve kuvvetlidir.

Bira peyniri, yağlı, tam yağlı ve kremalı olmak üzere üç tiptedir.

Pıhtı oluşum süresi oldukça uzundur (60-90 dakika). Yavaş yavaş iri ve yumuşak parçalar

halinde oluşur. Peynirler, olgunlaşmak sırasında haftada iki defa çevrilmelidir. Başlangıçta

haftada iki kere, sonraları bir defa olmak üzere peynirlerin üzeri sıvazlanır. Bira peyniri

Limburg peynirine oranla daha ıslaktır. Üzerlerine tuz serpilen peynirler 34 ay 10°C'm

altında olgunlaştırılır. NaCl oranının fazla oluşu nedeniyle olgunlaşma yavaş seyreder. Bu

nedenle de bira peynirleri ancak 5-6 ay sonra satışa arzedilebilirler. Piyasada l yıllık

olanlarına da rastlanır.

Bira peynirinin bir çeşidi de Macaristan'da Lajta peyniri adı altında üretilir.

Fransa'da üretilen Livarot peyniri yan sert peynirlerle yumuşak peynirler arasında yer alır.

Yüzeyi kırmızımsı, hamuru yumuşaktır. Az sayıda gözenek mevcuttur. Koku ve lezzeti

hafiftir. Bazı yörelerde olgunlaşmasını tamamlamadan tüketilir. Kısmen folyalar içerisinde

olgunlaştırılarak satışa sunulur.

Step Peyniri

Step peyniri oldukça düzgün ve kuru kabukludur. Kabuk üzerinde kırmızımsı san yapışkan

bir tabaka vardır. Peynir hamuru saman şansı renkte ve oldukça kuvvetli bir kıvamdadır.

Dilimlenme özelliği çok iyidir. Az sayıda deliklerin çapı 6mm kadirdir. Koku ve lezzet,

tilsit peynirininkini hatırlatan nitelikte, hoş ve belirgindir.

Step peyniri, tam yağlı peynir halinde kuru maddede % 30(en az) yağ içermelidir. Step

peynirinin yapım teknolojisi tilsit peynirine çok benzer. Çeşitti ülkelerde Üretilen step

peynirine Danimarka'da "Danbo peyniri" denir.

76

Gravyer Peyniri

Kökenini Freiburg civanndaki Greyerz kontluğundan alır. Çok az delildi olması veya hiç

delik içermemesi nedeniyle peynir kitlesi basık görünüşledir. Kabuk, kahverengimsi ve

granüle yapıdadır. Hamur, plastik yapıda olup emmental peynirine oranla biraz daha

yumuşaktır. Çok az sayıda delikler mevcuttur veya bunlar hiç bulunmayabilir. Gözenekler

bezelye tanesinden fındık büyüklüğüne kadar değişen büyüklükledir. Koku ve Lezzet

kendine özgü ve belirgindir. Gravyer peynirlerinin kuru maddedeki yağ oranı en az % 45,

kuru madde oranı ise en az % 62 olmalıdır.

Gravyer Peyniri Yapımı: Kazan sütünün yağ oranı % 3-3.4'e ayarlanır. Yapım teknolojisi,

Emmental peynirininki gibidir. Tuzlama, ya tuz salamurasında veya kuru tuzlama şeklinde

yapılır. Olgunlaştırılmak üzere depolanmasında ısı derecesi 17-18°C olarak ayarlanır.

Olgunlaştırma usulleri bölgelere göre farklılıklar gösterir. Isı derecesinin 12-18°C arasında

olmasına göre, gözenek oluşumu değişiklikler gösterir. Gravyer peyniri, büyük

işletmelerde pastörize sütten mekanik sistemlerle üretilir.

Avusturya'da "küçük emmental peyniri" adı altında bir tip gravyer peyniri elde edilir.

Büyüklükleri 12-15 kg arasında değişen bu peynirler sıcak tuz eriyiğine daldırılır, kabuk

hafif erir ve peynir böylece kabuğu ile birlikte yenilebilir. Bu tip gravyerlerin olgunlaşması

supronil folyalar İçerisinde ambalajlanmış olarak gerçekleşir.

Gravyer peyniri, dört köşeli sert peynirler olarak 40 kg'lık kitleler halinde de hazırlanır.

Fabrikasyondan sonra ambalajlanan peynirler olgunlaşmaya terkedilir. Genellikle gravyer

peynirlerin yapımında kısa zaman pastörize süt kullanılır. Starter kültürleri olarak mezofıl

ve termofıl laktik streptotkoklar ve laktobasiller, ayrıca propiyon asidi bakterileri kullanılır.

Chester Peyniri

Gözeneksiz sert peynirlerdendir. Kabuğu düz, parlak ve kurudur. Peynir, bir bezle sarih

olup balmumu kütlesiyle kaplanmıştır. Kesit yüzü parlak, açık san, yer yer çatlaklar

gösteren yapıdadır. Ancak, gözenek yoktur. Hamur, bıçağa dayanıklı, balmumuna benzer

görünümdedir. Koku ve lezzet, kendine özgü hafif ekşimsidir.

Chester peyniri, tam yağlı peynir sınıfına girer. % 45 ve % 50 yağ (kuru maddede) içeren

iki tipi vardır. %45 yağ ihtiva edeni % 3.1, % 50 yağ ihtiva edeni ise % 3.5-3.7 yağ içeren

sütten elde edilir.

77

Laktik kültür ilavesi % 1-2 oranında olmalıdır. 100 litre süte l kaşık toz maya ilave edilir.

Mayalama derecesi mevsimlere bağlı olarak 29-31°C arasında değişir. Pıhtı oluşum süresi

10-12 dakikadır. Bundan sonra, pıhtı, yoğunlaştırılmak amacıyla 15-20 dakika bekletilir.

Böylece, tüm pıhtı oluşum süresi 25-30 dakikadır. Fasulye tanesi büyüklüğündeki pıhtı

parçalarından oluşan kitle, takriben 20 dakika karıştırılır. Bir süre serumun ayrılması İçin

beklenir. Sonra, 40 °Cda yaklaşık 20 dakika ısı işlemi uygulanır.

Peynir kazanında bekletilen pıhtı, parçaların bir araya gelmesiyle kazanın 2/3'ünü kaplayan

bir kitle işlenmek amacıyla, pıhtı diğer bir kazana aktarılır. Teleme'nin oluşmasından

sonra, pıhtı bıçağı ile 20-30 cm uzunluğunda şeritler kesilir. Bunlar, ters yüz edildikten

sonra yeniden kesilir. Sonra üst üste konularak bir çok defalar döndürülür (ters yüz edilir).

Bu çevirme işlemi, peynir kitlesi arzulanan elastikiyeti kazanana kadar sürdürülür. Dışarı

alınan peynir altı suyunun asitlik derecesi 26-30 SH arasında olmalıdır. Buna göre pH

değeri 5.2-5.4 arasında değişir. Mayalanmadan sonra geçen süre 4.5-5 saattir. Bundan

sonra, peynir şeritleri bir "Chester değirmeninde" öğütülerek 2*4 cm'lik parçacıklara

ayrılırlar. Bu kitlenin üzerine tuz serpilir. 1000 litre kazan sütünden elde edilen peynir

kitlesine 2.8-3 kg tuz serpilmelidir. Peyniri oluşturacak bu kitleden alınan kısımlar, içlerine

bez serilmiş kalıplara konulur. Sonra bir yönden baskı altına alınır. 1.5 saat sonra diğer

yönden basınç altında tutulur. Sonra peynirler, kalıptan çıkarılır, bezlerin sarkan kısımları

kesilip alınır. Sonra 14-16 saat süreyle yeniden baskı uygulanır. Bu süre sonunda

kalıplardan çıkarılan peynir 4-5 0C'daki bir kurutma yerinde 3-4 gün tutulur. Burada relatif

rutubet % 70-80 olmalıdır ve kalıplar sık sık döndürülmelidir. Bundan sonra peynir

kalıpları 140-145 °C'daki balmumuna daldırılıp çıkarılır. Balmumunun derecesi 125°C'a da

ayarlanabilir. Parafınisazyon işleminin tamamlanmasından sonra, chester peynirleri ısı

derecesi 4-5°C'a ayarlı yerlerde 6-12 ay süre ile olgunlaştırılır. Daha uzun süreli

depolamada O °C civarındaki düşük ısı dereceleri tercih edilir. Chester peyniri yapımında,

fabrikalar birbirinden farklı yöntemler uygulamaktadırlar.

Gorgonzola

Gorgonzola peyniri adını Milano'nun kuzey doğusundaki Gorgonzala şehrinden alır.

Gorgonzola peyniri, ilk defa Lombardiya'da alp dağlarının vadilerinde çobanlar tarafından

yapılmıştır Yan sert peynirlerden olan Gorgonzolanın özelliği iç kısmının küflü olmasıdır.

Peynirin kabuğu muntazam dağlımı gösteren kırmızı renkte olup üzerinde çok sayıda delik

bulunur. Hamur, beyaz veya hafif saman rengindedir. Hamur kitlesi küflenmesinden ileri

78

gelen yeşil veya gri yeşil damarlarla örülmüş gibidir. Peynirin hamuru esnek, oldukça

yumuşaktır. Küflü kısımların bulunduğu yerlerde gayri muntazam dağılım gösteren

delikler vardır. Koku ve lezzet, kendine özgü ve hoştur.

Gorgonzole peyniri yapımında genel prensipler:

-Peynir kitlesine termofil laktik asit bakterilerinin ve Penicillium kültürlerinin katılması

-Pıhtı parçalarının fındık büyüklüğünde olması

-Peynir altı suyunun ilk kısmının akıtılması için pıhtının bez üzerine alınması

-Kuru tuzlama

-Peynirin olgunlaşma sırasında kalan bir iğne ile dışardan delinmesi (çok sayıda delikler

açılarak)

-Peynir dış yüzünün sıvazlanarak yapışkanlığın bütün yüze yayılması

Gorgonzola Yapımı : İki ayrı dönemde sağılmış (sabah, akşam sütü) sütten elde edilen

pıhtıların karışımı şeklinde yapılan uygulama bugün tamamen terk edilmiş olup,

gorgonzola yapımında taze süt kullanılması usulü yerleşmiş bulunmaktadır. Küflenmenin

sağlanması için özel şekilde hazırlanmış küf kültürlerinden yararlanılır. Olgunlaşma soğuk

depolarda gerçekleştirilir.

Genellikle 72-75 °C da 15-20 saniye pastörize edilmiş çok taze süt, 500-600 litre kapasiteli

taban kısmı dışarıya doğru kabarık bakır kazanlarda işlenir. Kazanın dip kısmının dışarıya

kabarık oluşu, pıhtının işlenmesi sırasında gerekli rotasyon hareketlerinin yapılmasını

sağlar. Mayalamadan kısa süre önce, karışık kültür (Sc.thermophilus ve Lb.bulgricus, SH

derecesi 50-55) ve Penicillium kültürü (P.gorgonzola) katılır.

Mayalama 32°C'da uygulanır. Bu ısı derecesi yazın 30°C kışın 34 °C olarak ayarlanır. 100

litre süte 25 mi maya ilave edilir. Maya kuvveti 1:10000 ve pıhtı oluşum süresi 12-15

dakikadır. Pıhtının katılaşması için geçen süre 10-15 dakika olmalıdır. Oluşan teleme önce,

kenarları 43 cm olan kare şeklinde kısımlar halinde kesilir. Sonra 5-10 dakika beklenir ve

karıştırıcı aletlerle pıhtı parçalan fındık büyüklüğünü alıncaya kadar İşlem yapılır. Pıhtı bir

süre kendi haline bırakıldıktan sonra, yer altı suyunun yaklaşık % 30 'luk kısmı alınır.

Sonra pıhtı (yakl. 35 litre süte tekabül eder) bezlere aktarılır. Bezlerin uçları istavroz

79

şeklinde karşılıklı getirilerek düğümlenir ve kitle 15-20 dakika kendi haline bırakılır. Sonra

katılaşmış pıhtı, dilimler halinde kesilerek kalıplara yerleştirilir. Kalıplar, içlerine bez

serilmiş alüminyum kaplardan ibarettir. Pıhtı kalıplara yerleştirildikten 10 dakika sonra ilk

döndürme yapılır, ikinci döndürme 20 dakika sonra yapılır. Bundan sonra bezler çıkarılır

ve kalıplar 1/2,1,3 ve 4 saat sonra tekrar döndürülür. Peynir, bu işlemler sırasında ısı

derecesi 22-24°C ve relatif rutubeti % 90'a ayarlanmış bir yerde bekletilir. Sonra ısı

derecesi 22-24 0C olan bir yerde tuzlama işlemi yapılır ve peynir altı suyunun akıtılması

sağlanır. 24 saat sonra peynirler tekrar döndürülür ve bir defa daha tuzlanır. Kafi sızıntı

bırakan peynirler, 3-4 gün sonra ısı derecesi 4-5 °C ve relatif rutubeti % 90 olan olgunlaştırma

hücrelerine yerleştirilir. Peynirler burada sık sık döndürülür ve üzerleri ovulur.

Bu iş için tuzlu suya daldırılmış bezler kullanılır. Peynirler, 15-18 gün sonra, bir yönden

özel iğnelerle delinirler. Yaklaşık 10 gün sonra diğer yönden de iğneleme işlemi uygulanır.

Ortalama 25 gün sonra peynirlerde küf oluşumu görülür (sporlanma).

Gorgonzola peynirinin olgunlaşma süresi 50-60 gündür. Bundan sonra peynirler 15-20 gün

kadar 4°C'da depolanırlar. Bu zaman zarfında sık sık ters yüz edilirler. Peynirin şeklinin

korunmasını sağlamak amacıyla paketlenmeden önce baryum sülfat eriyiği ile muamele

edilmesi gerekir (fırçalarla sürülerek). Ancak, bu yöntem peynir ağırlığının artmasına yol

açtığından bazı ülkelerde yasaklanmıştır. ( İnal ve Ergün, 1990)

Silindir şeklindeki peynir önce horizontal olarak ortadan ikiye bölünür, sonra dört parçaya

ayrılır. Parçalar, özenle aluminyum fulyalarla sanlın Üzerleri ipek kağıtla sarılan peynirler

son olarak daha sağlam bir ambalaj içerisine (karton kutular) yerleştirilir. 100 litre sütten

11.5-12 kg olgunlaşmış gorgonzola peyniri elde edilir.

Gülsel ŞEN 19-2008 01:59 PM

Emmental Peyniri

Dış yüzeyi hafif dışarı doğru kabarıktır. Kabuk, sert oldukça kaygan koyu san-kahve-rengi

görünümdedir. Kesit yüzü, büyüklükleri kiraz tanesine varan muntazam görünüşlü

deliklerle bezenmiştir. Hamur, ince yapıdadır, gevrektir. Renk, donuk sandır. Koku ve

lezzet hafif aromatik olup fındık ezmesini hatırlatır. Eskimiş peynirde koku ve lezzet daha

hoş ve kuvvetlidir. Emmental peynirleri tam yağlı peynirler olarak üretilir. Kuru madde

oranı en az %62'dir.

80

Provolone Peyniri

Gözeneksiz sert peynirlerdendir (Filata peynirleri). Provolone peyniri büyük bir armudu

hatırlatan biçimde veya silindir şeklindedir. Kabuğu oldukça sert, altın şansından

kahverengiye kadar değişen bir görünümdedir. Hamur oldukça sert ve tipik yapıdadır.

Normal olarak gözenekler yoktur. Bazen çok az sayıda delikler bulunabilir. Lezzeti kendine

özgü ve hoştur. Bazı yörelerde provolone peynirine tütsü uygulanır.Yapılışından 2-3

ay sonra tüketime verilir. Daha uzun süre bekletilenleri "rendelik peynir" olarak kullanılır.

Civil Peyniri

Civil peynir, Doğu Anadolu Bölgesinin Erzurum, Kars, Muş, Ağn ve Van İllerinde küçük

aile işletmeleri tarafından üretilmektedir. Civil peyniri tereyağı üretilirken arta kalan yağsız

sütten işlenmekte ve çoğu zaman Lor peyniri ile birlikte basılarak daha uzun süre

muhafaza edilebilmektedir. Civil peyniri, yağsız sütün değerlendirilmesinde, Lor peyniri

de peyniraltı suyunun değerlendirilmesinde imkan sağladıklarından dolayı üreticiye ek

gelir sağlamaktadır. Klasik olarak civil peynirinin yapılışı, yağı alınmış süt 80oC�ye kadar

ısıtılır, bu sıcaklıkta 20lt'ye bir kaşık hesabıyla maya katılır. Isıtma işi, sütün yüzeyinde tel

tel pıhtılaşma oluncaya kadar sürdürülür. Isıtılması sırasında sürekli karıştırılması gerekir.

Pıhtılaşma tamamlanınca soğutmaya bırakılarak kazanda yoğundur. Pıhtı parça parça

çıkarılarak sırıklara asılır ve kurutulur. Kurutulan pıhtı taze olarak tüketilir ya da kesilerek

tuzlanır. Tenekelere veya tulumlara sıkı olacak şekilde doldurulur.

81

Şekil 5.2 Civil Peynir üretim metodu ve depolama şekillerine ait işlem akış şeması

Lor Peyniri

Olgunlaştırılmadan yenen yumuşak bir peynir çeşididir. Kaşar ve mihaliç peyniri yapılan

yerlerde, arta kalan peynir sularından elde edilmektedir. Maya ile yapılan peynirlerde

sütteki protein maddelerinden ancak kazein, para-kazein halinde pıhtılaşarak ayrılır. Serum

proteinleri ise olduğu gibi peynir sularında kalmaktadır. İşte lor peynirinin esasını, peynir

suyunda erimiş olarak kalan bu madde ve kısmen yağ meydana getirir. Lor peyniri, ya

sadece peynir suyundan ya da peynir suyuna % 30 kadar taze süt katılarak yapılır. Taze süt

ile karıştırılmış peynir suyu kazanda kaynatılır. Bir süre sonra serum proteinleri pıhtılaşır.

Beyaz kütleler halinde toplanmaya başlar. Kaynatma işi beyaz kütleler olmayıncaya kadar

sürdürülür. Kazan ateşten indirilir, suyun yüzeyindeki kısımlar kepçe ile toplanarak tülbent

bezinde süzdürülür. Elde edilen pıhtı kalıplar içerisinde şekillendirilir. Lor peyniri çabuk

bozulduğu için uzun süre saklanacak ise % 3 oranında tuzlanır. Randıman % 10

civarındadır. Bileşimi yapıldığı peynir suyuna ve içerisine taze süt katılıp katılmamasına

göre değişmektedir.

82

Koponesti Peyniri

Koponesti peyniri İzmir'in Karaburun ve Çeşme ilçesine has olan Yunan orjinli bir peynir

çeşididir. Koponesti peyniri esas olarak lordan yapılır. İsminden de anlaşılacağı gibi

Koponesti Yunanca'da dövülmüş anlamına gelmektedir. Rivayetlere göre yapılışı

rastlantılar sonucu bulunmuştur. Bir şahıs peynir suyundan elde ettiği loru daha fazla

dayanmasını sağlamak için yoğurmuş ve kapalı bir kap içine koymuştur. Zamanla bu

gelişmiş Balkan Savaşı sırasında Sakız adasında Çeşme, Karaburun çevresinde yerleşen

Yunanlılar bu bölgemizde anılan peynirin yapılmasını ve yayılmasını sağlamıştır.

Yapılışı: Koponesti peyniri üretiminde, peynir suları kazanlara doldurulur. Peynir suyu

kaynamaya başladıktan sonra 50 kg peynir suyuna 5-10 kg hesabı İle taze süt katılarak

karıştırılır

ve ısıtma işlemine devam edilir. Daha sonra kazan ateşten indirilmekte ve soğumaya

bırakılmaktadır. Bir süre sonra pıhtı üst tarafta birikmeye başlamakta ve bu pıhtı temiz

kepçelerle alınarak bez tülbent ya da sepetlerin içerisine doldurulmaktadır. Ağızlan

kapatılan tülbent ya da sepetler bir İki gün süzülmeye bırakılmaktadır. Suyu süzülen lor

Dahar denilen içi sırlı ve iyice temizlenmiş topraktan yapılmış kaplara alınarak İçerisinde

kırıntı halinde parçacıklar kalmayınca kadar el ile yoğrulmaktadır. Yoğurma işleminden

sonra kap üzerine bir bez geçirilerek kapatılmakta ve hava sıcaklığına bağlı olarak

yoğurma işlemine her gün yada en geç üç günde bir olmak üzere devam edilmektedir. Eğer

hava sıcaklığı yüksek ise iki yoğurma işlemi arasındaki süre daha kısa, hava sıcaklığı

düşük ise iki yoğurma işlemi arasındaki süre daha uzun olmaktadır. 15-30 gün kadar süren

yoğurma işleminin sonlanna doğru peynirlerin üst tabakası parlak kaygan bir görünüm

almakta yer yer çatlaklar oluşmakta ve bu arada ağır bir koku duyulmaya başlamaktadır.

Peynir bu kıvama geldiği zaman tuzlama İşlemi yapılmaktadır. Tuzlama genel olarak üç

aşamada tamamlanmaktadır. Peynirlere ilk tuzlama bir miktar tuz katılarak iyice

yoğrulmakta ve üç gün süreyle bekletilmektedir. Üçüncü gün ikinci tuzlama ve bundan 7-

10 gün sonra da üçüncü tuzlama işlemi yapılmaktadır. Peynire katılan tuz kuru madde de

%5-15 arasında değişmektedir. Tuzlama İşlemi sona erince yenecek hale gelen koponesti

peyniri, dahar denilen kaplarda muhafaza edilmekte, daharların ağzı temiz bir bezle

bağlanmakta, peynirin hava ile temasını kesmek için de üzerine az miktarda zeytinyağı

dökülerek 10oC �de depolanmaktadır (Ergüllü ve ark.,1998).

6. TEREYAĞI

Süt ve mamülleri arasında önemli bir yeri olan tereyağı, ekonomik değeri bakımından da

önemli bir süt ürünüdür. Memleketimizde süt üretiminin yarıdan fazlasının(%55) bu

mamüle işlendiği tahmin edilmektedir. Tereyağı, önceleri kozmetik ve ilaç olarak

kullanılmıştır. Tereyağının, gıda maddesi olarak taşıdığı önem 19.asrın başlarına kadar

yaygın olarak bilinmiyordu. Asrımızın başında tereyağının insan beslenmesindeki önemi

tam olarak anlaşılmıştır. Teknik olarak keçi, koyun gibi evcil hayvanların sütü de tereyağ

yapımına elverişli olmakla beraber, tereyağı hemen takiben inek sütünden elde edilir.

Gıda Maddeleri Tüzüğü�ne göre tereyağı; süt, krema veya yoğurttan fiziksel yolla elde

edilen; içinde süt yağından başka yağ bulunmayan süt ürünüdür. Hoş kokulu, lezzetli,

kolay ve çabuk sindirilebilen tereyağı, bünyesinde bazı temel yağ asitlerini ve çeşitli

vitaminleri bulundurması ve büyük bir kalori kaynağı olması nedeniyle insan

beslenmesinde önemli bir yer tutar.

6.1 Tereyağı Üretimi

Tereyağ teknolojisi aşağıdaki bölümlerden oluşur:

1.Kremanın İşlenmesi

2. Tereyağ Yapımı :

a. Periyodik Metot

b. Kontinue Aglomerasyon (köpük) Metodu

c. Kontinue yağ seperasyon metodu

d. Emülsiyon metodu

6.1.1 Kremanın İşlenmesi

Krema, çiğ durumda, yani separatörden alındıktan sonra tereyağ halinde işlenebilir. Çiğ

sütte az veya çok miktarda mevcut zararlı mikroorganizmalar kremaya ve oradan da

tereyağına geçerek, ürünün kalitesini ve dayanma süresini etkileyebilir. Bu nedenle tereyağ

yapımında kullanılacak kremanın ısı işlemine tabi tutulması gerekir. Kremanın endüstri

bazında işlenmesi zamanla birçok aşamalar göstermiştir. Önceleri kremanın ısıtılması

84

karıştırıcılar veya davlumbaz şeklindeki ısıtıcılarda yapılmış ve kremanın ince tabaka

halinde sıcak yüzeyden geçirilerek ısıtılması sağlanmıştır. 85 °C�lik bir ısı derecesinin

uygulandığı bu yöntemde geri soğutma işlemi plakalı soğutucularda yapılır ve krema yanı

zamanda havalandırılır. Son zamanlarda uygulanan kapalı sistemlerde ısıtma işlemi borulu

veya plakalı ısıtıcılarda gerçekleştirilir. Krema ince bir tabaka halinde olmak üzere bir

pompa yardımıyla sıcak plakalar üzerinden geçirilir. Soğutma plakalı soğutucular

yardımıyla yapıldığı gibi, su veya buzlu su ile soğutulan ısı değiştiricilerde gerçekleştirilir.

Bu ısıtıcılar yüksek basınçla çalıştıklarından emniyeti sağlama açısından supaplarla

donatılmıştır. Krema 103-105 °C arasında ısıtıldığından tereyağın kalitesi ve dayanma

süresi üzerinde negatif etki söz konusu olamaz.

İlk zamanlar, ısıtma işleminden önce kremanın gazı alınarak kötü kokular bertaraf

edilmektedir. İç kısımlarında düşük basınç oluşan bu ısıtıcılarda kötü kokular oluşmaz.

Sistemden dışarı atılan buharla kötü kokuları da beraberinde götürürler. Vakreator denilen

ısıtıcılarda ise ısıtma ve gazını boşaltma işlemleri birlikte yapılır. Bilhassa bu kapalı

cihazlar, krema kalitesinin genellikle kötü olduğu Yeni Zelanda, Avustralya ve ABD�de

kullanılır. Vakreator, 3 odalı bir seri ısıtıcıdır. Birinci odada, cüzi basınçlı buhar krema ile

direkt temasa geçer. İkinci odada orta dereceli basınç altında bir nevi buhar destilasyonu

gerçekleşir. Son bölümde de yüksek vakum altında soğutma işlemi yapılır.

Pastörizasyon işlemi sırasında yağ küreciklerinin sıvı hale dönüşmüş olan yağların tekrar

katılaştırılması gerekir. Bu amaçla ısının 8-20oC�ye indirilmesi gerekir. Bu amaçla

�Kremanın olgunlaştırılması �işlemine başvurulur. Olgunlaştırılmak amacıyla krema,

6-8 o C�de uzun süre soğutucu kazanlarda bekletilir. Bu süre yağın bileşimine göre değişir.

Yağ küreciklerinin kristalizasyon olayı yeterince gelişinceye kadar olgunlaştırmaya devam

edilir. Periyodik aglomerasyon metoduyla tereyağ yapımı için %25-35 oranında yağ içeren

krema uygun olduğu halde, kontinue aglomerasyon metodu ve tatlı kremadan tereyağ

yapımında %45-50 oranında yağ içeren kremalar tercih edilir. Konsantrasyon metodu

uygulanırsa, %80 oranında yağ içeren kremaların kullanılması zorunluluğu vardır.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:00 PM

6.1.2 Tereyağ Yapımı

Tereyağ yapımında uygulanan metotlar, kısmen �yağ aglomerasyon� teorisine, kısmen de

yağ konsantrasyon(separasyon) teorisine dayalıdır.

6.1.2.1 Periyodik metot

Bu yöntemin özelliği, her defasında belli bir miktar kremanın işlenmesidir. İşlem, birbirini

takip eden fazlar şeklinde olur. Kremanın yemlemeden etkilenmesi sonucu %25-35

arasında uygulanan ısı 8-10oC, kış döneminde ise 12-14oC civarındadır. Tereyağ

86

aglomerasyon teorisine göre kaymağın davlumbaz içerisinde dönerek, düşerek hareket

etmesi ve köpürmesi ile oluşur. Yayıklama zamanı 35 ile 45 dakika arasında değişir. Sütün

yağ kısmı, yayıkaltından, buğday tanesi iriliğinde tanelerden oluşan birlikte halinde

ayrıldığı zaman ayıklama işlemine son verilir. Davlumbazın durdurulmasından sonra,

tereyağı kitlesi özgül ağırlığına bağlı olarak yayıkaltı üzerinde yüzer. Yayıkaltı, alttaki bir

borudan dışarı verilir.

Tereyağının yıkanması: Tereyağının ekşi bir lezzet almaması için yıkama işleminin

yapılması gereklidir. Bu amaçla işlenen krema kitlesi kadar su davlumbaza konulur. Yaz

aylarında suyun 2-4 oC sıcaklığında olması tercih edilir. Sonra makineye birkaç devir

yaptırılarak tereyağı topağına yapışıp kalmış yayıkaltı artıklarının uzaklaştırılması

sağlanır. Bu artıklar, yıkama suyu ile birlikte alt kısımdaki çıkış borusundan dışarı alınır.

Tereyağının yıkanması, lezzetin düzelmesini ve dayanıklılığın artması sağlar.

Tereyağının Yoğurulması; Tereyağı taneli bir kitle halinde birikir. Bunun yoğrularak

homojen bir kitle haline getirilmesi gerekir. Bu amaçla yıkanmış olan tereyağı topağı

silindirler arasından geçirilir. Bu eski bir usuldür. Bunun yerine düşürme ve fırlatma

esasına dayanan mekanik bir yöntem uygulanmaktadır. Bu usulde, yüksek bir satıh

üzerinde tutulan tereyağı kitlesi aşağıdaki bir yüzeye düşürülür veya atılır. Sonuç yoğurma

işlemindekinin aynısıdır. Plastik ve yeknesak görünümlü bir kitle oluşunca işleme son

verilir. Yoğurmanın bir önemi de tereyağındaki yayık artığı ve suyun kitle içinde

muntazam ve disperzif şekilde dağılımını sağlamaktır. Bu işlemle tereyağının içermesine

müsaade edilen oranda suyun kitle içerisinde bulunması sağlanır. Ayrıca, suyun kitle

içinde muntazam dağılımı, tereyağının dayanıklı ve kaliteli olması açısından istenen bir

husustur.

Tereyağının Tuzlanması: Tuzlu tereyağ üretimi arzulanıyorsa, kitleye yoğurma işleminin

başında saf mutfak tuzu olduğu gibi(kuru tuzlama) veya erimiş halde(ıslak tuzlama) katılır.

Tuz, yoğurma işlemi sırasında yağ kitlesine muntazam şekilde yayılmalıdır. Tuz miktarı

genel olarak %0.3 ile %1.5 arasında değişir.

6.1.2.2 Kontinue Yöntemler

Şarjlar halinde çalışan periyodik yöntemin aksine, bu yöntemle işlenecek krema sistemin

bir tarafından girer, öte tarafından tereyağı olarak çıkar. Bu sistem sütün tereyağına

dönüştürülmesi, ısıtılması, tereyağ elde edilmesi ve ürünün ambalajlanması işlemlerinin

87

aralıksız ve bir hat üzerinde gerçekleştirildiği tam otomatik bir üretim yöntemini ortaya

k****ktadır. Sistemin bu şekilde devamlı bir akış halinde işlenmesi ancak konsantrasyon

yöntemiyle mümkündür. Aglomerasyon usulünde ise kremanın yaklaşık 20 saat süre ile

olgunlaştırıcıda bekletilmesinden sonra bu yöntemle işlenmesi mümkün olmaktadır.

Kontinue işlemi yöntemi iki metot halinde uygulanır:

Kontinue aglomerasyon (köpük) metodu :

Bu metod da ikiye ayrılır.

a. Tatlı kremadan tereyağ elde edilmesi

b. Ekşi kremadan tereyağ elde edilmesi.

a. Tatlı kremadan tereyağ yapımı: %45-50 oranında yağ içeren krema 7-8 °C ısı

derecesinde makineye girer. Krema makineden çok ince tabaka halinde geçirilir. Makineye

bir yayıklama silindiri ile bunun içinde çok süratli dönen bir mil veya bir mile bağlı 4

dövücü kol mevcuttur. Bu kolların silindir çeperinden uzaklığı 2-3 mm kadardır. Çok

süratli dönen bu tertibat, içeri giren kremayı santrifüj kuvvetine dayalı olarak tereyağ

silindirinin duvarlarına çarpar. Bu suretle silindir duvarında biriken 2.5-3 mm

kalınlığındaki krema tabakası, devamlı olarak içeri giren yeni krema kitlesi tarafından

çıkış borusuna doğru itilir. Bu sistemde oluşan krema filmi dövücü kollar tarafından çok

süratli olarak hareket halinde tutulur. Böylece 3-5 saniye zarfında tereyağ oluşumu

sağlanır. Tereyağ kitlesi ve yayık altından oluşan karışım, silindire yamuk bir şekilde

yerleştirilmiş olan helezonlu sıkıştırıcı tertibatın içine düşer. Burada tereyağ topaklarındaki

yayıkaltı ayrılır. Helezonlu sıkıştırıcının kanatları, suyunu kaybetmiş tereyağını içlerinde

karıştırıcı tertibatı olan karıştırma bölümlerine sevk eder. Yoğurma işlemi ve suyun

homojen dağılması bu bölümde gerçekleşir.

b. Ekşi kremadan tereyağ yapımı: Tatlı krema, fiziksel özellikleri nedeniyle seri şekilde

işlenmeye müsait olduğundan aglomerasyon metoduyla elde edilmesinde uzun süre tercih

edilmiştir. Ekşi kremanın fiziksel özellikleri bu yöntemle tereyağ elde edilmesini

güçleştirir. Özellikle işlem sırasında oluşan lapamsı ve köpüklü kitle, tereyağ topağı ile

yayıkaltının birbirinden ayrılmasında önemli bir engeldir. Ekşi kremadan 3-5 saniye

içerisinde tereyağ elde edilse bile, su oranı çok yüksek olur. Bu sakıncayı ortadan

kaldırmak için tereyağ silindiri ile horizontal sıkıştırıcı arasına özel bir tertibat yerleştirmek

88

gerekmiştir. Bu tertibat sayesinde yağ topakları ile yayıkaltının birbirinden yeterli biçimde

ayrılması sağlanmıştır. Bu tertibat içerisine yerleştirilen bir süzgeç yardımıyla yağ kitlesi

yayıkaltından ayrılır. Ayrıca tertibatın son bölümünde yağ topaklarının yıkanması

gerçekleştirilir. Tereyağının yayıkaltından iyice ayrılmasını sağlayan bu tertibatın çeşitli

şekilleri mevcuttur. Böylece ekşi kremadan da tereyağ elde etmek mümkün olmuştur.

Ancak, ekşi kremanın yağ oranı %30-35 olanı seçilmelidir. Yağ oranına bağlı olarak da ısı

derecesi 9-14°C arasında ayarlanmalıdır.

Kontinue konsantrasyon (seperasyon) metodu :

Metod iki şekilde uygulanır.

a.Tatlı kremadan tereyağ elde edilmesi

b.Ekşi kremadan tereyağ elde edilmesi

a. Tatlı kremadan tereyağ yapımı: Krema önce özel bir separatörden geçirilerek yağ

oranı yaklaşık % 80'c kadar artırılır. Bu sırada ısı derecesi 60 °C civarında tutulmalıdır. Bu

duruma getirilmiş krema bir pompa aracılığıyla transmutatör denilen horizontal bir

soğutucudan geçirilir. Burada kremanın çok seri soğutulmasıyla tereyağ oluşuma sağlanır.

Sisteme bağlı bir karıştırıcı tertibat sayesinde tereyağı kitlesinin daha homojen bir kitle

haline dönüşmesi sağlanır. Yaklaşık 12-14°C'da cihazı terk eden tereyağ ambalajlanır.

b.Ekşi kremadan tereyağ yapımı: Burada biraz daha değişik bir yöntem uygulanır. Tatlı

ve ekşi krema belirli bir oranda karıştırılır. Bu karışım o şekilde yapılmalıdır ki, elde

edilecek tereyağ ekşi kaymaktan elde edilenin organoleptik özelliklerini taşısın. Karıştırma

işlemi, kremanın transmutatöre verilmesinden kısa zaman önce yapılmalıdır. Karışımın ısı

derecesi 20-25 °C olmalı, yağ oranı % 80'e erişmiş bulunmalı ve karışıma starter

katılmalıdır. Bu şekilde asitleştirilen materyale diasetil ilave edilebilir.

6.1.2.3 Emülsiyon metodu

Bu yöntemde yağ oranı düşük krema (yaklaşık % 30) mekanik bir tertibattan geçirilerek

yağ küreciklerinin parçalanması sağlanır. Yağ ve yağsız sütten oluşan bu karışım

santrifüjden geçirilmek suretiyle yağ oranı % 80-90 arasında değişen tereyağı elde edilir.

Dışarı alınan yağ kitlesi, renk ve aroma maddeleri ve diğer ilave maddelerle karıştırılır.

Sıcak yağ kitlesi konsantrasyon yönteminde olduğu gibi transmutatörden geçirilerek, soğutularak tereyağı elde edilir. Soğutma sistemine bağlı tekstratörden geçirilen tereyağının

tekstürü düzeltilir.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:01 PM

6.1.3 Tereyağın Ambalajlanması

Hazırlanan tereyağı ambalajlama işlemine tabi tutulur. Paketlemede önceleri yaygın

biçimde parşömen kağıdıyla yapılmış, sonraları alüminyum folyoların kullanılması tercih

edilmiştir. Tereyağı, alüminyum folyalar içerisinde daha iyi korunabilmekte ve

özelliklerini uzun süre muhafaza etmektedir. Buna karşın, parşömen kağıdıyla

ambalajlanmış tereyağında fazla su kaybına bağlı olarak yüzeyde kabuk tabakası

oluşmaktadır. Ancak, alüminyum folyalar, parşömen kağıdıyla oranla daha pahalıdır. Son

zamanlarda tereyağların ambalajlanmasında plastik materyalden de yararlanılmaktadır.

Tereyağları önceleri elle paketlenirken, bu usulün yerini makinelerle ambalajlama almıştır.

Saatte 1200 kg tereyağını ambalajlayacak kapasitede paketleme makineleri geliştirilmiştir.

Bazı ülkelerde tereyağ paketlerinin hangi ölçüler dahilinde yapılmasının gerektiği yasal

olarak sınırlanmıştır. Paketlerin , imal edildikleri ülkenin gıda maddeleri tüzüğüne uygun

biçimde etiketlenmesi gerekir.

Tereyağının işlenmesi ve ambalajlanması sırasında temizliğe son derece dikkat edilmeli,

alet ve gereçlerin, ambalaj malzemesinin bakteriyolojik açıdan sakıncasız olmasına özen

gösterilmeli, kişilerin hijyen kurallarına uymaları sağlanmalıdır. Kontakt enfeksiyonları

tereyağının kalitesini ve dayanma süresini negatif olarak etkiler.

6.2 Tereyağı Çeşitleri

Tatlı kremadan yapılan tereyağlar ve ekşi kremadan yapılan tereyağlar dışında da tereyağ

çeşitleri mevcuttur:

6.2.1 Peynir altı suyundan yapılan tereyağı

Peynirhanelerde peynir yapımı sırasında oluşan peynir altı suyunun yağ oranı uygulanan

teknolojilere göre çok farklı olur. Fakat, genel olarak peynir altı suyu % 0.8 civarında yağ

ihtiva eder. Yağ oranı, % 0.2 altında ise, böyle peynir altı sularından tereyağ elde edilmesi

ekonomik açıdan yarar sağlamaz. Günümüzde, normal süt seperatörleri kullanılarak peynir

altı suyundan krema ayrılmaktadır. Bu yöntemle, peynir altı suyunda geriye % 0.05

90

oranında yağ kalıncaya kadar, seperasyon yapmak mümkündür. Bu şekilde elde edilen

krema, ısıtılıp eşitlendirildikten sonra, normal krema gibi tereyâğına dönüştürülür.

6.2.2 Dondurulmuş kremadan yapılan tereyağı

Elde edilen tereyağın miktarı mevsimlere göre büyük farklılıklar gösterir. Tereyağının

fazla üretildiği ilk bahar ve yaz aylarında 25 veya 50 kg�lik miktarlar buzhanelerde -14 ile

-16 °C arasında değişen derecelerde dondurularak, tereyağı üretiminin düştüğü kış aylarında

çözündürülerek tüketime sunulur. Son yıllarda bu konuda yapılan araştırmalarda

tereyağı yerine sütten elde edilen kremanın dondurularak saklanması denenmiştir. Bu

amaçla yaz kreması -12 ile -16°C 'da dondurulmakta ve kış mevsiminde, elde edilen taze

kaymağa katılarak tereyağı halinde işlenmektedir. Böylece, kış periyodunda tereyağı

üretimini arttırmak olanağı doğmaktadır. Burada sağlanan önemli avantaj, oldukça sert

olan kış tereyağına, yaz kremasından elde edilen yumuşak karakterli tereyağının

katılmasıyla, sürülmesi kolay olan bir ürün elde etmektir.

Kremanın dondurularak muhafazasının dezavantajı, tereyağına oranla daha fazla yer

kaplaması ve dondurma giderlerinin bu yüzden fazla olmasındadır.

6.2.3 Rejenere edilmiş tereyağı

Tereyağının rejenere edilmesi, tazeleştirilme işlemlerinden geçirilerek başlangıçtaki

kalitesine kavuşturulması anlamına gelir. Bu amaçla aşağıdaki metotlardan yararlanılır:

a. Tazeleştirilmesi istenilen tereyağı, ısıtılmış taze yağsız sütte eritilir. Karışım

santrifüjden geçirilir. Önce ısı işlemine tabi tutulur, sonra soğutulur, asitleştirilir. Bu

işlemler tamamlandıktan sonra yayıklamaya geçilir. Kitleye %0.4 lesitin ilavesiyle ve

homojenize etmek suretiyle daha iyi bir karışım elde edilir.

b. Sıvılaştırılmış tereyağı, suda veya yağsız sütte emülsiyon haline getirilir. Sonra

konsantre edilerek yağ oranı % 80'e çıkarılır. Bunu takiben konsantrasyon metoduyla

(horizontal soğutucular veya benzerleri kullanılarak) seri olarak soğutulur.

c. Sıvılaştırılmış tereyağı 55 °C 'deki tam yağlı taze süte karıştırılır. Bu karışımda % 5-

6 oranında yağ bulunmalıdır. Sonra santrifüj işlemine geçilir. Bu son yöntemle, kalitesi

oldukça düşmüş bir tereyağından, kremanın gazının alınmasıyla, iyi kaliteli bir tereyağı

91

elde edilir. Bu nedenle de bu son yöntem bugün bazı ülkelerde yaygın kullanım alanı

bulmaktadır.

6.2.4 Kurutulmuş tereyağı

Toz şekline dönüştürülmüş tereyağıdır. Çözündürülmüş tereyağı ile kalsiyum karbonatın

kondanse sütle yapılmış emülsiyonunun karışımından ibarettir. Bu karışıma biraz da sıcak

su katılır. Sonra bütün kitle homojenize edilir ve püskürtme yöntemiyle kurutulur. Ancak

yağın bağlı kalabilmesi için, yüksek oranda kuru madde miktarına ihtiyaç vardır. Aksi

halde yağ dışarı sızar. Kurutulmuş tereyağının dayanma süresi çok kısadır. Ürün, iki ay

sonra acılaşır.

6.2.5 Dayanıklı tereyağlar

Dayanma ömrü uzun bir tereyağı elde etmek arzusu çok eskilere dayanır. Buna rağmen bu

alanda yapılan çalışmalar bugüne kadar tam bir başarı ile sonuçlandırılamamıştır. Bazı

araştırmacıların önerdikleri yöntem: %80 yağ içeren kremadan ısıtılıp eritilerek yaklaşık

800 g�lık porsiyonlar halinde kutulara doldurulur. Üç defa 24 saat aralarla 100°C�de

sterilize edilir. Bu şekilde elde edilen tereyağ konservesi uzun süre dayanır. Ancak ürünün

yapısı, yeknesak değildir. Lezzet her zaman tüketicinin beğenisini kazanamaz.

6.2.6 Nötr kremadan yapılan tereyağı

Kötü kaliteli kremalardan geniş ölçüde tereyağ yapılması, sık rastlanan bir uygulamadır.

Fazla asitleşme sonucu kalitesi düşmüş kremalar önce su ile inceltilir, sonra soda, kireç

sütü, amonyak ve benzeri substans�larla nötralize edilir. Bu yöntem fazla masraflıdır. Bazı

ülkelerde kaymağın nötralleştirilmesi işlemi yasaklanmıştır.

6.3 Tereyağlarında Görülen Hatalar

Tereyağ hataları başlıca 3 sebepten kaynaklanır:

1. Süt ineklerinin yemlenmesiyle ilgili hatalar : Süt ineklerinin bazı yemlerle beslenmesi

sonucu, özellikle lezzet değişimleri ortaya çıkar. Sütün, dolayısıyla tereyağının lezzetini

etkileyen yem maddeleri Ricinus küspesi, bozulmuş yağlı küspeler, küflenmiş yemler,

anason, sarımsak, soğan.içinde hardal yağı bulunan yemler, fermente olmuş yeşil otlar,

pancar ve turp yapraklarıdır.

92

2. Süthanede yapılan yanlış işlemlerden ileri gelen hatalar : Sütün veya kremanın aşın

derecede ısı işlemine tabi tutulmasıyla tereyağında "pişmiş süt lezzeti" meydana gelir.

Tereyağının "sabunumsu" lezzet vermesi, tereyağlarının temizlik maddeleri veya

benzerleriyle muamele edilmesine bağlı olarak kimyasal sabunlamadan ya da

mikroorganizmaların yağı parçalamalarından kaynaklanır. Lipolitik faaliyet sonucu, sabun

lezzeti veren yağ asitleri oluşur.

Tereyağ yapımında bozulmuş kültürlerin kullanılmasıyla da lezzet bozuklukları (bayat

lezzet, malt lezzeti, çürük, küflü ve mayalanmış hissi veren lezzet) meydana gelir.

Işığın da tereyağın koku ve lezzetinin değişmesine etkisi vardır. Özellikle direkt olarak

tesir eden güneş ışığı, tereyağında kısa süre içersinde "Işık lezzeti" denen değişik bir

lezzetinin oluşmasına neden olur.

Tereyağlarında, bunun dışında çeşitli görüntü hataları da meydana gelebilir. Bunlar

arasında aşırı koyu renkte, donuk, karışık, çizgili, lekeli görünümler sayılabilir. Lekeli

görünüm küflerin üremesine bağlı olarak gelişen bir durumdur.

3.Depolama ve yanlış muhafazaya bağlı hatalar : Tereyağının balık kokusu vermesi başka

nedenlerle de ortaya çıkar. Özellikle depolanan tereyağlarında oksidasyona bağlı olarak

balık koku ve lezzeti meydana gelir. Bakır ve iz halindeki ****ller bu etkiyi kuvvetlendirir.

Tereyağının muhafaza süresi uzadıkça, koku ve lezzeti negatif yönde etkileyen ve sonunda

onu insan gıdası olarak kullanılamayacak hale getiren bir sıra değişimler meydana gelir.

Bu sırada cereyan eden hadiseler, kimyasal, biyokimyasal ve mikrobiyolojik tabiatta olup

yağı ve yağa bağlı diğer maddeleri çeşitli bileşiklere dönüştürürler; peroksitlerin, asitlerin,

aldehitlerin, ketonların ve diğer uçucu maddelerin oluşumuna yol açarlar. Oluşan bu

maddeler, peroksitler hariç olmak üzere, çok cüzi miktarda bulunsalar dahi, duyusal olarak

(koku ve lezzet) tespit edilebilirler.

Diğer hatalar olarak, tereyağının çabuk ufalanması, çok sert oluşu, gevşek yapıda bulunuşu,

macunumsu ve sıvaşan bir halde oluşu, su sızdırması, sızıntı yağı bırakması gibi

strüktürle ilgili hatalar sayılabilir.

Dış görünüşü bakımından belirgin bozulma belirtileri veren (küf ve bakterilerin üremesi)

tereyağı gıda olarak tüketilemez. Bu bozulmanın başla gelen tespit yöntemi tat ve koku

değişimlerini belirleyen organoleptik kontrollerdir. Bunların teyidi ise çeşitli kimyasal

93

muayene metotlarıyla yapılır. Bunların başında tereyağının asitlik derecesinin tespiti gelir.

Oksidasyon ürünlerinin oluşması ise " acılaşmanın" tespitiyle ortaya konulur.

7. FERMANTE SÜT ÜRÜNLERI

Fermante süt ürünleri, sütün basta laktik asit bakterileri olmak üzere belirli

mikroorganizmalar tarafından dogal yada suni olarak fermante edilmesi sonucu elde

edilen farkli kıvam ve aromaya sahip süt ürünleridir. Uluslararası Süt Ekonomisi

Organizasyonunun belirlemelerine göre fermante süt ürünleri 3 gruba ayrılmaktadır :

1- Streptococcus lactis, Streptococcus cremoris, Streptococcus diacetylactis gibi süt

asidi bakterileri tarafindan fermantasyona tabi tutularak elde edilenler,

2- Özel bakteri kültürleri kullanilarak elde edilen fermante ürünler (Yoğurt, Biyoyoğurt,

Bifiyoğurt, Biogarde)

3- Karışık (asit ve alkolik) fermantasyonla elde edilen fermante süt ürünleri (kımız, kefir

vb.)

Her zevke hitab edebilen degisik kıvam ve aromalı fermante ürünlerin piyasaya sunulması

tüketimi olumlu yönde etkilemistir. En yaygın sekilde bilinen ve tüketilen fermante süt

ürünü yoğurttur. Yoğurt, sütün özel kosullar altinda Streptococcus thermophilus ve Lacto

bacillus bulgarius karışımı starter kültürlerle fermante olması sonucu elde edilen bir

üründür. Insan sağlığı ve beslenme üzerindeki yararlı etkisi uzun süredir bilinen ve son

dönemde bağırrsak orijinli (L. Acidophilus ve L. Bifidus) bakteriler ile üretilen fermante

süt ürünlerine talep hızla artmaktadır.

Gıdaların besin değerini belirleyen en önemli nokta, içerdikleri besin öğeleri bilesimi,

bunların organizma sistemine uygunluk durumu ve sindirilebilir olmasıdır. Fermante süt

ürünlerindeki besin maddeleri, starter bakteriler tarafından bir ön fermantasyona

uğradıklarından, besleyici değeri yüksek, sindirimleri kolaydır. Protein ve yağın kısmen

parçalanması sindirilebilirliği arttırmaktadır.

Vücudun yapı taşı olarak kabul edilen proteinler, hücre ve dokuların oluşmasında,

yenilenmesinde rol oynayarak büyüme ve gelismeyi saglarlar. Fermante ürünler

mükemmel bir protein kaynağıdır. Bu ürünlerde proteinlerin ön parçalanmaya ugramış

olması hazmedilmesini kolaylaştırmaktadır.

96

Dengeli beslenmede yağların da önemli bir yeri olduğu unutulmamalıdır. Bu yüzden yeterli

miktarda yağın gıdalarla alınması insan, özellikle çocuk, beslenmesinde oldukça önemlidir.

Modern üretimde süte uygulanan homojenizasyon islemi yağın hazmedilmesini

kolaylaştırdığı gibi fermantasyon sırasında süt yağının kısmen hidrolizasyonu onun süratle

vücutta kullanılabilir hale dönüşmesine de yardımcı olmaktadır.

Süt ürünleri ve özellikle de yaygın bir sekilde tüketilen bir fermante süt ürünü olan yoğurt,

çocukların büyümesini ve gelisimini olumlu yönde etkilemektedir. Yoğurt, genellikle ileri

yasta pek çok insanın kolay sindirilebildigi için tercih ettigi bir kalsiyum kaynağıdır.

Ayrıca, Laktic asitin mide ve barsak asitligi üzerindeki etkisi nedeniyle fermante süt

ürünleri, özellikle gastro-intestinal hastalıklarda diyetetik bir değer taşımaktadır. Bu

ürünlerin tükürük, safra suyu, mide özsuyu ve pankreas suyunun salgılanmasını arttırdığı

bilinmektedir.

Fermante süt ürünlerinin kolestrol düsürücü faktör taşıyıp taşımadığı ise pek çok

tartışmaya konu olmustur. Günümüzde belli bir yaşın üzerindeki tüketiciler; kolesterol,

lipid oranı düsürülmüş, seker miktarları ve kalorisi azaltılmış, sindirimi kolay ürünleri

tercih etmektedir.

Sonuç olarak, yoğurt ve benzeri fermante süt ürünlerinin, diyetetik ve terapotik

etkilerinden dolayı insan sağlığı yönünden mümkün olduğunca çok tüketilmesi önerilen

önemli bir gıda maddesi olduğunu söylemek mümkündür.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:01 PM

7.1 YOĞURT

Yoğurt, simbiyoz olarak yaşayan süt asidi bakterileri ile aşılanmış sütten meydana getirilen

ekşi bir süt ve ürünüdür.

Gıda maddeleri tüzüğünde yoğurt şöyle tanımlanmaktadır : � Yoğurt, en az 90 C� de ısıtılıp

mayalanma derecesine kadar soğutulmuş sütün , yoğurt mayası katılarak laktik asit

mayalanmasına tabii tutulmasıyla elde edilen özel kıvamdaki süt ürünüdür.�

Son yıllarda hiçbir süt ürününde talep yoğurt kadar yükselmemiştir. Bu yükseliş çeşit

sayısının fazlalığı, meyveli yoğurtların piyasaya sunulması ile açıklanabilir. Her ne kadar

bazı bilim adamları yapıldığı yeri ve yapan milleti çok farklı gösterirlerse de diğer tüm

dillerde de adı Türkçesi gibi olan yoğurdun ilk önce Türkler tarafından Orta Asyada

yapıldığı ve oradan yayıldığı bir gerçektir. Bugün yoğurt aynı isimle Avrupa�da ,

Amerika�da , Asyada ve afrikada tanınmaktadır. 60 yıl önce Pasteur Enstitüsunde Prof.

Metchnikow tarafından ileri sürülen teori sonucunda yoğurt moda yiyecek olarak

tüketilmeye başlanmıştır. Buna göre yoğurt ve karbonhidratça zengin yiyeceklerin

tüketilmesiyle insan ömrünün önemli derecede uzayabileceği bildirilmektedir. Metchnikow

'�a göre bu cins gıda maddelerinin alınmasıyla damar sertliği �nin sebebi olarak

şüphelenilen kalın bağırsaktaki artıklarla mücadele edilmesine ve bunların en az seviyeye

indirimesine yardımcı olmaktadır. Her ne kadar Metchnikow � un bu teorisi bir çok

yönlerden müsbet etki yapmasına rağmen, bu güne kadar bunun doğruluğu için kesin bir

isbat getirilmemiştir.

1935-1940 yıllarından önce, bu ekşi süt ürünü Balkanların dışındaki Avrupa ülkelerinde

çok az miktarda tüketilmekteydi . Bundan başka ekseriyetle mide ve bağırsak hastalıkları

için doktor reçetesine göre alınmaktaydı. Son 30-40 yıl içinde şüphesiz yoğurdun besin

değerinin anlaşılmasıyla tüketimde büyük bir sıçrama görülmüştür. Bu ani artışın nedenleri

kısaca şöyle açıklanabilir:

- Her şeyden önce gıda değerinin önemi daha çok anlaşılmıştır.

- Diyetetik etkisi olduğu kesin olarak anlaşılmıştır.

98

- Pazar çok fazla yoğurt ürünlerinin değişik çeşitleri getirilmektedir. Bu gün

özellikle Avrupa�da meyveli ,aromalı yoğurtlar tüketiciye çok zengin bir seçim

imkanı sağlamaktadır.

- Kalite düzeltilmiştir.

- Amaca uygun reklamlar, v.s yapılabilmektedir.

Günümüzün yoğurtçuluğu yalnız kalite ve çeşit bakımından değil, işleme tekniği

bakımından da büyük gelişmeler göstermiştir. 30-40 yıl öncesine kadar kültürle iğne ile

kuyu kazarcasına sütün ayrı ayrı küçük kaplara konulup tek tek aşılanması , bir sürü emek

ve zaman kaybına sebep olmaktaydı. Ayrıca bu işleme şekliyle bir partide farklı

kalitelerde ürünler elde edilmekteydi. Bu işleme şekli artık günümüzde değişmiş olup,

devamlı pastörize süt yapan tesisler gibi sürekli çalışan yoğurt fabrikaları da kurulmuştur.

Bu modern tesislerde süt koyulaştırılmış süt katılmasıyla yada vakumda suyunun

uçurulmasıyla arzulanan koyuluğa kolayca ulaşabilmektedir. Böylece sütün kazanlarda

saatlerce ısıtılması masraf ve zahmetlerinden kurtulmuştur. Yine bu metotlarda ısıtma

işleminin amacı, sadece zararlı mikroorganizmayı imha etmek olmuştur. Bu amaçla da ısı

transfer işinin çok daha verimli olduğu pastorizatörler geliştirilmiş ve kullanılmıştır. Yine

starter olarak, karışık olmayan saf starter kültürler kullanılmasıyla kalite standarttı

sağlanmıştır. İnokule olan süt ambalaj ****ryallerine doldurulduktan sonra, sıcaklığı sabit

olan inkübasyon odalarında yoğurdun olması sağlanmıştır. Daha sonra soğuk odalarda

yararlanılarak hem inkübasyon kontrol altına alınmış hemde yoğurdun kıvamı daha düzgün

şekle sokulmuştur.

Bu şekilde modern tekniğin yoğurt işleme kapasitesi çok artmış ve her zevke uygun

düşecek kalite ve aromada çeşitli yoğurtlar uygun ambalajlar içerisinde tüketiciye sunulur

hale gelmiştir.

7.1.1 Yoğurt Bileşimi

Yoğurt, bileşimi yönünden süte fazla benzeyen bir süt ürünüdür. Diğer süt ürünlerinde

sütün bileşimine katılan maddelerin miktarında, süte nazaran büyük bir değişiklik görülür.

Halbuki yoğurttaki değişiklik pek fazla değildir. Sütle yoğurdun bileşim farkı, yoğurdun

ve kullanılan hammaddenin çeşidine göre; genellikle kuru madde ve süt şekerinde kendini

gösterir. Sütün işlenmesi sırasında pişirilmesi veya konsantre süt ürünleri ile takviyesi

99

sonucunda, yoğurdun kuru maddesi ve onu meydana getiren maddelerde şeker hariç,

genellikle %5-10 oranında bir yükselme olur. Fermentasyon sonunda şekerin bir kısmı

parçalandığından yoğurdun sadece şeker oranında bir azalma meydana gelir.

Buna karşılık şekerin parçalanması sonucu meydana gelen süt asidi miktarı yaklaşık 5 kat

artmaktadır. Yoğurdun bileşimiyle ilgili veriler çok farklılık gösterir. Çünkü kullanılan

hammadde ve işleme tekniğinin değişikliği birkaç değişik bileşimde yoğurtla karşı karşıya

bırakmaktadır. Genel olarak şöyle bir bileşim tablosu verilebilir;

Bileşim Miktar

Su 80-86

Kuru Madde 14-20

Yağ 2-8

Protein 4-8

Süt Şekeri 2-5

Mineral Madde 0,8-1,2

Asitlik 0,9

7.1.2 Yoğurdun Besin Değeri

İnsan diyetinde önemli bir yer tutan yoğurdun kimyasal bileşimi üretimde kullanılan çiğ

sütün bileşimine ve laktik asit fermantasyonu sırasında süt bileşenlerinde meydana gelen

gelişmelere bağlıdır. Yoğurt yapımı sırasında sütün bileşimini etkileyen faktörler yağ ve

kuru madde standardizasyonları ile ısıl işlemdir.

Kuru madde standardizasyonundan dolayı süt bileşenlerinin miktarı arttığından yoğurdun

beslenme açısından önemi bir kat daha artmaktadır. Uygulanan ısıl işlem sonunda bazı

vitaminlerin (C, B1, B6, B12 ve folik asit) miktarı azalmaktadır.

Laktik asit fermentasyonu esnasında süt bileşenlerinde görülen kimyasal değişmeler şöyle

sıralanabilir: laktoz içeriği azalmakta , oldukça fazla laktik asit oluşmakta, serbest peptit,

amino asit ve yağ asitleri miktarı artmakta, bazı vitaminlerde azalır ve artışlar meydana

gelmektedir. Yoğurdun kalori değeri, laktozun laktik aside dönüşmesine bağlı olarak %3-4

100

oranında azalmaktadır. Ancak laktoz intoleransı olan insanlar tarafından rahatlıkla

tüketilebilen bir ürün niteliğini kazanmaktadır.

İnsan sağlığı açısından yoğurdun yaraları şunlardır;

1. Besin değeri süte göre daha yüksektir.

2. Önemli bir protein, yağ, vitamin ve mineral madde kaynağıdır.

3. Fermentasyon sırasında laktozun bir kısmı hidrolize olduğu için sütü sindirmekte

güçlük çekenler tarafından (laktoz in tolerans) daha rahat tüketilmektedir.

4. Sindirimi daha kolay olduğu gibi sindirim sistemini düzenleyici etkiye de sahiptir.

5. Yoğurt bakterileri antigonestik etkilerinden dolayı intestinel patojen ve saprofit

organizmaların gelişimini inhibe etmektedir.

Kolestrolü düşürücü etkiye sahip olduğu belirtilmektedir.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:02 PM

7.1.3 Yoğurt Üretimi

7.1.3.1 Süt Alımı

Fabrikaya gelen sütler ilk olarak laboratuardaki kontrollerden geçer. Bu basamakta sütün

alkol yüzdesi ve peroksidaz enzimi aktivitesi araştırılmaktadır.Alkol için kabul edilebilir

sınır % 72 dir. Peroksidaz 70 oC de 2,5 saatte, 75 oC de 2,5 dakikada, 78 oC de 1,5 saniyede

inaktif hale geçmektedir. Bu nedenle işletmeye gelen sütlerin kaynamış olup olmadığını,

içine koruyucu amaçla H2O2 katılıp katılmadığını anlamak için sütte bu enzim aranır.

Peroksidaz enziminin H2O2 den oksijeni ayırıp p-fenildiamin gibi oksitlendiğinde renk

değiştiren maddelere oksijeni bağlama özelliği vardır.

H2O2 + p-fenildiamin + peroksidaz + H2O2 Mavi Renk

Bütün süt ve ürünlerinde olduğu gibi yoğurt üretimindede hammaddenin özellikleri kaliteyi

büyük ölçüde etkilemektedir. Bu nedenle yoğurda işlenecek çiğ sütün yoğurt üretimine

elverişli özelliklere sahip olması gerekmektedir. Yoğurt üretiminde süt seçimi teknik

açıdan ve yasal açıdan dikkat edilmesi gereken noktaları da beraberinde getirmektedir.

101

Teknik açıdan süt seçiminde dikkat edilmesi gereken hususları aşağıdaki gibi

sıralayabiliriz:

1. Yoğurtta işlenecek süt temiz olmalıdır. İçerisinde toz, toprak, gübre, sinek ve

benzeri maddeler bulunmamalıdır. Sütü bu kirli unsurlardan korumak, sağımı temiz

yapmak, bekleme veya taşıma sırasında kirlenmeyi önleyecek tedbirler almak

gerekir. Her ihtimale karşı süte karışabilen yabancı unsurlar da sütten süratle

ayrılmalıdır.

2. Yoğurda işlenecek süt taze olmalıdır, sütün yüksek derecelere ısıtılması nedeniyle

bu ısıya dayanabilmesi gerekmektedir. Süt yoğurda işlenirken mayalanmadan önce

yüksek derecelere kadar ısıtılır veya pişirilir. Yüksek derecelerde sütün kesilmeden

kalabilmesi için taze olması, yani asitliğinin gelişmiş bulunması gerekir. Asitliği

artmış sütler ısıtılınca hemen kesilir. Çeşitli sütler bu bakımdan farklılık gösterirler.

Tazeliğini kaybetmiş, asidi yükselmiş sütler pişirilemediği için dolayısıyla yoğurda

istenemezler.

3. Yoğurda işlenecek süt normal olmalıdır, kendisine has tat ve kokusu renk, kıvam,

görünüş olmalıdır. Laktasyon sonu ve ağız sütleri ile kötü tat ve kokuya sahip

sütlerden yoğurt yapılamaz.

4. Yoğurda işlenecek sütte süt hilesiz olmalıdır. Su, soda, nişasta katılmış yağı

alınmış sütlerden kaliteli yoğurt elde edilemez.

5. Yoğurda işlenecek sütte inhibitör madde bulunmamalıdır yani antibiyotikler, şap

aşısı, herbidis maddeler deterjan ve dezenfektanlar prazervatif maddeler. Bu

maddeler yoğurt oluşumunda görev alan mikroorganizmaların üremelerini

durdurarak veya yavaşlatarak yoğurdun kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir.

6. Yoğurda işlenecek sütlerde bakteri yükü 1 ml de hiç koli bulunmamalı 0,1 ml� de

maya ve küf bulunmamalıdır.

Yasal açıdan süt seçiminde de; Gıda Maddeleri Tüzüğü�ne bakılır. Gıda Maddeleri

Tüzüğü, yoğurtları, çeşitli nitelikleri göz önüne alarak, sınıflandırmış ve bu sınıfta

bulunması gereken minimal miktarların sınırlarını çizmiştir. Bu sebeple kazanç amacıyla

yoğurt işleyen tesisler, tüzüğün hükümlerini yerine getirmek ve hammaddelerini, piyasaya

arz edecekleri mamul maddenin durumuna göre seçmek ve standardize etmek

zorundadırlar. Gıda Maddeleri Tüzüğü yoğurtları önce hammaddenin elde edildiği

hayvanın türüne göre "İnek Yoğurdu", "Koyun Yoğurdu", "Manda Yoğurdu" ve "Keçi

Yoğurdu" diye 4 gruba ayırmış ve her ikisi eşit olarak karıştırılmak şartıyla en fazla iki ayrı

102

tür hayvanın sütlerinden de yoğurt yapılmasına izin vermiştir. Böyle karışık süt

kullanıldığında, yoğurdun etiketinde de bunun belirtilmesi, örneğin yarı yarıya inek ve

koyun sütünden işlenmişse "İnek � Koyun yoğurdu" şeklinde açıklama yapılması

gerekmektedir. Gıda Maddeleri Tüzüğü yoğurtları yağ derecelerine göre de "Tam yağlı

yoğurtlar", "Yarım yağlı yoğurtlar" diye iki sınıfa ayırmış ve yağsız sütten ancak "Torba

yoğurdu" olarak tanınan bir tip yoğurdun yapılmasına müsaade etmiştir.

Yoğurda işlenecek çiğ sütün yoğurt kalitesi üzerindeki etkisini şöyle sıralayabiliriz:

Sütün Yoğurdun Tadı ve Kokusu Üzerine Etkileri;

- Hijyenik olmayan koşullarda sağlanan temiz olmayan kaplarda taşınan sütlerin

kötü kokuları yoğurtta da hissedilebilir.

- Değişik kokulara sahip yemlerin kokuları süte geçtiğinde yoğurtta da bu yem

kokuları bulunabilir.

- Çeşitli hayvan hastalıklarında sütün bileşimi değiştiğinde özellikle mastitisli

sütlerden yapılan yoğurtlatrda tuzlu bir tat oluşur.

- Laktasyon başlangıcında ağız sütünde sütün bileşimi değiştiğinden dolayı acı

bir tat oluşabilir.

- Gecikmiş laktasyon sütlerinde aynı neden den dolayı yoğurtlarda tuzlu bir tat

oluşabilir.

- Yüksek bakteriyel içeriği olan sütlerden yapılan yoğurtlarda istenmeyen tat ve

kokular oluşur.

Sütün Yoğurdun Kıvam ve Viskozitesi Üzerine Etkisi;

- Erken laktasyon döneminde sütün kuru maddesi az olduğundan dolayı böyle

sütlerden yapılan yoğurtların yapısı zayıf olur.

- Laktasyonun sonunda ise süt yüksek kuru madde içeriğinden yoğurdun kıvamı

daha iyidir.

- Mastitisli antibiyotik ve prezarvetif maddeler içeren sütlerde yoğurdun kıvam

ve viskozitesini olumsuz yönde etkiler.

Sütün Yoğurttaki Asit Üretimine Etkisi;

- Sütün bileşimindeki değişmelerin asit üretimi üzerine etkileri vardır sütün

bileşimindeki değişmeler hayvanın berslnemesine bağlı olarak mastitis

103

olaylarında ve temizlik maddelerinin kalıntıları çiğ sütün depolama koşullarına

bağlı olarak oluşmaktadır.

Sütün Yoğurdun Mikrobiyolojik KaliteÜzerine Etkisi;

- Yüksek bakteriyel içeiğine bağlı olan sütlerden üretilen yoğutların yoğurtların

mikrobiiyolojek kalitesi düşük olur. Böyle yoğutlar dayanıksız olacağından

dolayı çabuk bozulurlar.

Sütteki Antibiyotik Kalıntılarının Yoğurt Üzerine Etkisi;

- Hayvanların tedavisi amacıyla sık sık yararlanılan *****ilin sitrettomisin gibi

antibiyotikler hayvanın sütüne geçerek süt asidi bakterilerinin faaliyetlerini

güçlendirtmekte ve hatta belli bir konsantırasyondan sonra inhibe atmekte

aktivitelerini tamamen durdurmaktadır. Dolayısı ile fermente süt ürünlerinde

yetersiz asit üretimine sebeb olarak düşük kaliteli hatta bozuk ürün elde

edilmesine yol açmakta ve sonuçta ekonomik açıdan önemli kayıplar meydana

gelmektedir.

- Antibiyotiğin çeşidine ve sütteki miktarına bağlı olarak bazen yoğurt üretimi

hiç gerçekleşmemektedir.

- Yoğurt bakterileri üzerinde en etkili antibiyotik *****ilindir. Yoğurt yapımı için

gerekli olan Lb.bulgariccus ve Str cocus termopilus bakterileri antibiyotiklere

karşı son derece duyarlıdırlar.

Ekonomik kayıplardan kurtulmak için :

1. Yoğurt üretiminde antibiyotiksiz süt kullanılmalıdır.

2. Yoğurt üretiminde *****ilin kalıntılarını inaktive edebilmek için süte *****ilinaz

ya da bunu üretebilen mikroccus sujları ilave edilmeli.

3. Isıya dayanıklı antibiyotiklerin yıkımlanmasını sağlayacak sıcaklık ve zaman

normları seçilmeli .

4. Starter kültür üretiminde antibiyotiklere dayalı kültür suları kullanılmalı .

Gülsel ŞEN 19-2008 02:03 PM

7.1.3.2 Klarifikasyon

Klarifikasyon süt işlemede ilk işlem basamağıdır. Ilk olarak kaba süzgeçlerden geçirilen

süt görünen kirlerden arındırılır. Daha sonra temizleme seperatörlerine gönderilir.

Klarifikasyon işleminin amacı : sütten lökositleri , hücre ve epitel parçalarını , kir

maddelerini uzaklaştırmaktır. Bu işlem , klarifikatör adı verilen santrifujlü temizleme

separatörlerinde ve standart süt separatörlerinde yapılır.

Türk Gıda Kodeksine göre tam yağlı yoğurtlarda süt yağı en az % 3, yarım yağlı

yoğurtlarda en az % 1.5 ve yağsız yoğurtlarda en fazla % 0.5 yağ bulunması

gerekmektedir. TSE buna ilave olarak ekstra kaliteli yoğurtlarda en az % 3.8 süt yağı

bulunmasını şart koşmaktadır.

7.1.3.3 Yağ Standardizasyonu

Fabrikada seperasyon işlemi ile yağ ayarlanır. Sütün yaklaşık % 3,5 olan yağ oranının

düşürülmesi için separasyon işlemi uygulanır. Yağ yönünden standardizasyon

gerçekleştirilirken önce çiğ sütteki yağ oranı belirlenir. Belirlenen bu değer yoğurtta

istenen yağ oranı ile karşılaştırılır. Öncelikle sütün yağı krema separatörlerinden

geçirilerek ayrılır ve çeşitli yöntemler kullanılarak yağ standardizasyonu gerçekleştirilir.

Bu yöntemler:

1. Süt Yağının Tanklarda Ayarlanması : bu standardizasyon aşağıdaki şekilde yapılabilir ;

- yağsız süte krema ilavesi

- yağsız süte yağlı süt ilavesi

- yağlı süte yağlı süt ilavesi

- yağlı süt ile yağsız sütün belirlenen miktarlarda karışımı

2. Süt Yağının Direk Standardizasyonu : yağsız süt ile kremanın kısmı olarak karışması

ve fazla kremanın ayrılması ile gerçekleştirilir. Buda iki şekilde yapılmaktadır:

- elle kontrol

- otomatik standardizasyon

105

Elle Kontrol :bu tip standardizasyon daha küçük küçük işletmelerde kullanılır. sütün yağ

oranının tam ayarlanması için önceden bir depolama tankı içinde yağsız süt yada krema

ilavesiyle yağ belirli bir değere getirilir.

Bu sistemde yağsız süt çıkış basıncı , kremanın ve sütün yağ içeriği ile yeniden eklenecek

kremanın akışı bilinmeli .

Otomatik Standardizasyon : bu standardizasyon sürekli olup büyük işletmeler için

uygundur. Iki yöntem kullanılmaktadır:milikotestler de her 20 sn de yağ içeriği sürekli

ölçülür ve süt içinde ihtiyaç duyulan yağı elde etmek için MTC (milikotestler kontrol )

kontrol edici yağ ve yüksek yağ araasındaki oranı düzenler.

Diğer sistem ise, kremanın yağsız süte ilavesi için akış kontrol ünüteleri ve süt içinde yağın

en iyi standardizasyonu için ayarlayıcı vanalar, kremada yağ içeriğinin sürekli ölçülmesi

için yoğunluk kontrollerini yapısında bulunduran bir sisitemdir.

7.1.3.4 Kurumaddenin Standardizasyonu

İstenilen kuru maddenin sağlanabilmesi için aşağıdaki işlemlere başvurulur.

1. Vakumda suyun azaltılması.

2. Mebran filtrasyon ile suyun azaltılması.

3. Süt tozu veya süt konsantıratı ilave edilmesi

4. Peynir suyu tozu ilavesi.

Vakumda suyun azaltılması : Buharlaştırma ile suyun azaltılması basınça altında

gerçekleştirilir. Bununla düşük buharlaştırma sıcaklığında sütün muamelesi ve düşük enerji

yüksk randıman sağlanmaktadır. Sütün koyulaştırılmasında yararlanılan tesislerin bölümü

ve çalışma sistemi gösterilmiştir. Yoğurda işlnecek sütün evaparasyonunda genellikle

%10-25 arasında suyun ayrılması sağlanır. Bu koyulaştırma işlemi yoğurdun kalitesi

açısında n iyi sonuç vermektedir eveparasyonla sütte oluşan değişiklikler şunlardır:

a. Sütteki kalsiyum kazeinat fosfat kompleksi etkilenmekte ve misillerin optimal

sitriktürü kazanmasıyla yoğurdun kıvamı artmakta ve tat iyileşmektedir.

106

b. Sütte kuru madde oranı artmaktadır. %10 luk evaparasyon %1-3 lük sütozu

ilavesine eşit etki yapmaktadır.

c. Sütün titrasyon asitliği artmaktadır.

Mebran filtrasyonu ile suyun azaltılması: Burada ya toplam mebran filtresiyle zengin

leştirilir, ya da yalnız süt proteini arttırılır. bu metodun avantajı süt bileşenleri denatüre

olmaz ve çok iyi bir randıman elde edilir.

Bu yöntemle yağsız süt ve peynir suyunun konsantrasyonu sağlanmaktadır. İşlem basınçlı

filtrasyon işlemidir. Seluloz asedattan yapılmış veya yüksek polimor ****ryalden oluşan

yarı geçirgen mebran kullanılır. Memranın özelliği belirli özellikteki molokülleri

geçirmesi ve diğerlerini tutmasıdır. Bu memranlar su moloküllerini geçirmekte, diğerlerini

tutmaktadır. Bu yöntemde düşük sıcaklıkla 30- 40 atu luk basınç uygulanmaktadır. Son

yıllarda bu işlemden yararlanarak yağsız süt %15 kuru maddeye kadar yoğunlaştırılarak

yoğurt imalatında veya diğer mamullerde kullanılmaktadır. Hiper filtrasyondan geçirilmiş

konsantratın bileşimi ; kuru madde %14,7 , protein %5,4, laktoz % 7,2 ve mineral

maddeler %1,1 dir. Bu konsantratın kuru madde oranını ayarlamak mümkündür.

Konsantrat krema ile standardize edilip, homojenize ve pastorize edilip soğutulur, kültür

katılarak inkübasyona bırakılır. Belirli bir süre sonun da soğuk depolara alınır.

7.1.3.5 Ultrafiltrasyon

Standardizasyonu yapılan süt kaba bir filtrasyondan geçirilmektedir. Buradaki amaç süte

kontamine olmuş gözle görülebilir yabancı maddelerin sütten uzaklaştırılmasıdır

Ultrafiltrasyon yeni bir yöntemdir, yağsız süt ve peynir altı suyunun protein oranını artıran,

konsantre haline getiren bir işlemdir. Burada basınçlı bir filtrasyon söz konusudur. Yarı

geçirgen bir mebrandan yaralanılır. Membranın yapıldığı madde seluloz asedat gibi yüksek

polimer maddelerdir. Ultrafiltrasyonla su, laktoz, mineral maddeler mebrandan geçmekte

ve proteinler, yağlar tutulmaktadır.

Düşük sıcaklıklarda 3-8 atü lük basınç uygulanmaktadır. Bu işlemle elde edilen

konsantratın bileşimi; kuru madde %12,6, protein %6,8, laktoz %4,9, mineral maddeler %

1 �dir. Ultrafiltrasyon ile protein oranı istene oranda ayarlanabilmektedir. Bundan sonra

gerekli işlemler yapılarak yoğurt elde edilmektedir.

107

7.1.3.6 Pastörizasyon

Filtrasyondan sonraki basamak olan pastörizasyon 80 oC de 30 saniye süreyle

gerçekleştirilmektedir. Pastörizasyondan sonra hemen süt hemen işlenmeyecekse

soğutularak depolanır. Aksi takdirde süt satın alındığı andaki niteliğini koruyamaz,

özellikle ekşiyerek kesilir veya sıcağa dayanamaz bir hal alır. Soğutulan sütlerin de uzun

zaman bekletilmesi doğru değildir. Böyle sütlerin de yavaş da olsa, bayatlayabileceğini

unutmamak, özellikle asitlik gelişmesini dikkatle izlemek gerekir.

7.1.3.7 Ön Isıtma

Separasyondan çıkan süt, ön ısıtma işlemine tabi tutulmaktadır. Buradaki amaç bir sonraki

basamak olan evoparasyonda, işlem sıcaklığından dolayı sütün yanarak evoparasyon

tankının kenarlarına yapışmasını önlemektir. Homojenizatörde yağ küreciklerinin tam

olarak parçalanabilmesi için ,süt yağının eriyebileceği ısının üzerinde bir sıcaklılk

derecesine ihtiyaç vardır. Bu nedenle sütün homojenize edilebilmesi için 60-70 C�ler

arasında bir ön ısıtmaya tabi tutulması gerekir.

Yeni alınan veya iyi şartlarda korunmuş süt yoğurda işlenirken önce ısıtılır. Yoğurt

teknolojisinde ısıtmanın başlıca 6önemli amacı vardır:

1. Sütün pastörizasyonunda esas olan patojen mikropların yok edilmesi,

2. Yoğurt mayasının çalışmasını kolaylaştırmak ve hızlandırmak , aynı zamanda maya ile

sağlanmaya çalışılan homojen bir tat ve aromayı elde edebilmek maksadıyla sütte

mevcut diğer mikroorganizmaları yok etmek veya azaltmak ,

3. Yoğurun dayanıklılığını arttırmak,

4. Yoğurt için lüzumlu kuru maddeyi sağlayabilmek üzere fazla suyu uçurup sütü

koyulaştırmak,

5. Isıtılması esasında sütte erimiş mevcut erimiş oksijeni uçurmak , yoğurt bakterileri

üzerindeki tok sik etkiyi hafifletmek ,

6. İnkübasyon için gerekli ısıyı önceden sağlamak ve mayaların derhal gelişmeye

başlamalarına fırsat vermek , amacıyla uygulanır.

108

7.1.3.8 Evoparasyon

Ön ısıtmayla 55-60 oC ye kadar ısıtılan süt evoparasyon süresince 90 oC ye kadar ısıtılır.

Evoparasyon ile sütün kuru madddesi % 8,5� dan % 13� e çıkarılır.

7.1.3.9 Homojenizasyon

Homojenizasyon ise 60 oC�de ve yaklaşık 200 bar (kg/cm3) basınç altında gerçekleştirilir.

Homojenizasyonun iki temel amacı vardır. Bunlar, süt içindeki yağ damlacıklarının

küçülerek sütün her tarafına eşit oranda dağılması ve kazein parçacıklarının büyümesidir.

Homojenizasyon ile oluşacak yoğurdun tat ve aromasının artması sağlanır. Ayrıca daha

yüksek viskoziteli bir yoğurt elde edilecek ve böylece yoğurdun su salması azalacaktır.,

Kaymaklı ve homojenize yoğurt üretiminde temel fark homojenizasyon basamağıdır.

Homojenizasyon ile yağ globüllerinin parçalanarak daha küçük parçalara ayrılması

sağlanarak sütün üzerinde toplanmaları önlenmiş olur. Ayrıca aglutinin denen, globulin

benzeri bir protein de parçalayarak yağ globüllerinin karşılıklı olarak birbirlerine

tutunmaları engellenmiş olur. Bu nedenle homojenizasyonla, sütlerde kremanın üstte

toplanmasını sağlayan kümeleşme olayı olmaz.

Homojenizasyonun yararları :

Homojenizasyon işlemi ile yağ globülleri çaplarının küçülmesi sonucu globüllerin dış

yüzey alanlarında büyük bir artış olur. Yüzey artışı yağ globüllerinin bir araya gelmesini

engellediği gibi ışığı yansıtma yeteneğinin artmasına neden olur. Bu durum sütte bazı

olumlu fiziksel değişmeler meydana getirir. bu değişmeler şu şekilde sıralanabilir:

a) Süt yağının üniforma dağılımı sağlanır. yağın üst yüzeye toplanması engellenmiş

olur.

b) Sütün viskozitesinde düzelme olur.

c) Sütün rengi biraz daha beyaz algılanır.

d) Yağ globülleri daha küçük parçalara bölündüğü için yüzeyde önemli ölçüde artış

olduğundan süt daha lezzetli algılanır.

e) Aynı nedenle süt yağı daha kolay sindirilir.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:03 PM

Bu değişiklerden en önemlisi sütün yüzeğinde bir kaymak tabakasının meydana

gelmemesidir. Bunun nedeni küçük parçalara bölünen yağ donelerinin bir araya

gelmelerinin zorlaşmasıdır. Çünkü sütte bulunan euglobulin, yağ globallerinin bir araya

toplanmasında rol almaktadır. Homojenizasyon işlemi sonunda euglobulinin bu özelliği

kaybolur. Daha doğrusu yağ globullerinin sayısı o kadar artmıştırki ortamda ki euglobulin

miktarı bunları bir araya toplamaya yetmez. Diğer taraftan homojenizasyon işlemi sonucu,

euglobulin belli ölçüde denature olur. Denaturasyonunun da kaymak bağlamayı önlediği

bilinmektedir. Nitekim 82 0C sıcaklıkta 10 dk ısıl işlem uygulanan sütlerde euglobulin

denature olması nedeniyle, kaymak bağlamanın zorlaştığı bilinmektedir. Süt yağının bu

şekilde dağılması sütün duysal özelliklerini olumlu yönde etkiler ve süt daha lezzetli olarak

algılanır.

Homojenizasyon işlemiyle sütün viskozitesinde de hafif bir artış görülür. Bunun nedeni

homojenizasyon sonucunda yağ yüreğinin artması sonucu, yağ globülleri daha fazla

protein adsorbe ederek, protein parçacıkları hareket kabiliyetlerini kaybetmekte ve sonuç

da viskozite de artış olmaktadır. Nitekim yağı alınmış sütler de homojenize edildiğinde

viskozitede bir artış olur. Viskozitenin artması sütüün kalitesini olumlu yönde etkiler.

Homojenizasyon sonun da sütün sarımsı beyaz rengi, daha beyaz algılanır. Bunun nedeni,

miktarı çok fazla artan süt yağı globüllerinin dispersif biçimde süt içinde yayılmalarıdır.

Normal olarak süt ısıtıldığı zaman : bünyedeki süt yağı, albumin, globulin ve trakalsiyum

fosfatın etkisiyle, sütün üst yüzeyinde süt yağının %20-%60 �lık bölümünü içeren ince bir

film tabakası oluşur. Bu tabaka pek çok tüketici tarafından , ama özellikle çocuklar

tarafından pek istenmez ve genellikle atılır. Geride kalan sütün tadı biraz yavanlaşır, oysa

sütün homojenize edilmesi durumunda söz konusu bu tabaka ya hiç meydana gelmez veya

çok zayıf olarak kendini gösterir böylece parçalanmış yağ globülleri süt içerisinde dağılmış

halde, sütün daha lezzetli algılanmasına naden olur bu durum homojenize süt için olumlu

bir sonuç olarak kabul edilir.

Homojenize sütün yağ taneciklerinin çapı, kadın sütünün çapına yakındır. Aynı şekilde

homojenize sütün pıhtılaşma özellikleri arasında büyük bir benzerlik vardır. Bu özellikleri

sonucu midede daha çabuk parçalanır ve mideyi kısa sürede terkeder. Bu nedenlerle

110

homojenize sütün sindirimi kolaydır. Ancak bu özellikler homojenize sütün fizyolojik

değerinde olumlu ve olumsuz herhangi bir deüişiklik meydana getirmez.

Bunların dışında sütün ozmotik basıncında azalma, yüzey geriliminde artma ve donma

noktasında çok az bir düşme görülür. Diğer taraftan homojenize sütlerde peynir mayası ile

pıhtılaşma süresinde bir kısalma meydana gelir. Pıhtı daha yumuşak olur ve parmaklar

arasında daha çabuk ufalanır. Bu durum peynir teknolojisinde bir avantaj olarak görülür.

Homojenizasyonun zararları :

Homojenizasyon işlemi sütün kimyasal yapısında bazı olumsuz değişikliklere neden olur.

Bu değişmeler şu şekilde sıralanabilir:

a) Lipolitik değişikliklere neden olan mikrobiyal lipaz, temas edeceği yüzey

arttığı için daha etkili olur.

b) Güneş ışığının etkisi daha fazla hissedilerek ransit, sabunumsu veya oksidasyon

tadı gibi tat bozuklukları meydana gelir.

c) Isıya karşı stabilitede azalma olur. Bu durum özellikle yüksek ısı uygulaması

gerektiren ürünlerde sorun yarattığından, bu gibi ürünlerde homojenizasyon

işlemi sterilizasyondan sonra yapılmalıdır. Aksi takdirde uzun depolama

sırasında şişe veya kutu diplerinde tortu oluşabilir.

7.1.3.10 Dolum ve İnkübasyon

Homojenizasyondan sonra dolum işlemi gerçekleştirilmektedir. Geleneksel hatlarda dolum

manuel olarak yapılırken, modern hatlarda dolum makine ile yapılmaktadır. Dolumdan

sonra kültür ilavesi yapılır. Daha sonra fermentasyon için gerekli ortamı sağlamak

amacıyla sütler 44 oC deki inkübasyon odalarına alınır. İnkübasyon odasındaki bekleme

süresi gramajlara gore farklılık göstermektedir. Bu süre 200-2500 gram arası ürünler için

2,5-3 saat iken 2500 ve üstü gramajlar için 4,5-5 saat kadardır.

111

Saf Kültürlerin İşletmelerde Çoğaltılması

İşletmeye gelen sıvı, standart Liyofilize ve dondurulmuşticari kültürlerin içerdikleri

mikroorganizma sayıları yetersiz olduğundan, ana kültür , ve işletme kültürü olarak

çoğaltılmaları gerekmektedir. Konsantre kültürlerde canlı mikroorganizma sayısı 1g da 100

milyarın üzerinde bulunduğundan bunlar doğrudan doğruya yoğurt yapılacak süte katılırlar

veya işletme kültürü olarak tek aşamada çoğaltılarak kullanılırlar.

Starter kültürün çoğaltım aşamaları:

Kültür üretiminde önerilen ortam, yağsız süt tozundan hazırlanmış %10 kuru maddeli

süttür. Eğer süt kullanılacaksa, kesinlikle antibiyotik , nötrleyici gibi yabancı maddeler

içermediğinden emin olunan , iyi kaliteli, taze,yağsız süt kullanılmalıdır. Starter kültür

hazırlanırken hijyenik koşullara çok dikkat edilmeli, kullanılan alet ve ekipmanlar steril

olmalı, tüm işlemler aseptik koşullar altında yapılmalıdır.

1. Aşama: Ana kültür hazırlanması:

İşletmeye getilen ticari kültürlerden önce ana kültür hazırlanır. Bunun için yağsız

süttozundan hazırlanan %10 kuru maddeli süt erlenmayere konarak otoklavda 115 C de 10

dk. Sterilize edilir. İnkibasyon sıcaklığına soğutulduktan sonra, aseptik koşullarda ticari

kültür poşeti erlenmayerin içine boşaltılır ve birkaç kez sallayarak kültürün süt içinde

erimesi sağlanır. Etüve konarak inkibasyona bırakılır. Yeterli asitliğe ulaştıktan sonra

hemen 4 C soğutulur.

2. Aşama : Ara kültür hazırlanması:

Ana kültürde olduğu gibi hazırlanıp inkübasyon sıcaklığına dek soğutulan süte %1-3

oranında ana kültür aşılanır. Etüvde inkübasyona bırakılır ve yeterli asitliğe ulaştıktan

sonra 4 C soğutulur.

3. Aşama : İşletme kültürü (bulk kültür) hazırlanması:

Aseptik kültür tankında yağsız süt tozundan hazırlanmış %10 kuru maddeli süt 90-95 C de

30 dk tutlarak pastorize edilir. Hızlı bir şekilde inkibasyon sıcaklığına soğutulduktan sonra

, %1-2 oranında ara kültürden aşılanır ve iyice karıştırılır. 2-3 saatlik inlibasyondan sonra

asitlii kontrol edilir. 4,2-4,3 PH değerine ulaştığında, pıhtı kırılıp karıştırılarak 4 C

112

soğutulur. Böylece yoğurt yapılacak süte maya olarak katılan işletme kültürü hazırlanmış

olur. İşletme kültürünün miktarı , üretilecek olan yoğurt miktarına göre belirlenir.

Yapılacak yoğurt miktarı 10 ton ise %2 oranında kültür ilave ediliyorsa 200 kg işletme

kültürü hazırlanır.

7.1.3.11 Soğutma

Yoğurtlar uygun PH değerine ulaştıktan sonra inkubasyona son vererek soğutma işlemleri

başlatılır. Soğutmanın amacı: bakteri yel gelişme ve enzim atik aktiviteyi hızlı bir şekilde

sınırlayarak yoğurtta asitlik artışı ve bu yüzden kaynaklanan problemleri önlemektedir.

Ayrıca soğutma ile ürünün sertleşip karakteristik strüktürünü kazanması ve sıcaklıkta daha

çabuk oluşan aroma maddelerinin yoğurt jelinde kalması sağlanmış olur.

Sıcaklığın aşamalı olarak azaltmak kazein misellerinin kasılma kuvvetinin en az seviyeye

indirilmesidir. bu şekilde soğutularak elde edilen yoğurtlarda pıhtı daha ince yapılı

olduğundan su salma daha az olmakta ve daha uzun süre dayanmaktadır. İdeal bir soğutma

4 aşamada gerçekleşmektedir:

1.AŞAMA: Şok bir soğutma uygulanarak yoğurdun sıcaklığı 42-45 0C de 38-35 0C

�e düşürülür. Yoğurtların bu sıcaklığa düşmesi, soğutmanın nasıl yapıldığına bağlı olarak

5-30 dk arasında bir sürede gerçekleşmektedir.

2. AŞAMA: aktif soğutma uygulanarak sıcaklık 38-35 0C de 20-18 0C�e düşürülür.

Kullanılan soğutma sistemine göre bu süre 40-90 dk arasında bir zaman almaktadır.

Burada uygulanan soğutma yoğurt bakterilerinin çoğalmasın önlemeye yöneliktir.

3.AŞAMA: yoğurtların sıcaklığı 20-18 0C den 12-10 0C �e düşürülür. Bura amac

mikroorganizmalarda laktik asit üretimlerini etkin bir şekilde yavaşlatmaktadır.

4.AŞAMA: yoğurtlar 12-10 0C den depolama sıcaklığı olan 5-10 0C �e düşürülür.

Bu süre 40-60 dk arasında değişir. Yoğurdun soğutulmasında zamanı çok değişkenlik

göstermesi işletmenin soğutma koşullarında kullanılan soğutma sistemine bağlıdır.

Soğutmada kullanılan kaynak, kaynağın hareketsiz yada sirkülâsyon halinde olması ve

sirkilayon hızı ve soğutulan yoğurdun kitle miktarı önem taşımaktadır. Yapılan

araştırmalar sonucu en etkin soğutmanın su ile sağlandığı ve ürünün sıcaklığının iki kat

113

için de 43 0C �den 3 0C �e düşürüldüğü saplanmaktadır. En yavaş soğutmada 3,5 0C olan

buz dolabı koşullarında olmakta ve ürün sıcaklığı 2 saatte 43 0C den ancak 17 0C ye

düşürülebilmektedir. Durgun hava koşullarında yoğurdun 5 0C civarında soğutulması ise

daha uzun sürede gerçekleştirilmektedir. bu soğutma şekli yoğurtta sonradan oluşan

asitliğin artmasından dolayı uygun bulunmamaktadır. Soğuk hava sirkilayonuyla yapılan

soğutma işlemleri daha uygundur. Fakat bu tür soğutmalar yoğurtların soğutmanın

soğutmanın yakınlığına ve uzaklığına göre sıcaklık ve PH değerinde farklılık

görülmektedir. Soğutma kaynağına uzak olan yoğurtlar geç soğumakta ve bu yüzdende

asitlikleri daha fazla artmaktadır. Hava hızı arttığından ve sirki losyon iyi bir şekilde

dizayn edildiğinde yoğurtlar arasındaki PH değerleri farkı azaltılabilmektedir. Ancak

standart kalitede ürün için alınan bu önlemler yeterli olmamaktadır. Son yıllarda

geliştirilen yeni soğutma işlemleri ile ürünlerin sıcaklık , PH ve kalite farklılıkları en az

düzeye indirilmiştir. Tekniğe uygun şekilde dizayn edilmiş yoğurt soğutma tünellerinde

çok kısa bir sürede 42 0C den 5 0C� e soğutma sağlanmaktadır. Soğutmada kullanıla hava

hızının yüksek oluşu hava sıcaklığının düşük oluşu ve soğutma bölümlerinin vantrotör

sayısının arttırılması sonucu yoğurt kapları arasındaki sıcaklık farkı 0,05 değerine

çekilerek minimuma indirilmiştir.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:04 PM

7.1.3.12 Soğuk Depolama

Soğutma işlemi tamamlandıktan sonra yoğurdun sertleşmesi, kıvam kazanması ve ayrıca

tat ve aroma dengelenmesi için en az 10-12 saat olgunlaştıktan sonra tüketime sunulması

gerekir. Ürünün tüketiciye ulaşıncaya dek yoğurtta meydana gelen biyokimyasal

reaksiyonları yavaşlatmak veya aza indirmek için son soğutma sıcaklığında depolanması

önerilmesi gerekmektedir. Kısa süreli depolamada 10-5 0C ler arasında yeterli olmaktadır.

Ürünün çok iyi kalitede olması arzu ediliyorsa 5-0 0C ler arasında önerilmektedir.

Yoğurtların uzun süre depolanması 1 0C tercih edilmektedir.

7.1.4 İyi Bir Yoğurdun Taşıması Gereken Özellikler

7.1.4.1 Görünüş ve kıvam

Çağımızın pazarlama anlayışına uygun olarak yoğurdun da diğer süt ürünlerinde olduğu

gibi, evvela herkesi tatmin edecek şekilde, niteliğini bozmayacak bozmayacak cazip

ambalajlarda ve iyi bir durumda tüketiciye sunulması gereklidir. İşlenişinde ne kadar

titizlik gösterilirse gösterilsin pis, sırsız, toprak kaplarda, paslı tenekelerde satılan yoğurtlar

kaliteli sayılamazlar. Hele yoğurdun üzerinde görülen delik deşik, yarık çatlaklar, özellikle

toz, toprak gibi yabancı maddeler, yoğurdun değerini düşürdükleri gibi, sağlık yönünden

de sakıncalıdır.

Kıvamda yoğurdun kalitesini yakınan etkileyen bir faktördür. Yoğurtlarda kıvam her ne

kadar yoğurdun çeşidiyle ilişkisi olan bir özellikse de, genellikle her çeşit yoğurt da bir

dereceye kadar aranır. Kıvamın düzgünlüğü ve özlülüğü her ne kadar yoğurdun kalitesi

hakkında bize kesin bir bilgi vermese de, kıvamdaki bozukluklar kötü bir işleme ve

taşımanın açık belirtileridir. Kıvamdaki bozukluk, gevşeklik özellikle yarık ve çatlaklar,

yoğurt için son derece mahzurlu sayılan �su salma� halini kolaylaştırması yönünden arzu

edilmez.

Bu sebeple yoğurt imalathaneleri veya onların ürünlerini kontrolle görevli labaratuvarlar

kıvam üzerinde titizlik göstermek ve çeşitli yollarla yoğurdun kıvamını öğrenmeye

çalışmaktadır. Yoğurdun kıvamını en basit olarak, yoğurda sokulan bir kaşığa karşı,

kitlenin gösterdiği dirençten anlaşılır. Hatta bu direnci ölçmek için özel aletler kullanıldığı

gibi, yoğurt kabına bırakılan bir bilyenin düşüş hızından veya ağzı genişçe bir pipete

çekilen belirli miktardaki yoğurdun pipetten boşalış süresinden de, yoğurdun kıvamını

ölçebilir. Düzgün görünüşlü bir yoğurtta kıvamla birlikte kitlenin de homojen olması

arzulanır. Kaymak bozukluğu gibi, kap dibindeki tortu veya yoğurt kitlesinin yapışkan ve

ip gibi uzar bir hal alması ve yahut gaz teşekkülü sonucunda görülen kabarcıklar yoğurdun

kalitesini düşürür. Ayrıca çeşitli sebeplerle ortaya çıkabilecek anormal renkler de iyi bir

yoğurt ta bulunmaması gereken hususlardır.

117

7.1.4.2 Tat ve koku

Yoğurdun kalitesini etkileyen en önemli nitelik şüphesiz onun tat ve kokusu yani

aromasıdır. Kıvam ve ambalajı ne kadar düzgün olursa olsun aroması bozuk bir yoğurt hiç

bir zaman makbul bir ürün sayılamaz. İyi bir yoğurt her şeyden önce hoş ve dengeli bir

aromaya sahip olmalıdır. Yoğurdun aromasını sağlayan etkenler hakkında henüz bilgimiz

yeterli değildir. Bu konuda araştırma yapanların çoğu yoğurdun aromaında fermantasyon

sonunda meydana gelen süt asidiyle, asit aldahit ve bazı buke maddelerin rolleri olduğunu

ve bu maddelerin sütün aromalı diğer unsurlarıyla birlikte karakteristik yoğurt aromasını

meydana getirdiklerini açıklamaktadırlar. Yoğurt ta aroma teşekkülü üzerinde inceleme

yapan Pette Lolkema tipik yoğurt aromasında özellikle aset aldehidin önemli bir rol

oynadığını belirtmekte , daha ziyade laktobaillein faaliyetleri sonucunda teşekkül eden ast

aldehidin su içerisinde %0.005 oranındaki çözeltisinin bile bariz yoğurt aroması verdiğini

yazmaktadır.

Yoğurdun kendisine özgü karakteristik aromasının hissedilebilmesi için asitliğinin fazla

gelişmemiş olması gerekir. Özellikle inkübasyon ısısının yüksekliği sebebiyle

laktobasillerin daha aktif olması, inkubasyon süresinin uzaması veya bayatlama sonucunda

ortaya çıkan fazla asitlik dolayısıyla ekşilik gerçek hoş yoğurt aromasını maskaleyarek

onu değersiz ekşi bir hale sokar. Ekşilik yönünden istekler, şahıstan şahısa hatta

memleketler arasında bile farklılık gösterir. Genellikle yoğurdun beşiği Türk ülkeleriyle,

onu etkisi altında kalmış memleketlerde ekşiliğin bariz yoğurtlarla ilgi gördüğü halde batı

memleketlerinin çoğunda ekşilikten kaçınılmakta, normal asitlikteki yoğurtların bile

ekşiliğini azaltmak için bazı çarelere başvurulmaktadır. Bu çarelerin çoğunda inkibasyonu

eken kesme yoğurdu soğukta saklama, şeker veya meyve özleri katma önemle yer

almaktadır.

Asitliğin yoğurtta, normalden aşağı olamaması da gerekmektedir. Asidi çok düşük

yoğurtlar, inkübasyonda olumlu şartlarda yürütülmemişse diğer bir aroma kusuru olan

�yavanlık� a sebep olabilir.

İşleme tekniğindeki aksaklıklar yoğurtta hoş olmayan bazı tat ve kokularında belirmesine

amil olabilir. Bunların en önemlileri: yanık isli tat ve koku, pis kokular, sabunumsu veya

****limsi tatlardır. İyi bir yoğurtta bu anormal bozuklukların bulunmaması gerekmektedir.

118

7.1.4.3 Dayanıklılık

İyi bir yoğurdun dayanıklı olmalı, yani niteliğini bir süre koruyabilmesi lazımdır. Yoğurt

yapıldığı anda tüketilmez birkaç saat hatta işlendiği akşam bekletilir. Soğukta muhafaza

edildiği taktirde bu bekletmenin kıvam ve tat üzerinde olumlu etkisi vardır. Yoğurdun

dayanıklı olmasında bir çok faktörler, özellikle hammadde ile yoğurt mayasının durumu

inkübasyon ambalaj ve muhafaza etkilidir. Yoğurdun hava ilişkisini kesen kapalı

ambalajlar, küf teşekkülünü ve su kaybını önlemekte, yoğurdun dayanma süresini

artırmaktadırlar. Normal yoğurtların dayanma süresi sınırlıdır. Muhafaza şekline yakınan

ilişkisi lan bu süreyi ir miktar arttırmak mümkünse de uzun bir süre yoğurdu işlendiği

andaki nitelikleri ile korumak mümkün değildir. Bir müddet sonra yoğurtta ekşime,

kirlenme acıma ve bünye bozuklukları görülebilir. Onun için normal yoğurtların belirli bir

süre içerisinde tüketilmesi zorunludur. Daha dayanıklı yoğurt yapmak için , normal yoğurt

işlemesi dışında, bazı çalışmalar yapmak bu arada fermantasyonu geliştiren etkenleri

ortadan kaldırmak, yani yoğurdun ikinci bir işleme tabi tutarak tuzlamak veya pastörize

etmek ve ambalaj durumları elverişli olmayanların da yüreğine zeytin yağı parafin ve sade

yağ gibi, tecrit edici maddelerle kaplayıp hava ile ilişkisini kesmek gereklidir.

7.1.4.4 Hijyenik kalite

Yoğurtta diğer süt ürünleri gibi her türlü zararı özellikle patojen organizma karşı hassa bir

süt ürünüdür. Her ne kadar yoğurttaki asitlik ve ileride göreceğimiz antibiyotik aktiflik

onda bulunması gereken muhtemel bazı patojen organizma ortadan kaldırabiliyorsa da

yoğurdun bu niteliğini mübalağalandırmak hele bazılarında işittiğimiz gibi �yoğurtta

mikrop barınmaz� şeklindeki bir yargıya varmak doğru değildir. Yapılan incelemeler

verem gibi bazı tehlikeli hastalık etkenlerine yoğurtta uzun müddet kalabildiğini ve

dolayısıyla sağlığımız için tehlikeli sonuçlar doğurabileceğimizi göstermektedir. Bu

sebeple kaliteli bir yoğurdun düzgün görünüş kıvam, üstün aroma ve dayanıklılığı yanında

zararlı ve patojen organizmadan arındırılmış olması şarttır. Bunu sağlamak içinde sütün

ısıtılmasına mayanın safiyetine dikkat etmek, yoğurdun işlenmesinde görevli personeli

yakınen kontrol altında tutmak, bulaşmayı önleyecek her türlü tedbirleri almak gereklidir.

119

7.1.5 Yoğurt Çeşitleri

Diğer süt ürünlerinde olduğu gibi yoğurdun da bir çok çeşitleri vardır. İşleme teknikleri

çeşitli nitelikleri oldukça farklı olan bu yoğurtların başlıcaları: adi yoğurt, aromalı yoğurt,

silivri tipi yoğurt, dayanıklı yoğurt, reform yoğurt ve bio yoğurttur.

Adi yoğurt

Ülkemizde hatta diğer ülkelerde de en fazla işlenen yoğurt çeşidi adi yoğurtturdur. Adi

yoğurt, normal olarak işlenen, aroma maddeleri katılmayan, yoğurt bakterileri faaliyetleri

sonucunda gelişen tabbi tat koku kıvamda tüketiciye sunulan ve hammade yoğurtlaştıktan

sonra ayrıca bir işleme tabi olmayan, yoğurtlardır. Şimdiye kadar yoğurt yapılışı ve özelliği

bölümünde hep bu tip yoğurtların işlenişi ve nitelikleri üzerinde ayrıntılı olarak

durulduğundan, burada adi yoğurtların yapılış ve özelliklerine fazla değinilmeyecek ancak

Türkiye�deki durumuyla ilgili çok kısa bir açıklamayla yetinilecektir. Adi yoğurt

Türkiye�nin her yerinde işlenir. Özellikle büyük şehirlerimizde en fazla aranan ve tüketilen

bu çeşit yoğurtlardır. Büyük şehirlerimizde daha çok cam ve sırlı toprak kaplarda,

çanaklarda pazarlandığından, bazen �Çanak Yoğurdu �da denilmektedir. Şehirlerde sayıları

bir hayli fazla fakat kapasiteleri sınırlı basit tesislerde işlenen bu tip yoğurtlar, çeşitli

imalathanelerde bazı farklılıklar göstermekle beraber, genellikle şöyle işlenmektedir:

tazelik, kurumadde yağ yönünden basit bir muayeneye tabi olan ve gerekirse standardize

edilen hammadde bez süzgeçlerde süzüldükten sonra, büyük kaznlara alınır. Burada iyice

karıştırılarak 1-2 saat pişirildikten sonra çoğunlukla 200, 400 gramlık çanaklara

köpürtülerek boşaltılır. 45 C soğuyunca, yarı yarıya sulandırılmış taze yoğurttan hazırlanan

maya ile, aşılanır. Sonra çoğunlukla mangal kömürü, hava gazı ve elektirikle ısıtılan

dolaplarda 3 saat kadar tutularak yoğurtlaştırılır. Daha sonra soğutulur. Ağzı kapatılır,

etiketlenir ve pazarlanır. Köy şartlarında çok daha basit işlenir. Ekseriyetle yoğurda

işlenecek sütlerin yağı çekilir. Pişirmeye de gereği kadar önem verilmez. Bazen çalı, çırpı

veya tezek yakılarak ısıtılan süt mayalanır. Kaplar üzerine kalın örtülerek veya saman

içerisine gömülerek inkübasyon ısısı sabit tutulur. Yoğurtların üzeri iyi örtülmez.

Çoğunlukla kabın üzerine örtülen bir bezle yetinilir. Böyle ilkel şekilde işlenen yoğurtlar

çoğunlukla kalitesizdir. Kaymak tabakasıda kirlendiğinden, yoğurdun en değerli kısmı

sıyrılarak atılır. İşlenişdeki yetersizlikler dolayısiyle yapı gevşek ve bozuktur. Su salm sık

sık görülür. Köylerde işlenen bu tip yoğurtlar, daha çok kasaba veya küçük şehir

sakinlerinin ihtiyaçlarını karşılamaktadır.

120

Aromalı yoğurt

Avrupa ülkelerinde,özellikle yoğurdun doğal ve ekşi aromasından hoşlanmayan ülkelerde,

aromalı yoğurtlar da işlenmeyebaşlamıştır. Gün geçtikçe daa çok ilgi gören aromalı

yoğurtları işlenmeye başlanmıştır. Gün geçtikçe daha çok ilgi gören aromalı yoğurtları iki

gurupta incelemek yerinde olur .

a)meyveli yoğurt

b)şekerli yoğurtlar

Meyveli yoğurtlar

Çok az bir geçmişi olmasına rağmen bir hayli işlenen ve toplum tarafından aranan meyveli

yoğurtlar önce isviçrede yapılmıştır.adı geçen ülkede meyveli yoğurt bugün şöyle

işlenmektedir niteliği yoğurt işlemeye elverişli süt oldukça yüksek derecede 90 C de 5 dk

ısıtılır 45 C ye kadar sogutulur. L. Bulcaricus ve str. Termophilus külüyle mayalanır.

Mayalanan süt özel kapta çift cidarlı 40 C inkübasyona terk edilir . inkübasyon ısısı ılık su

ile sabit tutulur. Asitlik %0.79 yükselince %10 meyve % 10 şeker eklenip otomotik bir

karıştırıcı ile iyice karıştırılır. Karışmaya başlayan meyvalı yoğurt içerisine iyice dağılıp

kitle kremamsı hoomojen bir hal alıncaya kadar devam edilir. Sonra dondurma

makinalarına gönderilerek yğurda zarar vermeyen plastik karton kaplara doldurulur..

agızları aliminyum varakla kapatılır ve soguk depoya gönderilir. Bugün isviçrede meyvalı

yoğurt imalinde en çok ananas,ahududu,yaban mersini, siyah kuş üzümü ve turuncgil

meyvalrından yararlanılır. Meyveli yğurtların önem kazandığı bir diğer memlekette

avusturyadır. Birkaç sene önce yapılmaya başlayan meyveli yoğurtların avusturyada

işlenişi şöyledir protein miktarı %3.8 , yağıda 3 ayarlanan süt 90-95 C 10-20 dk ısıtılır.55-

60 C 200 atmosferlik basınç altında homojenize edilir. 41-42 C % 2-3 oranında

L.bacillus str.thermophilus kültürüyle mayalanıp 2.5-3 saat inkübasyona tekedilir. Süt

yoğurtlaşıp asitlik %0.77 ye yükselince %10-20 oranında daha öceden hazırlanmış,

özellikle yoğurda zarar verebilecek maya ve küflerin imha etmek için 80-85 C 15-20

dakika ısıtılmış meyve ve şeker karışımından katılır. Homojen bir kitle alana kadar

dikkatle karıştırılır. Az ve yetersiz karıştırılırsa yoğurtta homojen bir kitle görülmez.

Gereğinden fazla karıştırmak da kıvamı zayıflatmakta, su salmaya sebeb olbilmektedir.

121

Karıştırma işi bittikten sonra meyveli yoğurtlar doldurma makinalarına gönderilir. Özel

kaplarına doldurulur, ağızları sıkıca kapatılır ve soğuk depoya gönderilir.

Bugün Çekoslovakya�da da meyveli yoğurtlar üzerindev durulmakta, işlenmeleriyle ilgili

geniş çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalara dayanarak meyveli yoğurt yapımında daha

ziyade iki metod öğütlenmektedir: Birinci Çek metoduna göre; meyveli yoğurtlar şöyle

işlenir: Önce hammade kurumadde yönünden standardize edilir. Sonra pastörize edilip 47-

48 C soğutulur. %3 yoğurt kültürü katılır.20-60 dakika beklenir.sonra meyve şırası katılır,

karıştırılır. Doldurma makinalarında özel kaplarına doldurulur. Ağızları kapatılır.

Doldurma sırasında veya daha sonra yoğurtlar yavaş yavaş 20-22 C soğutulur. Böyla

işleme ve soğutmanın yoğurdun kalitesini düzelttiği, su salmayı azalttığı da anlaşılmıştır.

Üzerinde durulan diğer çekoslovak metodunda da meyveli yoğurt şu şekilde yapılır:

Hammadde yukarıda belirtilen şekilde hazırlanır. Meyve özü veya reçeli pıhtılaşmadan

önce süte katılır. Katılan meyve özü miktarı %30 kadardır. Sonra %1-5 oranında yoğurt

mayasıyla veya daha iyisi (yoğurt+bioghurt) kültürüyle aşılanır. 42-45 C inkübasyona

terkedilerek yoğurtlaştırılır.

Almanya�da da yukarıda belirtilen metodlarla meyveli yoğurt yapılmakta, aroma olarak

daha çok çilek şurubundan yararlanılmaktadır. Jatılan çilek şurubu miktarı %9, maya

miktarı da %2 oranındadır. İnkübasyon 44-45 C yürütülmekte, iki saatlik yoğurtlaşma

devresinden sonra yoğurtlar soğuk odalara alınmaktadır.

Meyveli yoğurt Avrupadan Amerikaya da sıçramıştır. Birleşik Amerika Devletlerinde

meyveli yoğurt işlenirken süt önce kynama derecesine yakın, 96 C kadar ısıtılmakta, ayrıca

süt suyunun bir kısmı buharlaştırılarak sütün kurumadde oranı da %20 ye

yükseltilmektedir. Sonra koyulaştırılmış süt 38C soğutulmaktave bu ısıda bir miktar şeker,

biraz da L.bulgaricus kültürü konulmaktadır. Daha sonra şeker şerbetinde pişirilmiş meyve

parçacıkları eklenmekte ve nihayet 35-37 C iki saatlik inkübasyon sonucunda oldukça katı

kıvamda meyveli yoğurt elde edilmektedir.

Bugün İsveç�de de çeşitli meyveli aromalı yoğurtlar işlenmektedir. En fazla aranan

meyveli yoğurt çilekli olanlarıdır.

Gülsel ŞEN 19-2008 02:05 PM

Son yıllarda İngiltere�de de önemli miktarda meyveli yoğurt işlenmektedir. İngiltere�de

aroma maddesi olarak daha çok tabii meyve tozları kullanlmaktadır. bu tozlar hamur

şekline sokulup pastörizasyon ve homojenizasyondan öncesüte eklenmekte, sonra yukarıda

açıklanan yollar izlenerek meyveli yoğurtlar yapılmaktadır. Ayrıca birçok memleketlerde

yukarıda adı geçen meyveli yoğurtlar yanında kayısılı, vanilyalı, erikli ve elmalı yoğurtlar

da işlenmektedir.

Şekerli yoğurtlar

Yoğurdun ekşimsi aromasını gizleyebilmek amacıyla bazen yalnız şekerden

yararlanılmaktadır. �Şekerli yoğurt� olarak adlandırılan bu tip yoğurtlar, adi yoğurt gibi

işlenilir. Genellikle homojenizasyondan önce %2 oranında yağsız süttozu, %3-4 kadar da

şeker eklenir. Özellikle ekşiliğin iyice maskelenmesi arzulanan yoğurtlarda şeker %7.5 a

kadar yükseltilebilir. Bazı ülkelerde bu arada İtalya�da normal yoğurtlar da çok kere pudra

şekeri katılarak tüketilir. Lokantalarda yoğurt servisi şekerli yapılır. Şekerli yoğurtlar

meyveli yoğurtlar kadar, ilgi görmemektedir.

Günümüzde yoğurtlar bazan değişik şekillerde, bu arada doğranmış meyveye kızartılmış

veya haşlanmış tahıl veya patetese garnitür olarak koyarak veya dondurma, krema ekleyip

çalkalıyarak; veyahut bal, karamelize şeker ve renkli meyve şurşplarıyla dekore ederek de

tüketiciye sunulmaktadır.

Silivri tipi yoğurt

Silivri yoğurdu Türkiye�ye özgü bir yoğurt çeşididir. Yaklaşk olarak 85 yıl önce Silivri�de

işlendiğinden bu kasbamzın adını almıştır. Daha çok büyük şehirlerimizde tüketildiğinden,

çğunlukla kalabalık illerimiz ve çevrelerinde, bu arada İstanbul, Balıkesir, İzmir illerimizle

yakınlarında işlenir. Çok kere büyük 5 kiloluk yassı teneke kaplarda veya bazen denildiği

gibi karavanalarda satılan Silivri yoğurdu, adi yoğurttan renk ve kıvamca daha koyudur.

Üzerinde pürüzlü kalın bir kaymak tabakası vardır.işlenişi genellikle adi yoğurda benzer.

Daha koyu kıvamlı bir yoğurt çeşidi olması dolayısiyle hammadde olarak daha ziyade

kurumaddece zengin sütlerden, özellikle koyun sütlerinden yaralanılır. Pişirmeye normal

yoğurtlardan daha çok önem verilir.ayrıca mayalanmadan önce, bu çeşit yoğurtlar için

karakteristik olan kalın ve dayanıklı kaymak tabakasının meydana gelebilmesi için

123

�Kaymak pişirme� olarak adlandırılan ikinci bir pişirme uygulanır. Bölgeler arasında

bazen farklar görülmekle beraber genellikle silivri yoğurtları şöyle işlenir: gerekli

muayeneden geçen, özellikle kurumaddece zenginliği ve pişirmeye dayanıklılığı anlaşılan

taze koyun sütleri süzülerek pişirme kazanlarına alınır. Burada tercihen gürgen ve

kocayemiş odunlarından yararlanılarak pişirilir. Pişirme anında sütün özel tahta sopalarla

veya bazen denildiği gibi palalarla sürekli olarak kuvvetle karıştırılması, sütün dip tutup

yanmasına engel olunması gerekmektedir. İyice pişen ve arzulanan kıvamı alan süt bahçe

kovalarıyla, özel ızgaralar üzerine sıralanmış karavanalara, yüksekten köpürterek boşaltılır.

Izgaraların ve dolayısiyle yoğurt kaplarının altlarına iyice yanmış ateş serilerek 30-40

dakika kadar kaymak pişirilir. Karavanalar gözden geçirilir. Noksan olanlar tamamlanır.

Sonra ateş çekilir, pencereler açılır,kapların soğuması sağlanır. Süt 45 C ye soğuyunca,

pencereler kapatılır, bir enjektörle kaymak tabakasına zarar vermeden 2-3 kenarından

mayalanır. Maya olarak, iyi kaliteli taze sulandırılmış yoğurttan yararlanılır. Çoğunlukla 5

kg lık karavanaya 10-15 cm3 maya yetmektedir. Mayalandıktan sonra karavanaların

üzerine çıtalar dizilir, onun üzerine de önce amerikan bezi daha sonra çuvllar örtülerek

inkübasyon ısısı sabit tutulmaya çalışılır. Bazen yalnız çuvalların da örtüldüğü de görülür.

Böyle hallerde geniş bir yüzey gösteren yoğurdun en değerli kısmı kaymağı tozlanır,

tüketici de bunları çok kere atar.

Yoğurtlaşma süre 3-4 saat sürer. Bu esnada örtüler aralanarak yoğurtlaşma konrol

edilir.Yoğurtlaşan karavanaların üzerleri açılır. İyice soğutulur. Sonra ambalajlanarak

pazarlanır İyi işlenmiş Silivri yoğurtlarının en önemli sorunu geniş bir yüzey gösteren

kaymağın kolayca pislenmesi ve dolayısiyle isref edilmesidir. Kaymağın kirlenmesin

önleyecek tedbirlerin alınması, özellikle işleme ve satış anında karavanaların ağızlarının

kapalı tutulması gereklidir.

Dayanıklı yoğurt

Normal bir yoğurdun dayanma süresi sınırlıdır. Soğukta bile saklansa, bir kaç gün içinde niteliği

bozulur, yenilemiyecek bir hal alır. Bu durumu dikkat nazara alan toplumlar, özelikle Türk toplumu,

uzun süredir, aylar hatta yıllarca niteliği bozulmayan yoğurt çeşitleri aramış ve çok sınırlı imkân ve

teknikle bu arzusunda da başarı sağlamıştır. Bugün memleketimizin bir çok yerlerinde, özellikle köy

ve kasabalarında batı memleketlerinde fazla bilnmeyen dayanıklı yoğurtlar süt üretiminin kt veya

ulaştırmanın çok güç olduğu kış aylarında toplumun başlıca protein kaynaklarından birisi

124

olmaktadır.Geçmişte de dayanıklı yoğurtların, özellikle kurut gibi kitleleride çok küçültülmüş,

topraklaştırılmış yani süt tozu halini almış besin değeri çok üstün özünün üç kıtada at oynatan Türk

askerinin hareket serbestisinde önemli rolü olmuştur. Bugün hala toplumumuzun beslenmende önemli

yeri olan dayanıklı yoğurtları şöylece sıralamak mümkündür: torba yoğurduıpasterize yoğurt, kış

yoğurdu ve kurut.

Torba yoğurdu

Torba yoğurdu yurdumuzun her yerinde, özellikle köy ve kasabalarda işlenen dayanıklı bir yoğurt

çeşidir. Daha ziyade yağsız süt veya yayıklanan yoğurttan arta kalan ayrandan işlenir. Böylece

sütçülük artıklarıda değerlendirilmiş olur. İşlenişi basittir. Yağsız sütten işlenecekse hammadde önce

yoğurda işlenir. Yoğurtta bez torbalara doldurulup asılır. Askıda iken suyunun önemli kısmı

süzülür.Suda çözünen şeker, mineral madde ve vitaminlerin önemli bir kısmı küçülür, kurumadde

oranı artar. Böylece yoğurt daha dayanıklı taşırtması kolay bir hal alır. Ayrandan işlenecekse aynı

işlemler yapılır.Ancak ayran sulandırılmış yoğurt olduğundanbunun tekrar yoğurtlaştırılmasına lüzum

yoktur. Ayran doğrudan doğruya torbalara alınarak suyu azaltılır. Torba yoğurdu daha ziyade mahalli

pazarlarda satılır. Yağlısını alamayan fakir halkın aradığı bir yoğurt çeşididir. Yağsızlığı onun

dayanıllılığın dada da artırır. Acılaşmasını önler. Torba yoğurdu doğrudan doğruya yenildiği gibi, hem

yoğurt mayası, hem de kurut imalinde kullanılır. Bazen Tuz karıştırılıp olgunlaştırılmak suretiyle

yoğurtla peynir arasnda bir süt ürünü olan �Çökelek� de yapılır.

Pastörize yoğurt

Pastörize yoğurt yogurdun ikinci bir defa ısıtmaya tabi tutulması, yani daha yerinde bir deyimle

pastörizasyonu sonucunda elde edilen dayanıklı bir yoğurttur.bilindiği gibi yoğurtta, hele

soğutulmayanlarda, bakteri faaliyeti devam eder.Sogutmanında da etkisi sınırlıdır.Bakteri faaliyeti

kısıtlarsa da tamamca önleyemeyiz.bu sebeple daha dayanıklı yoğurt yapmak için bakteriler. Üzerinde

çok daha etkili olan sıcaklıktan yararlanılmış ve yoğurt pastörize sıcaklıgında tutularak, bakteri

faaliyetine son verilmiştir.pastörize yoğurtlar üzerinde deneme yapan adam. R.C1. teneke kutularda 85

C derecede 10 dakika tutularak pastörize edilen yoğurtların 2 yıl sonra bile oldukça iyi durumda

olduğunu, açıklamıştır.bu arada ısıtmanın yogurdun dayanıklılığını artırsa da fiziksel yapısını, özellikle

kıvamını bozdugunu da belirtilen yerinde olur.

Kış yoğurdu (pişmiş yoğurt)

Türkiye�de henüz pastörize yoğurt işlenmez. Bunun yerine yoğurt pişirilerek, daha yüksek bir

sıcaklıkta tutularak fermantasyon etkenleri ortadan kaldırılır.böylece pişmiş yoğurt veya çok kere

denıldıgı gibi �kış yoğurdu� yapılır. Kış yogurdu daha ziyade akdeniz, ortada doğu

bölgelerinde,özellikle hatay , sivas illerinde sütün bol oldugu mevsımlerde basit ve ilkel usullerde daha

çok evlerde işlenir. Sütün kıt oldugu mevsimlerde ,bilhassa kışın tüketilir. Ayrıca kıs yogurdu toz

kırmızı bıber ve zeytın yagıda eklenenip ekmek üzerine sürerek kahvaltıda sürülerek kahvaltıda da

yinir kıs yogurdunun standart bir işleme şekli yoktur. Çesıtlı bçlgelerde,hata bir bölgenin çesıtlı

kısımlarınada olduk ca degısık ısleme sekıllerını rastlanırsada hepsinin amacı tek noktada bırlesır yanı

kendı halıne bırakıldıgında bır kac gün dayanmayan yogurdu, bır kac ay kıs ve hata baharda ,taze

yoğurt cıkana kadar dayandırmaktır.bunuda yogurdu 2. Kez işleyerek, bu arada bozulmasını

kolaylastıran suyunu azltarak fermentasyon etkenlerini pişirerek ve tuz katarak ortadan kaldırarak ve

ayrıca bozulmamada da önemlı bır faktör olan cevre özelıklede hava ile ilişkisini keserekte

saglamaktadırlar.

Reform yoğurt

Optimum ısısı vücut sıcaklıgında olan lactobacillus acidophilus kültürüyle hazırlanan yogurlara reform

yogur denir.bilindigi gibi yoğurt bakterilerini yani Str. Thermophilus, L. Bulgaricus�un optimum ısıları

vücut sıcaklıgının biraz üzerindedir. Bu bakımdan yogur bakterikeri, Y.Y basında Metehnikoff�un

iddea ettigi gibi bagırsaklarda yerlesememektedir. Yogurdu bagırsakta falıyet gösteren bır organızma

işleme isteği reform yogurdun dogmasına sebep olmustur. Aroma yönünden fakır olan reform yoğurt

bu gün daha ziyade sıhhi amacla işlenir ve ilac gibi recetey ile satılır. İşleme teknigi normal yogurdu

andırır. Ancak inkübasyon ısısı bu tip yoğurtta 37 C dir.maya olarakta yukarıda belırtıldıgı gıbı

L.acidophilus yararlanılır. L.acidophilus sütte yoğurt bakterileri kadar aktif degıldır. Cok yavas asıt

yaparlar bu sebeple daha fazla maya , yaklasık olarak %5-10 kadar , k****k gerekır. Ayrıca

ınkübasyon süresi de normal yogurda göre 4-5 kat daha uzun yanı 12-14 saat kadar sürer.

L.acidophilus�un süttekı falıyetı ve asıt yapma gücü zayıf oldugundan dıkatlı calısması , bulaşıklığa

fırsat verılmemesı zorunludur.

126

Kurut

Kurut daha çok köy ve kasabalarda işlenen çok dayanıklı bir yoğurt çeşitidir. Çoğunlukla yağsız sütten

yapılır. Yağsız süt yoğurda işlenir. İyice süzülür, suyu azaltılır. Bir miktar tuz katılarak 20 gramlık

parçalar halinde, temiz bezlere yayılıp 1-2 hafta içinde kurutulur. Genel olarak 16 kilogram yağsız

yoğurttan 1 kilogram kurut yapılır.

Bioghurt

Adi yoğurtla reform yoğurt arasında bır yoğurt ceşitidir. Maya olarak simbiyos halinde falıyet

gösteren Str. Lactis vardır. L.acidophilus kültüründen yararlanır. Mayaya Str. Lactis eklenmesi onun

aktivitesini arttırmıstır. Bioghurt yapmak için iyice temızlenen taze süt 85 C dereceye kadar.40 C

dereceye kadar sogutulduktan sonra %55 oranında (Str.Lactis+L.acidophilus)kültürüyle aşılanır.iyiyce

karıstırıldıktan sonra 40 C derecelik bir dolapta inkübasyona terkedilir. 1,5-2 saatlik inkibasyondan

sonra süt pıhtılasır. Pıhtılasan kitle 15 C sogutulur. Biraz sogukta bırakıldıktan sonra pazarlanır.

Biogyoğurtta asitlik yaklasık olarak süt asidi cinsinden % 0,8-0,9 kadardır.

127

7.2 KEFİR

Kefir, Kuzey Kafkasya orjinli fermente süt ürünüdür. İnek, koyun ve keçi sütünden

serinlemek amacıyla yapılan bu ürünün tarihçesi hakkında çok fazla bilgi yoktur. Wiese

(1986) kefir kelimesinin türkçe �keyif veren,coşturan,mest eden� �kef� sözcüğünden

türediğini bildirmiştir. Fakat türkçede bu anlamada �kef� sözcüğü mevcut değildir. Bunun

�keyf� olması muhtemeldir. Klupsch (1984) bu kelimenin Kafkasya orjinli �en iyi yapıldı�

anlamına gelen �keyf� kelimesinden türediğini bildirmiştir. Kefir�in Kafkasya�da Elburus

dağları eteklerinde yapıldığı ve yapımının gizli tutulduğu; Rusya�da yayınlanan �kefir�

kitabının 1884 yılında Almanca�ya çevrilmesi ile Avrupa�da tanınıdığını açıklamıştır. (

Klupsch,1984)

Kefir Kafkasya�da kefir danesi ile yapılmıştır. Keçi ,sığır tulumu veya işkembesi içine

konan taze süt, burada kefir tanesindeki mikroorganizmaların ekşisiyle kendiligğinden

pıhtılaştırılırdı. Tulum yazın evin dışnda,kışın ise içinde bırakılırdı. Burdan fermnte süt

alını__________r ve içilir; tulumun içine tekrar taze süt katılırdı. (Weis ve Burgbacher,1986 ). Halen

kefir ,çok fazla miktarda Birleşik Devletler Topluluğu�nda bunun dışında Almanya,

Macaristan, Polonya, İsveç ve diğer bazı ülkelerde ticari olarak yapılmaktadır. Birleşik

Devletler Topluluğu�nda 1988 yılında 1206000 ton kefir üretildiği bildirilmiştir .

Ülkemizde ise , bir süt fabrikası tarafından ticari olarak kefir üretilmiştir. Fakat yeterli

pazar bulunamadığı için üretime son verilmiştir. Bu süt ürün halen bir çok aile tarafından

çeşitli amaçlarla evlerde yapılıp tüketilmektedir.

7.2.1 Kefir Danesinin Özellikleri

Kefir danesi sarımtrak renkte, çapı 1-2 mm�den 3-6 mm�ye kadar değişen minyatür

karnabahar görünümündedir. Orta Doğu�da bu daneye �Peygamber darısı�

denilmektedir.(Klupsch,1984). Dane esas olarak �polisakkaritten�oluşmuştur. Polisakkarit

yapı içinde bir miktar yağ ve kazein mevcuttur. Mikroorganizmalar dane içinde simbiyoz

halinde yaşarlar. Süt içine bırakılan dane, immobilize bir sistemle süte mikroorganizma

vermektedir.(Kunath,1987) Danede süt asidi bakterileri, asetik asit bakterileri ve mayalar

mevcuttur. Laktozu fermente edemeyen mayalar danenin daha dip katmanlarında , laktozu

parçalayan mayalar büyük oranda dış yüzeylerde yer alırlar. Kefir danesinin yüzeyinde süt

aside bakterileri ile asetik asit bakterileri bulunur. Danedeki mikroorganizma türü ve

128

bunların birbirlerine oranı, danelerin orjinine göre değişmektedir. Bu nedenle danelerdeki

mikroorganizma türü konusunda farklı bildirişler vardır. Koroleva (1988 �1) kefir

danesindeki mikroorganizmaları şöyle bildirmiştir:

-Mesofil homofermantif streptokoklar

-Laktobasiller

-Lökonostoklar

-Asetik asit bakterileri

-Mayalar

İyi bir kefir danesi elastiki olmalı yapışkan ve yumuşak olmamalıdır. Dane temiz

tutuldugunda ve dikkatli bakıldıgı zaman yıllarca kullanılabilir. Kefir daneleri kaynatılmış,

sogutulmuş sütlerde yıkandıktan sonra 4-5 Cde 8-10 gün saklanabilmektedir. Bir

litarertude danelerin %1 lik soda çözeltisinde 4-5 günde bir yıkanması önerilmiştir.

Kurutulan daneler kullanılacağı zaman 30-32 C deki suda 3 saat bırakılır. Şişen ve

karnabahar görünümünde suyun yüzeyine çıkan daneler kaynatılmış sogutulmuş su ile

yıkandıktan sonra 1 kısım dane ve üç kısım süt olarak sterlize süte aşılanır. 19-20 C de 24

saatte süt pıhtılaşır. Böylece daneler aktif durma getirilmiş olur. Labratuvar koşıllarında

şimdiye kadar dane üretimi yaplımamıştır.

7.2.2 Kefir Üretimi

Endüstriyel kefir üretiminde önce kefir ana kültürü veya işletme kültürü ile elde edilir.

Bunun için yagsız süt 95 C de 10-15 daka ısıtılır. 20 C ye sogutulan süte 1:30-1:50

oranında kefir danesi katılır. Danelerin katıldıgı süt 18-22 C de 24 saat inkübasyona

bırakılır ve inkübasyon sırasında süt iki kez karıştırılır. İnkübasyondan sonra daneler

pıhtıdan alınır ve tekrar kültür hazırlamada kullanılır. Endüstriyel kefir üretimi ile ilgili

farklı yöntemler bildirilmiştir. Fakat bütün yöntemlerde temel işlev aynıdır. Süt

fabrikalarında kefir danesinden saf kültür hazırlanır .

Kefirde tat ve aroma standart değildir. Her işletmede üretilen kefirin içeriği süt asidi ve etil

alkol oranı farklıdır . Bu nedenle işletmeler arasında kefir üretim teknolojisinde

değişiklikler görünür. Bazı ülkelerin gıda maddeleri tüzüğünde satışa sunularak kefirin

özellikleri belirtilmiştir. Ayrıca kefirle ilgili standartlar mevcuttur. Kefirde canlı

129

mikroorganizma bulunması zorunludur. İşveçte kefirin 1 gr en az 106 süt asidi bakterisi,

103 maya bulunması gerekmektedir. Mayalar soğukta muhafazası sırasında fermentasyona

devam edip CO2 ürettikmeleri için kefirin muhafaza süresi kısadır.

Bazı ülkelerdemeyveli kefir yapılmaktadır. Bunun için meyveli yoğurt yapılışında olduğu

gibi hazırlana kefir iine şekerli meyve karışımı ilave edilmektedir . Meyveli kefirde tat ve

aroma katılan meyve çeşidine göre degişmektedir.

Çiğ süt

Isıtma(95 C de 2-6 dakika)

soğutma (21-24 C )

kültür ilavesi(%2-8)

inkübasyon(21-24 C 16-22 saat)

inkübasyon sonucu pH 4.6

sogutma(8 C )

soğutma sonucu pH 4.2

sogukta muhafaza(8 gün)

jordan23 02-2008 07:54 PM

aradığınız tüm hammadddeler için tek adres .............................................

[B][COLOR="Red"]09-) Tüm ticari kaygı güden mesajlar, crack, warez, hack ve benzeri sitelerin tanıtımı yapılması yasaktır.
forum kurallarına uyunuz...[/COLOR][/B]

tuti 15-2008 12:17 AM

verdiğiniz bilgiler çok güzel yalnız bir sorum var biz kuru madde taini deneyini yaptık ve deney öncesi ölçüm deney sonrası ölçüm olarak iki farklı değerler bulduk.bulduğumuz bu değerleri
%kuru maddde=son tartım- ilk tartım/örnek miktarıX100 formülünde uyguladığımızda sonucun kaç olması lazım ki tse ye uygundur diyebilelim cevabınız için şimdiden tşkler..

AlgaReN 15-2008 11:52 AM

tuti;kurumadde tayini yaptığınız ürünü belirtirsen daha iyi yardımcı olabiliriz sanırım.yani beyaz peynirde mi,tereyağında mı,kaşar peynirinde mi veya hangi üründe kurumadde tayini yaptınız...Bunların herbirinin TSE 'de farklı değerleri vardır.

SUAT CEMAL 29-2009 01:27 PM

Sütte sh(7,5) ve ph(6,85) nın yüksek olması neyi ifade eder acaba ???

Birde yüksek miktardaki (4500-5000 lt.gibi) sütte en garantili karbonat testi nasıl yapılır yardımcı olabilirseniz sevinirim ...

AlgaReN 29-2009 02:59 PM

Suat bey ph asitliğinin çiğ sütte 6,85 in üzerine çıkması hayvanlarda bazı rahatsızlıkların olabileceğini gösterebilir.Örneğin 7,00 ph'nın üzerindeki asitli bir sütte mastitis hastalığından kaynaklanmaktadır.Normal bir çiğ sütün asitliği 6,60-6,80 ph aralığında olmalıdır.
Karbonat testinde garanti diye bir ifade kullanmak yanlıştır.Çünkü karbonat testi tektir.Örnekler alırsınız ve bu örneklerde karbonat testini uygularsınız.Aşağıdsa karbonat testinin yapılışını veriyorum.

Sütte Soda ( karbonat-bikarbonat ) Aranması:

Analizde kullanılacak malzemeler;
• Beher
• Etil alkol ( % 94 lük )
• Rosalik asit ( %1 lik )
• 2 adet 10m lik pipet

Yapılışı;
• İlk önce behere pipetle belli bir miktar ( 3,4,5 ml ) süt numunesi alınır.
• Üzerine 3 (4,5 )ml saf alkol ilave edilir.
• Üzerine bir damla rosalik asit damlatılır.
• Sütün rengi turuncu ise sütte sodyum karbonat veya sodyum bikarbonat yok demektir.
• Sütün rengi gül pembesi rengi alırsa süte sodyum karbonat veya sodyum bikarbonat karıştırılmış demektir.

İşletmeye gelen sütün pH sı yani asitliği çok önemlidir. İstenilen belli aralıklarda olmalıdır.
Eğer bu aralıkların dışındaki sütler işletmeye alınırsa birçok problem ortaya çıkar.işte soda asitliği ilerlemiş sütün pH sını normal seviyede göstermek için katılır. Ayrıca sütte soda olması diğer katkılarında olabileceğini gösterir. İşte böyle sütlerin ne kadar hileli olduğunu anlama için kaynatma testi yapılır.

Biraz acele cevap yazdım.eğer yanlış bir ifade kullanmışsam özürdilerim.

SUAT CEMAL 29-2009 03:12 PM

Mehmet bey ilgilendiğiniz için teşekkür ederim.Sh sınırı sizce ne olmalıdır.Ph ve Sh bu şekilde doğru orantılı olarak mı artmalıdır.Ph ve Sh arasındaki bağlantı hakkında bilgilendirebilirmisiniz ?

Bahsettiğiniz karbonat testini zaten uyguluyoruz fakat süt miktarı yükseldiği zaman renk değişimini gözlemliyemiyoruz.Bunu da karbonat miktarının azalmasına bağlıyoruz.Kaynatma sonrası Ph nın hiç düşmemesi veya yükselmesi veya çok az miktarda düşmesi neyi ifade eder.

AlgaReN 29-2009 04:53 PM

Suat bey;
Çiğ sütün asitliğine sh cinsinden bakarsanız normal sütte asitlik 6,5-8,5 SH aralığında olmalıdır.Ama ben size Ph metre kullanarak çiğ sütün veya yapılan peynirlerdeki asitlik kontrolünü yapmanızı tavsiye ederim.Yalnız kullanacağınız ph metrenin günlük kalibrasyonunu yapmalısınız.Aksi taktirde sorun yaşayabilirsiniz.
Karbonat testine gelince;bence farlı süt numuneleri alarak testi uygulayın ve sonuçta hangi müstahsilden geldiğini tespit ederek o toplayıcıyı uyarmanız gerekir.Çünkü sodanın biliyorsunuzdur ki;su tutma kabiliyeti vardır.Bu nedenle ilerde yapılan ürünün depolanması sırasında problemler yaşayabilirsiniz.Karbonatın hangi müstahsil tarafından katıldığını bulmak durumundasınız.Çünkü en önemlisi sağlam paraya sağlam süt almalısınız.Soda katılmış süt bozulmaya yüz tutmuş süttür.
* Asitliğin ilerlememesi ise sütte antibiyotik bulunma riskinin olduğunu gösterir.Bu nedenle gelen çiğ sütten numuneler alarak antibiyotik testi yapmanızı öneririm.Buda aynı şekilde eğer sütlerinizde antibiyotik tespit ederseniz,numuneler alarak bu antibiyotikli sütün nerelerden geldiğini bulmalı ve uyarılarda bulunmalısınız.
Ve şunu demeyi unutmayın:Antibiyotikli sütlerinizi bize ayrı olarak verin.Ücreti tarafımızdan ödenecektir.Ama mutlaka ayrı alınmalıdır.Çünkü antibiyotikli sütlerde asitlik ilerlemesi problemiyle karşılaşırsınız.Ürünlerin depolanmasında da problemlere sebebiyet verebilir.

umituluisik 30-2009 08:03 PM

Sütte soda miktarını birde milivolt değerinden anlayabilirsiniz. Daha doğrusu miktar değil olup olmadığını anlarsınız

AlgaReN 03-2009 04:49 PM

Suat bey aklıma gelmişken geçen sene yapmış olduğum ve çiğ sütte karbonat kullanıldığını tespit ettiğim bir müstasilinn örneğini göstermek istedim.Ve toplayıcı o kadar yüzsüzdü ki anlatamam.İşte örnekler...
Örnek 1 ;
http://img25.imageshack.us/img25/2180/559to3.jpg
http://img25.imageshack.us/img25/559to3.jpg/1/w1280.png

Örnek 2;

http://img7.imageshack.us/img7/8506/560gh0.jpg
http://img7.imageshack.us/img7/560gh0.jpg/1/w1280.png

Resimleri küçültemedim ama idare edin.....Yada site yöneticilerim küçültme işleminde yardımcı olurmusunuz?

SUAT CEMAL 06-2009 07:08 PM

sütte asitlik için kullanılan yöntem nedir?
formül olarak ve kullanılan çözeltinin normalitesi hakkında bana yardımcı olabilirmisiniz?

AlgaReN 07-2009 02:03 PM

Alıntı:

SUAT CEMAL´isimli üyeden Alıntı (Mesaj 4038)
sütte asitlik için kullanılan yöntem nedir?
formül olarak ve kullanılan çözeltinin normalitesi hakkında bana yardımcı olabilirmisiniz?

Sütteki asitlik tayininde 2 yöntem kullanılabilir.PH Metre aracılığıyla asitlik ölçümü ve SH yöntemi ile asitlik ölçümü yapılabilir.Ayrıca Sh ölçümü yaptıktan sonra %L.a (laktik asit) cinsinden asitlik ölçümü hesaplanabilir.Benim tavsiyem ve pratik olanı Ph-metre aracılığı ile yapılan ph asitliğidir.Yalnız burada dikkat edilmesi gereken günlük ph metre cihazının kalibrasyonunun yapılmasıdır.
SH cinsinden asitlik ölçümnde 0,25N NaOH veya 0,1N NaOH kullanılabilir.Burada özel SH büreti kullanman gerekir.0,25N NaOH Kullanırsan ölçüm sonucunu 5 ile çarparak bulabilirsin.BU titrasyonda ayrıca indikatör olarak %2'lik fenolftaleyn kullanılacaktır.
%L.a cinsinden asitliği ise %l.a=0,0225*SH olarak tespit edebilirsin.
Tabiki asitlik sonuçlarını bulmak kadar sonuçları değerlendirmekte önemlidir.

tuncaykan 19-2009 04:40 PM

Inek Sütündeki Antibiyotik Testi Nasıl Yapılır (iğneli Süt Nasıl Test Edilir Nasıl Anlarız

AlgaReN 19-2009 05:49 PM

Tuncay Bey;Çiğ sütteki antibiyotik testini Antibiyotik cihazları var.Bunlarda kitler sayesinde yapılan analiz renk değişimine göre değerlendiriliyor ve sonuçta antibiyotikli süt olup olmadığı 8 dk.gibi çok kısa zamanda belirlenebiliyor.Eğer cihazınız yoksa 1 LT çiğ süt alırsınız,90C kaynatıp 46C ye mayalama sıcaklığına soğutursunuz.Bir yemek kaşığı damızlık yoğurt ile mayalarsınız.Üzerini kapatıp 2 saat sonra asitlik gelişimine bakarsınız.Eğer asitlik 5,50 Ph'nın altında ise mayalama yeteneği mevcuttur demektir.O sütü kullanabilirsiniz.Ama en kısa sonuç Charm test antibiyotik cihazı ile yapılan testtir.

menekse 18-2009 06:16 PM

'gorgonzola peynirinin yapılış şeması neden cizili yok acaba?????

SUAT CEMAL 30-2009 12:48 PM

Hayvanlarda oluşan stres sütte kesilme yaparmı bu konuda bilgisi olan varmı acaba ...

AlgaReN 30-2009 01:04 PM

Hayvanlarda oluşan stres süt veriminin azalmasına sebebiyet verir.Süt sağım ortamında şartların oluşturulması yani temiz bir ortam,sağım hayvanına karşı sakin davranış sergilenmeli,agrasif davranışlardan kaçınılmalıdır ve hayvanın sağlıklı sağımı için çevre şartlarının iyi olması gerekmektedir.

meyveli süt 01-2009 03:54 PM

içeriği zenginleştirilmiş sütler hakkında bilginiz war mı? tez ödewim çok lasım lütfen yardımcı olun

nedim52 18-2009 06:45 PM

slm oncelikle teşekkürler ben fermante süt ürünü olan laktofil gradfil filmjonk bunları arıyorum ama bulamıyorum yardımlarınız için cok teşekkürler

laktoz 01-2009 02:21 AM

kalsiyum takvıyeli sütler laktazlı sütler selenyumlu sütlerden bahsediyorsun sanırım??

CANLİVES 05-2010 08:59 PM

verdiğiniz bilgiler için teşekkürler... bir sorum var bu bilgilerin kaynağı nedir acaba belirtebilir misiniz?

lives 20-2011 09:57 PM

çok faydalı bilgiler... paylaşım için teşekkürler... benimde bikaç sorum olacak ...cevaplarsanız sevinirm..
1. pH metreyi her ölçümden önce kontrol ediyorum gerekirsede kalibre ediyorum. günde en az 30-40 kez okuma yapmış oluyor pH metre. bazen ise 100ü aşıyor.. bundan dolayıda her kullanımdan önce kontrol etmek zorunda kalıyorum.. bildiğim kadarıyla sıcak suda bekletmemek gerekiyormuş elektrodu. elektrot en fazla 70 derecede ölçüm yapabilrmiş... bu kadar şey yazdım sıra soru da...pH sık sık kalibre etmek yorucu ve en önemlisi sonuçtan emein olamıyorum..sizce ne yapmalıyım..
2. pH nın SH karşılıkları bilen var mı?
3. sütte km değeri nasıl arttırılır?
4. sütte ve peynirde yapılması gereken olmazsa olmaz analizler neler?
5. dilimli peynirde hızlı erimeyi nasıl sağlarız...

şimdilik bu kadar...


Şu anda saat : 12:49 PM.

Powered by vBulletin® Version 3.8.3
Copyright ©2000 - 2020, Jelsoft Enterprises Ltd.
LinkBacks Enabled by vBSEO 3.6.0 © 2011, Crawlability, Inc.